Cảnh báo sự vận hành cơ chế

Vì sao phải tồn tại cơ chế giám sát?

Hình thức chính thể cộng hòa là kiểu tổ chức nhà nước dân chủ được hình thành từ thời cổ đại ở phương Tây. Trong đó, chính quyền do dân thành lập nên, quyền lực nhà nước thuộc về một cơ quan do dân bầu ra trong một thời gian nhất định. Nền cộng hòa sơ khai ra đời, tồn tại cho đến thời trung cổ, Phục hưng. Tuy nhiên, quyền dân chủ, bình đẳng bị hạn chế, giai cấp nô lệ bị tước đoạt mọi quyền công dân; quyền lực nhà nước về danh nghĩa vẫn do dân bầu ra nhưng bị thâu tóm bởi một nhóm người của một giai cấp.

Ban Pháp chế HĐND thành phố Bảo Lộc, Lâm Đồng nhiệm kỳ 2016 - 2021 giám sát việc thi hành pháp luật về trật tự an toàn giao thông đường bộ và trật tự đô thị

Chính thể cộng hòa dân chủ, văn minh đúng nghĩa chỉ ra đời khi cách mạng tư sản, cách mạng dân tộc dân chủ Nhân dân và cách mạng XHCN thành công tại nhiều quốc gia, hình thành các mô hình nhà nước cộng hòa khác nhau và đều tuyên bố: Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về Nhân dân. Người dân trực tiếp bầu ra người đại diện chính trị của mình và ủy thác cho họ thực thi quyền lực ấy. Từ đây, các quốc gia trên thế giới theo chính thể dân chủ cộng hòa đều xây dựng pháp luật, cơ chế để có thể kiểm tra, kiểm soát, giám sát xem những người được Nhân dân giao quyền, ủy thác có thực hiện đúng, đầy đủ quyền hạn, nhiệm vụ hay không; đồng thời, ngăn ngừa hành vi lạm quyền, lộng quyền, tha hóa quyền lực vì mục đích cá nhân, nhóm lợi ích.

Ở nước ta, từ khi Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời cho đến nay có nhiều hình thức kiểm tra, kiểm soát, giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước. Các cấp ủy Đảng kiểm tra, kiểm soát, giám sát thông qua quản lý đảng viên thực hiện nhiệm vụ được giao. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội thực hiện giám sát xã hội, phản biện chính sách. Các cơ quan thanh tra, kiểm toán thực hiện kiểm tra, kiểm soát bên trong bộ máy hành chính công. Quốc hội thực hiện quyền kiểm soát, giám sát tối cao; HĐND thực hiện quyền kiểm tra, giám sát đối với việctuân theo pháp luật và toàn bộ hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và của công dân ở địa phương.

Như vậy, sự tồn tại cơ chế giám sátnói chung và giám sát của cơ quan dân cử là nhân tố khách quan không thể thiếu trong xã hội dân chủ; là một hình thức thực hiện ý chí của Nhân dân trong kiểm soát quyền lực nhà nước, nhằm bảo vệ các giá trị cốt lõi của nền dân chủ cộng hòa – thành quả đấu tranh hàng ngàn năm không ngừng nghỉ nhân loại mới giành được.

Làm cho hoạt động của HĐND mạnh lên

Trên thực tế, vẫn còn có sự chưa coi trọng giám sát của HĐND theo quy định của pháp luật. Có điều chắc chắn rằng, những cán bộ, đảng viên chân chính và hiểu biết không bao giờ coi thường giám sát của HĐND, ngược lại, họ luôn tôn trọng và trân trọng. Có lần, một cán bộ được luân chuyển điều về làm Chủ tịch UBND một huyện đã mong HĐND giám sát thêm ngoài kế hoạch, vì nhờ giám sát nên đã chỉ ra những hạn chế tồn tại của các cơ quan chuyên môn mà Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND không nắm hết được, qua đó, giúp UBND chỉ đạo, điều hành hoạt động quản lý nhà nước hiệu lực, hiệu quả cao hơn.

Lần khác, một giám đốc sở cảm ơn đoàn giám sát của HĐND, vì nhờ báo cáo của đoàn giám sát mà đại biểu HĐND, UBND và người dân (thông qua truyền thông và đại biểu báo cáo sau kỳ họp) nắm được tình hình, đồng cảm, chia sẻ với những khó khăn về khối lượng công việc của sở trong điều kiện nguồn lực có hạn. Sau giám sát, sở này được tăng cường nhân lực, vật lực phục vụ nhiệm vụ được giao.

Cũng cần nói lại rằng, hiện nay, Giám đốc các sở (cấp tỉnh) và Trưởng phòng (cấp huyện) là thành viên UBND do HĐND bầu sau khi đã được Chủ tịch UBND cùng cấp bổ nhiệm, nghĩa là việc bầu chỉ để hợp thức hóa chức danh; nếu họ được HĐND bầu trúng cử thành viên UBND rồi mới được bổ nhiệm thì có lẽ lãnh đạo các sở, phòng chuyên môn không dám vắng mặt ở các cuộc giám sát của HĐND như ở thành phố Hồ Chí Minh vừa qua (!).

Thực tế, hoạt động giám sát của HĐND các cấp vẫn còn bất cập, hạn chế do nhiều nguyên nhân về thể chế, con người, cơ chế, chế tài... nhưng không vì thế mà xem nhẹ, cho rằng giám sát của HĐND gây khó khăn cho cơ quan chịu sự giám sát. Đó là suy nghĩ phiến diện, thiếu hiểu biết. Ngược lại, phải tìm cho ra nguyên nhân chủ yếu của bất cập, hạn chế, yếu kém trong hoạt động giám sát của HĐND để khắc phục và có giải pháp làm cho mạnh lên, đi vào thực chất, góp phần phòng chống tiêu cực, tham nhũng, tha hóa quyền lực nhà nước.

Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta khẳng định, ở đâu có quyền lực thì ở đó phải có giám sát, kiểm soát quyền lực. HĐND không chỉ thực hiện giám sát toàn diện sự tuân thủ pháp luật của cơ quan, tổ chức, công dân trên địa bàn; mà giám sát còn để kiểm chứng, đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, pháp luật. Từ đó, kiến nghị điều chỉnh, bổ sung, sửa đổi hoặc ban hành chính sách mới đáp ứng yêu cầu thực tiễn, rút ngắn độ trễ chính sách, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân.

Quyết định của Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND TP. Hồ Chí Minh hủy bỏ buổi giám sát không tránh khỏi sự tổn thương cơ chế nhưng là quyết định cần thiết, mang lại hiệu ứng tích cực về nhận thức cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân về vai trò của HĐND trong bộ máy nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam.