Dang dở những giấc mơ

Kết hôn quá sớm khép lại ước mơ học tập, nghề nghiệp của nhiều trẻ vị thành niên ở vùng cao. Trong ảnh: Người dân bản Long Dạo, xã Si Pa Phìn chăm sóc cây cà phê từ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả, thu nhập.

Nhìn dáng người nhỏ bé của P. bên bếp lửa, ít ai nghĩ rằng tuổi thơ của em đã khép lại từ nhiều năm trước. Năm 2020, khi mới 13 tuổi, P. nghỉ học, lấy chồng là Lý A H. sinh năm 2002. Từ đó, cuộc sống của em gắn với việc nhà, chăm con và những lo toan cơm áo, trong khi bạn bè cùng trang lứa vẫn tiếp tục đến trường.

P. chia sẻ, khi đã lấy chồng, trở thành người vợ, người mẹ, em hiểu mình phải có trách nhiệm với gia đình, con cái. Nhưng điều khiến em vất vả nhất là chưa có việc làm, không có thu nhập, mọi chi phí sinh hoạt vẫn phải trông cậy vào bố mẹ. Làm mẹ khi tuổi đời còn quá trẻ, nhiều lúc em cảm thấy tủi thân. “Nhìn các bạn cùng trang lứa đi học, được đi đây đi đó, được ăn mặc đẹp, mình cũng thấy tủi thân. Nhưng cơ hội đã qua thì không thể quay lại. Nghĩ lại, mình rất hối hận vì lấy chồng sớm” - P. tâm sự.

Lời tâm sự mộc mạc của P. cho thấy những hệ lụy của việc kết hôn quá sớm. Bởi đáng lẽ ở độ tuổi như em đang ngồi trên ghế giảng đường học tập, nay đã phải gánh vác trách nhiệm của người vợ, người mẹ trong gia đình. Những công việc tưởng chừng bình thường trong mỗi gia đình, với P. lại là sự nhọc nhằn đến sớm hơn nhiều năm so với lẽ thường. Không có nghề nghiệp, không có thu nhập ổn định, việc chăm lo cho hai con và trang trải sinh hoạt vẫn phụ thuộc phần lớn vào gia đình hai bên.

Gánh nặng gia đình đặt lên vai Vừ Thị P. khi mới 19 tuổi đã là mẹ của 2 con.

Câu chuyện của P. không phải trường hợp cá biệt ở Long Dạo. Tháng 4/2026, tại bản tiếp tục xảy ra trường hợp tảo hôn của Cháng A T. sinh năm 2008 và Sùng Thị M. Lúc đó, T. vừa học xong lớp 12 còn M. vẫn đang học lớp 10. Việc lập gia đình sớm khiến con đường học tập của các em bị gián đoạn, trong khi cả hai còn thiếu nhiều điều kiện để tự lập và xây dựng cuộc sống gia đình.

Đằng sau mỗi trường hợp tảo hôn là một hoàn cảnh riêng, nhưng điểm chung đều là những người trẻ chưa có đủ kiến thức, kỹ năng và điều kiện kinh tế để chuẩn bị cho cuộc sống hôn nhân. Khi việc học bị gián đoạn, cơ hội tìm kiếm việc làm và cải thiện thu nhập cũng thu hẹp. Trách nhiệm chăm sóc con cái, vun vén gia đình đến sớm trong khi bản thân các em chưa thực sự trưởng thành. Nếu không có sự hỗ trợ và định hướng kịp thời, những khó khăn ấy có thể kéo dài, tác động đến cả thế hệ sau.

Anh Cháng A Dũng, Trưởng bản Long Dạo cho biết, thời gian qua, bản đã phối hợp với cán bộ xã, trạm y tế và lực lượng liên quan tuyên truyền về phòng, chống tảo hôn thông qua các cuộc họp bản. Đồng thời đến từng hộ gia đình, tập trung vào những nhà có con em trong độ tuổi vị thành niên. Nội dung tuyên truyền hướng đến việc giúp người dân hiểu rõ quy định của pháp luật về độ tuổi kết hôn, những ảnh hưởng của việc lập gia đình sớm đối với sức khỏe, học tập và tương lai của thanh thiếu niên.

Theo anh Dũng, trong 9 tháng đầu năm 2026, bản Long Dạo ghi nhận 2 trường hợp tảo hôn, giảm 2 trường hợp so với cùng kỳ năm 2025. Số trường hợp tảo hôn giảm là tín hiệu tích cực, đồng thời cho thấy những nỗ lực tuyên truyền, vận động tại cơ sở đã có chuyển biến nhất định. Tuy nhiên, công tác phòng ngừa tảo hôn cần được duy trì thường xuyên.

Tại Si Pa Phìn, qua rà soát trong 9 tháng đầu năm 2026, xã ghi nhận 13 người tảo hôn, trong đó 3 cặp cả nam và nữ đều tảo hôn; 100% số người tảo hôn thuộc dân tộc Mông. Đáng chú ý, 9/13 người thuộc nhóm từ 14 - 16 tuổi chiếm 69,23%. Thời gian qua, xã Si Pa Phìn đã triển khai nhiều giải pháp nhằm ngăn ngừa tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. UBND xã chỉ đạo Phòng Văn hóa - Xã hội phối hợp với trưởng bản rà soát, nắm tình hình tại cơ sở. Trạm Y tế xã thống kê các trường hợp phụ nữ mang thai, sinh con dưới 18 tuổi để phục vụ công tác theo dõi, tuyên truyền và can thiệp. Nội dung phòng, chống tảo hôn được lồng ghép trong các buổi họp bản, sinh hoạt đoàn thể, hoạt động tại trường học và các chương trình tuyên truyền pháp luật.

Bà Phạm Thị Ngân, Phó Chủ tịch UBND xã Si Pa Phìn cho biết, địa phương tiếp tục xác định tuyên truyền, nâng cao nhận thức là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời tăng cường phối hợp giữa chính quyền, nhà trường, gia đình và các lực lượng ở cơ sở. Xã chú trọng tuyên truyền phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số; rà soát những trường hợp có nguy cơ, vận động học sinh duy trì việc học và nâng cao kiến thức về sức khỏe sinh sản vị thành niên. Kết hợp tăng cường kiểm tra, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các trường hợp có nguy cơ vi phạm, xử lý theo quy định pháp luật khi đủ căn cứ.

Cán bộ Trạm Y tế xã Si Pa Phìn tuyên truyền về tác hại, hệ lụy của tảo hôn đến những người trẻ ở bản Long Dạo.

Việc tuyên truyền về tảo hôn không đơn thuần là phổ biến những điều luật hay nhắc nhở người dân về độ tuổi kết hôn. Điều quan trọng là giúp các gia đình và chính những người trẻ nhận ra rằng kết hôn khi chưa đủ tuổi sẽ có những hệ lụy cho tương lai. Khi việc học dang dở, chưa có nghề nghiệp, chưa tự chủ về kinh tế, các em sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc chăm sóc bản thân, nuôi dạy con và xây dựng cuộc sống ổn định.

Ở Long Dạo có những người trẻ chịu khó học tập, tạo nền tảng cho tương lai đang góp phần lan tỏa nhận thức ấy. Chị Chá Thị Di, người dân trong bản, vừa tốt nghiệp chuyên ngành giáo dục mầm non, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng thanh thiếu niên cần được tiếp tục học tập, trang bị kiến thức và chuẩn bị điều kiện cho cuộc sống trước khi lập gia đình. “Tảo hôn rất có hại cho sức khỏe của người mẹ. Tôi mong muốn các em, các bạn nữ hãy học hết lớp 12 hoặc học cao hơn nữa để có việc làm, thu nhập ổn định, có thể lo cho cuộc sống gia đình. Khi có đủ điều kiện, lúc đó hãy lập gia đình. Các bạn cũng có thể lựa chọn học nghề, đi làm công nhân để có thu nhập và tự chủ hơn trong cuộc sống” - Di chia sẻ.

Rời Long Dạo khi nắng chiều trải dài trên những triền đồi, hình ảnh Vừ Thị P. địu con trên lưng, tất bật bên bếp lửa vẫn khiến chúng tôi không khỏi trăn trở. Ở tuổi 19, em đã có hai con, nhưng những điều kiện để tự chủ cuộc sống vẫn xa vời. Lời tâm sự về sự hối tiếc khi lấy chồng sớm không thể đưa em trở lại những năm tháng đã qua, nhưng là lời nhắc nhở với những người trẻ đang đứng trước lựa chọn của mình.

Đẩy lùi tảo hôn không thể chỉ trông chờ vào những buổi tuyên truyền hay những lời vận động sau khi sự việc đã xảy ra. Điều cần thiết là giúp mỗi phụ huynh hiểu rằng cho con em mình tiếp tục học tập, trang bị kiến thức và có cơ hội lập nghiệp chính là hành trang tốt nhất cho tương lai. Để những trẻ em vùng cao hôm nay được lớn lên đúng với tuổi của mình, được học tập, vui chơi và nuôi dưỡng ước mơ trước khi gánh vác trách nhiệm gia đình.