30% bệnh nhân ung thư tử vong do... bị đói

Mới ăn vài miếng đã thấy no, gắp vài đũa đã thấy chán? Đây có lẽ là điều mongước của một số người đang ao ước giảm cân, song lại là hiểm họa tiềm tàng củamột căn bệnh vô cùng đáng sợ: ung thư

Con đường suy mòn của ung thư

Hội chứng chán ăn-suy mòn từ lâu đã được nhận diện là một diễn tiến bất lơịtrong xử trí căn bệnh ung thư, do nó làm giảm sự dung nạp của bệnh nhân với điêùtrị chống u, làm giảm thời gian sống còn của người bệnh. Tuy vậy, không ít bệnhnhân ung thư (BNUT) ở giai đoạn đầu không biết mình mang bệnh, khi mới có một ítdấu hiệu như chán ăn, sụt cân nhẹ thì cho là mệt mỏi bình thường.

Con đường suy mòn đáng sợ của ung thư như sau: giai đoạn đầu, tiền suy mòn -BNUT chán ăn, sụt cân nhẹ; giai đoạn sau, suy mòn thực sự - người bệnh giảm ănvào, sụt cân nhiều, rối loạn chuyển hóa toàn thân; giai đoạn cuối, suy mòn trơ -cơthể suy kiệt, không đáp ứng với các điều trị, thường chỉ còn sống được dưới 3tháng.

Nguyên nhân dẫn đến chứng chán ăn là do trong quá trình tiến triển của khối u,chúng tiết ra các chất trung gian viêm (cytokines) gây mất đáp ứng của trung tâmthèm ăn tại não, tăng các tín hiệu chán ăn. Ngoài ra, do tác động choán chỗ củakhối u khiến cơ thể bị các vấn đề về rối loạn hấp thu và tiêu hóa dưỡng chất,thể hiện rõ nét nhất ở những bệnh nhân ung thư tụy tạng và đường tiêu hóa.

Đối với BNUT, điều trị tốt chứng chán ăn góp phần ngăn chặn con đường dẫn đến suy mòn, giúp gia tăng hiệu quả điều trị chống u. Trong ảnh, Ths.BS Bùi Chí Viết đang thăm khám cho BNUT

Ngoài ra còn có các nguyên nhân về tâm lý như lo âu, suy nhược tinh thần, do cáctác dụng phụ của các liệu pháp xạ trị, hóa trị gây nôn ói, viêm loét đường tiêuhóa.. khiến nhiều bệnh nhân sợ ăn vào.

Hậu quả là phần lớn BNUT bị sụt cân, suy mòn. Khoảng hơn một nửa trong số họ bịgiảm thể trọng ngay từ khi chẩn đoán. Trọng lượng mất có thể gây ra bởi ngươìbệnh ăn ít, không cung cấp đủ năng lượng cho nhu cầu cơ thể, do cơ thể sử dụngnăng lượng nhiều hơn, hoặc do cả hai. Bên cạnh đó, tình trạng dị hóa và tăngchuyển hóa do tác động của các liệu pháp điều trị ung thư làm bệnh nhân càng suykiệt. Có đến 20%-30% bệnh nhân ung thư tử vong là do cơ thể suy kiệt, nói cáchkhác là “họ bị đói đến chết”.

Dỡ bỏ “con đường đáng sợ” có quá khó?

Ngăn chặn chứng chán ăn-suy mòn không phải dễ nhưng cũng không phải quá khó.Cách hiệu quả để ngăn chặn con đường đáng sợ này chính là can thiệp dinh dưỡngngay từ khi được chẩn đoán ung thư. Các liệu pháp dinh dưỡng này phải luôn đồnghành cùng các điều trị chống u, từ giai đoạn điều trị, hồi phục, bình phục vàtrở lại với nhịp sinh hoạt bình thường của mọi bệnh nhân.

BNUT cần đảm bảo chế độ ăn có đủ nhóm chất căn bản, trong đó tăng cường nhậpnăng lượng và chất đạm để bổ sung và tái tạo các mô bị ảnh hưởng bởi phẫu thuật,xạ trị, hóa trị. Cần đa dạng chế biến món ăn sao cho thật hợp khẩu vị người bệnh,giúp họ ăn được nhiều hơn.

Với người bệnh bị thay đổi vị giác sau hóa trị, xạ trị bị khô tuyến nước bọt, hệtiêu hóa hoạt động kém đi nên dùng thức ăn dạng băm nhỏ, nấu mềm, lỏng, xaynhuyễn như súp, cháo, sinh tố, sữa, nước ép trái cây, chia nhỏ bữa ăn cũng làcách giúp BNUT dễ hấp thu hơn. Người bệnh nên cố gắng ăn các món giàu chất xơ đểhỗ trợ tiêu hóa. Ngoài ra, cần tránh những món ăn nhiều mỡ, nhiều gia vị, quáđắng, quá ngọt, quá nóng, quá lạnh.

Các yếu tố chịu trách nhiệm chính cho chứng chán ăn và hiện tượng suy mòn ở bệnhnhân ung thư là các cytokine làm xáo trộn chuyển hóa trong cơ thể người bệnhcũng như một số yếu tố đặc hiệu khác của khối u. Để chữa chán ăn từ gốc, cácaxít béo không bão hòa đa nối đôi như axít eicosapentaenoic (EPA) có vai tròquan trọng vì khả năng điều biến quá trình viêm-miễn dịch và đã được chứng minhgiúp ức chế việc sản sinh các cytokine gây viêm, nhất là IL-1, và yếu tố hoại tửbướu (TNF- Tumor Necrosis Factors). Nhiều nghiên cứu lâm sàng trên bệnh nhân ungthư xác nhận rằng EPA, với liều dùng là 2g/ngày, giúp gia tăng cảm giác thèm ăn,ổn định trọng lượng và khối cơ thể nạc, gia tăng hiệu quả của các điều trị chốngu.

Liệu pháp hỗ trợ dinh dưỡng giàu năng lượng, giàu protein, và nhất là kết hợpmột hàm lượng EPA hiệu quả là một công thức vàng giúp điều trị hội chứng chánăn-suy mòn và nhất là cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân ung thư.

Prosure (Abbott, Hoa Kỳ) là một trong những sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt cho người bệnh ung thư, được bổ sung hàm lượng EPA (Eicosapentaenoic acid) theo đúng khuyến cáo của Hội Dinh dưỡng Lâm sàng Hoa Kỳ (ASPEN), giàu protein, năng lượng cao, bổ sung chất xơ hòa tan FOS, đầy đủ các vitamin và khoáng chất. Sản phẩm này cũng đã được hơn 20 nghiên cứu y học trên thế giới chứng minh giúp bệnh nhân ung thư cải thiện sự ngon miệng, tăng thể trọng, tăng cường sức khỏe và hoạt động thể lực, nâng cao chất lượng cuộc sống.

BS Bùi Chí Viết
(Trưởng khoa Ngoại 2, Bệnh viện Ung Bướu, TP. HCM)