Con cần gì để thành công trong thời đại AI?

Học sinh tham dự bài giảng về AI tại phòng máy tính của trường Yanchuan, Trung Quốc. Ảnh: Xinhua.

Nhan đề cuốn sách của Daniel Susskind, What Should My Children Do? How to Flourish in the Age of AI (tạm dịch: Con cái chúng ta nên làm gì? Làm thế nào để thành công trong thời đại AI), cũng là câu hỏi mà nhiều bậc cha mẹ đang trăn trở.

Câu trả lời của ông khiến người đọc không khỏi băn khoăn: “Chúng ta không thể chắc chắn rằng những lời khuyên dành cho con cái năm ngoái vẫn còn hữu ích trong năm tới”.

May mắn thay, tác giả cũng đưa ra những lý do để hy vọng rằng con cái chúng ta vẫn có thể thành công nếu biết nắm bắt cơ hội “phi thường” mà AI mang lại, củng cố kỹ năng tư duy phản biện và tránh các yếu tố gây xao nhãng trên mạng xã hội, theo Financial Times.

Tận dụng chính AI

Trước những lo ngại AI có thể làm thay đổi mọi lĩnh vực, Susskind đưa ra góc nhìn vừa lạc quan vừa thực tế về những công việc và hoạt động tư duy mà con người vẫn có thể đảm nhiệm trong tương lai.

Không có câu trả lời dễ dàng, nhưng vẫn có những hướng đi khả thi.

Theo Susskind, trong thời đại mới, ngay cả khả năng sáng tạo cũng không còn là lĩnh vực an toàn. AI tạo sinh có thể thiết kế những tòa nhà đẹp mắt, soạn thảo các lập luận pháp lý sắc sảo và tạo nên câu chuyện hài hước.

Cuốn sách What Should My Children Do?: How to Flourish in the Age of AI (tạm dịch: Con cái chúng ta nên làm gì? Làm thế nào để thành công trong thời đại AI) của Daniel Susskind.

Chuyên gia về lao động và công nghệ đang đảm nhiệm các vị trí tại Đại học Oxford và Đại học Stanford cũng nói thêm, AI không làm điều đó bằng cách sao chép con người mà bằng cách “hoạt động theo những phương thức rất khác biệt”.

Theo tác giả, nhiều bậc cha mẹ từ lâu đã mặc nhiên tin rằng các công việc văn phòng đòi hỏi trình độ chuyên môn cao sẽ tiếp tục phát triển.

Tuy nhiên, AI đặc biệt giỏi thực hiện những công việc thuộc lĩnh vực này.

Ông nhận định ngắn gọn nhưng đáng suy ngẫm rằng: “Không thể chỉ dựa vào trình độ học vấn để đánh giá một công việc có nguy cơ bị tự động hóa hay không”.

Nói cách khác, trước đây, người ta có thể cho rằng những công việc đòi hỏi bằng cấp và kiến thức chuyên môn sâu sẽ an toàn hơn. Nhưng khi AI ngày càng có khả năng thực hiện các nhiệm vụ phức tạp, cách đánh giá này không còn đáng tin cậy như trước.

Tác giả lo ngại rằng khi AI thay thế những công việc cơ bản dành cho người mới vào nghề, thế hệ chuyên gia tương lai sẽ thiếu cơ hội tích lũy kinh nghiệm thực tế. Vì vậy, ông đề xuất áp dụng mô hình học nghề, vốn phổ biến trong các ngành nghề kỹ thuật và thủ công, vào môi trường công việc văn phòng.

Theo đó, người mới vào nghề sẽ làm việc sát với người có kinh nghiệm để học hỏi kỹ năng, cách xử lý tình huống phức tạp và những kinh nghiệm khó truyền đạt chỉ bằng lý thuyết.

Ông cũng đề xuất sử dụng AI tạo sinh để mô phỏng các tình huống công việc thực tế, tương tự cách đào tạo được áp dụng trong ngành kỹ thuật và đua xe Công thức 1.

“Nếu phương pháp mô phỏng đủ tốt để đào tạo thế hệ quản lý nhà máy điện hạt nhân tiếp theo, thì nó hẳn cũng có thể được sử dụng để đào tạo những kế toán viên mới vào nghề”, ông nói.

Susskind, một người cha có ba con, cũng kể lại cách ông cùng các con sử dụng ChatGPT để tạo ra câu chuyện tương đối giống phong cách viết của tác giả Dr Seuss, sau đó cùng nhau bổ sung và chỉnh sửa nội dung.

Dù vậy, bất chấp những năng lực trong tương lai của AI, Susskind cho rằng con người vẫn thích xem các vận động viên và nhạc sĩ biểu diễn hơn là robot. Khi phải đưa ra những quyết định liên quan đến đạo đức, chúng ta vẫn có xu hướng tin tưởng những người đưa ra quyết định đạo đức, như thẩm phán và chính trị gia.

Chúng ta cũng trân trọng những sản phẩm thủ công và đề cao sự đồng cảm của con người trong các lĩnh vực như chăm sóc sức khỏe, công tác xã hội, trị liệu tâm lý, tư vấn tinh thần và giảng dạy.

Thực tế, 30 năm sau khi máy tính Deep Blue đánh bại kỳ thủ Garry Kasparov, con người vẫn tiếp tục tham gia các giải đấu cờ vua.

Vai trò của giáo dục

Susskind cũng cho rằng sử dụng AI một cách hiệu quả đã trở thành kỹ năng nền tảng mới.

Ông kêu gọi xây dựng chương trình giảng dạy về AI, trong đó giải thích lịch sử phát triển của lĩnh vực này và những người đặt nền móng, giảng dạy về đạo đức, đồng thời chỉ ra giới hạn thực tế của từng mô hình AI để chúng ta không mù quáng tin vào kết quả mà chúng đưa ra.

Trẻ em và thanh thiếu niên hôm nay đang lớn lên trong một kỷ nguyên số biến đổi nhanh chóng. Ảnh: Reuters.

Thế hệ trẻ cũng phải học cách trở thành những “người phản biện chủ động”, bởi AI rất dễ mắc lỗi và năng lực của nó không đồng đều giữa các nhiệm vụ.

Theo tác giả, thách thức lớn nhất sẽ là dạy mọi người phát triển và phát huy năng lực của bản thân khi sử dụng AI, đồng thời đảm bảo có những kỹ năng nền tảng thiết yếu như đọc, viết, toán học và phân tích khoa học.

Ông tin rằng AI sẽ tái định hình và cải thiện đáng kể việc học tập cá nhân hóa, đồng thời giúp quá trình này diễn ra trong suốt cuộc đời mỗi người.

Ngoài ra, theo Susskind, điều mà các bậc cha mẹ có thể bắt đầu thực hiện ngay từ bây giờ là củng cố khả năng tập trung của con cái. Trong cuốn sách, ông viết rằng một phần ba thanh thiếu niên Mỹ trong độ tuổi 13-17 sử dụng mạng xã hội “gần như liên tục”.

Những lo ngại này cũng được phản ánh trong các nghiên cứu về tác động của công nghệ số. Theo CNN, các thuật toán được thiết kế để giữ chân người dùng, khuyến khích họ liên tục lướt xem và chuyển từ nội dung này sang nội dung khác. Trong khi đó, ranh giới giữa công việc và thời gian cá nhân ngày càng mờ nhạt, khiến con người khó duy trì sự tập trung.

Khả năng tập trung trung bình của con người đã giảm từ 2 phút 30 giây (năm 2003) xuống còn 47 giây. Michele Koch-LaFemina, giám đốc lâm sàng tại Pathways Recovery, đánh giá các thuật toán mạng xã hội đã “lập trình lại” bộ não, khiến độc giả liên tục tìm kiếm sự thỏa mãn tức thì (dopamine) và trở nên khắt khe hơn khi phân bổ sự chú ý.