Du lịch không khói thuốc: Đừng để quy định nằm trên biển cấm

Quang cảnh Lễ phát động Chương trình bảng xếp hạng khách sạn tiêu biểu không thuốc lá lần thứ II năm 2026. Ảnh: chinhphu.vn

Khói thuốc vẫn có mặt ở nơi du khách cần được bảo vệ

Một chuyến du lịch không chỉ được quyết định bởi cảnh đẹp hay chất lượng dịch vụ. Không gian ăn uống, nghỉ ngơi, tham quan cũng là một phần của trải nghiệm. Khi khói thuốc vẫn xuất hiện ở những nơi này, người không hút thuốc phải chịu hệ quả từ một hành vi không phải của mình.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có ít nhất 70 chất gây ung thư. Hút thuốc thụ động làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và các bệnh hô hấp mãn tính.

Cấm hút thuốc lá tại nơi cộng cộng của Hàn Quốc

Đáng chú ý, theo kết quả Điều tra tình hình sử dụng thuốc lá - PGATS 2024, khách sạn, nhà hàng vẫn là những địa điểm có tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc cao. Tại Lễ phát động chiến dịch môi trường không khói thuốc ở TP. Huế, TS.BS. Hà Anh Đức - Phó Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh - cho biết, tỷ lệ hút thuốc thụ động tại nhà hàng là 67,3%, tại quán cà phê 59,2%.

Những con số này đáng chú ý ở chỗ: tỷ lệ nam giới sử dụng thuốc lá đã giảm từ 45,3% năm 2015 xuống 38,9% năm 2023, nhưng người không hút thuốc vẫn đang phơi nhiễm khá phổ biến tại những không gian công cộng. TS.BS. Hà Anh Đức khuyến nghị, cần tiếp tục xây dựng môi trường không khói thuốc, nhất là tại nhà hàng, khách sạn; đồng thời xem đây là một tiêu chuẩn của chất lượng dịch vụ.

Bà Phan Thị Hải - Phó Giám đốc Quỹ Phòng bệnh

(Bộ Y tế) cũng nhìn vấn đề từ chính đặc thù của ngành Du lịch. Theo bà Hải, du lịch không chỉ là phát triển kinh tế mà còn phải bảo vệ con người và gìn giữ di sản. Một điểm đến không khói thuốc vì thế vừa bảo vệ sức khỏe, vừa góp phần bảo vệ không gian văn hóa.

Bà Domilyn Villarreiz - Quản lý Chương trình Không khói thuốc của SEATCA – khẳng định, không du khách nào muốn hít khói thuốc khi đến một điểm du lịch. Xây dựng không gian công cộng không khói thuốc, không chỉ là bảo vệ sức khỏe mà còn là một phần của phát triển du lịch bền vững.

Quy định đã có, vấn đề là thực thi

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã quy định các địa điểm cấm hút thuốc. Với khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch, luật cấm hút thuốc trong nhà; trường hợp bố trí nơi dành riêng phải đáp ứng các điều kiện về phòng, thông khí, biển báo, dụng cụ chứa tàn thuốc và phòng cháy, chữa cháy. Luật đồng thời khuyến khích cơ sở lưu trú thực hiện không hút thuốc hoàn toàn trong nhà.

Một số địa phương đã đưa quy định vào thực tế. Hội An triển khai không hút thuốc tại phố cổ, điểm tham quan, khu di tích. Ninh Bình xây dựng mô hình tại Quần thể danh thắng Tràng An và chùa Bái Đính. Huế và một số địa phương khác cũng triển khai các chiến dịch, vận động doanh nghiệp tham gia.   

Nhưng mô hình điểm chưa đủ để tạo ra một môi trường đồng nhất. Ở không ít nơi, biển cấm có nhưng việc nhắc nhở, kiểm tra chưa thường xuyên. Một bộ phận người dân, du khách vẫn xem hút thuốc là quyền cá nhân. Không phải cơ sở du lịch nào cũng có nhân viên được tập huấn hoặc có quy trình xử lý khi phát hiện vi phạm.  Khoảng trống ấy khiến “không khói thuốc” dễ trở thành một cam kết hơn là một tiêu chuẩn được duy trì.

Ngày 22/9, Quỹ Phòng bệnh, Bộ Y tế và Báo Văn hóa đã tổ chức Lễ phát động Chương trình bảng xếp hạng khách sạn tiêu biểu không thuốc lá lần thứ II năm 2026. Ông Trần Thanh Tùng - Phó Giám đốc Quỹ Phòng bệnh - cho biết, thuốc lá gây hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm; thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,1% GDP.

Điểm đáng chú ý của Chương trình là yêu cầu duy trì cam kết. Theo Ban Tổ chức, nếu phát hiện thông tin không chính xác hoặc cơ sở không thực hiện đúng yêu cầu, kết quả có thể bị xem xét lại, kể cả hủy kết quả hoặc thu hồi danh hiệu. Đây cũng là điều cần thiết với mọi mô hình không khói thuốc: không chỉ đăng ký, mà phải duy trì; không chỉ treo biển, mà phải thực thi.

Tại Huế, hơn 200 khách sạn, nhà hàng được treo, dán biển “Cấm hút thuốc” trong khuôn khổ chiến dịch “Du lịch không khói thuốc”. Chiến dịch tiếp tục được triển khai tại TP. Hồ Chí Minh, TP. Đà Nẵng và tỉnh Khánh Hòa.

Cùng với thực thi, các đại biểu tại Hội nghị Không Khói Thuốc lần thứ 9 ở Huế cũng lưu ý nguy cơ đánh tráo khái niệm “không khói thuốc” để quảng bá thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Ông Alan Zaldivar - đại biểu Hội đồng thành phố Iloilo, Philippines - cho rằng, “không khói thuốc” phải gắn với không khí trong lành, con người khỏe mạnh và cộng đồng an toàn.

Với du lịch, yêu cầu ấy càng rõ: điểm đến không khói thuốc không thể chỉ được xác định bằng một tấm biển. Nó phải được nhìn thấy trong cách cơ sở kinh doanh thực hiện quy định, nhân viên nhắc nhở khách và cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát. Những mô hình đã có là điểm khởi đầu. Việc còn lại là đưa chúng ra khỏi các đợt phát động để trở thành cách làm thường xuyên. Khi đó, “không khói thuốc” mới thực sự trở thành một phần của chất lượng điểm đến./.