Đưa công nghệ số hòa nhịp đời sống

Chuyển đổi số và phong trào bình dân học vụ số tại Thanh Hóa (Bài 1):

Cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Triệu Sơn hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính. Ảnh: Linh Hương

“Cầm tay chỉ việc”, đưa kỹ năng số đến từng người dân

Trong khuôn khổ Ngày hội toàn dân học tập số do xã Triệu Sơn triển khai, bà Nguyễn Thị Khoa, ở thôn Xuân Tiên, được hướng dẫn tích hợp các giấy tờ thiết yếu trên ứng dụng VNeID, cài đặt App Thanhhoa và thực hành những kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin trên không gian mạng. Những thao tác tưởng chừng đơn giản với người trẻ lại là điều không dễ dàng đối với người cao tuổi. Bởi vậy, việc được hướng dẫn trực tiếp, thực hành ngay trên điện thoại thông minh đã giúp bà Khoa từng bước làm quen với các tiện ích số.

Bà Khoa chia sẻ: “Người cao tuổi như chúng tôi rất mừng khi được hướng dẫn trực tiếp các kỹ năng số thiết thực, qua đó giúp chúng tôi hiểu lợi ích và hình thành thói quen sử dụng các dịch vụ số, tiện ích số như tập các bài tập dưỡng sinh theo hướng dẫn trên mạng hay sử dụng các thực phẩm tốt cho sức khỏe người già”.

Từ câu chuyện của bà Khoa có thể thấy, để CĐS thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng không chỉ là trang bị hạ tầng hay đưa các ứng dụng công nghệ đến với người dân, mà còn phải giúp mỗi người biết cách sử dụng và chủ động khai thác những tiện ích phù hợp với nhu cầu của mình. Tại thôn Xuân Tiên, gần 100 đoàn viên thanh niên cũng đang tích cực tuyên truyền, hướng dẫn người dân tiếp cận và sử dụng những tiện ích số thiết yếu.

Chị Hoàng Thị Thúy, Bí thư Chi đoàn thôn Xuân Tiên, cho biết: “Phát huy tinh thần xung kích, tình nguyện của tuổi trẻ, chi đoàn đã phối hợp với Tổ công nghệ số cộng đồng triển khai hoạt động “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người” các kỹ năng số. Đoàn viên, thanh niên còn đồng hành với chính quyền và Nhân dân xây dựng nếp sống văn minh số, hướng tới hình thành cộng đồng số thông minh, an toàn và phát triển bền vững”.

Không chỉ tập trung vào hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn, xã Triệu Sơn còn chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ tại các thôn, tạo điều kiện để người dân tiếp cận các tiện ích số ngay từ cơ sở. Ông Nguyễn Văn Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Triệu Sơn chia sẻ: “CĐS chỉ thực sự mang lại hiệu quả khi có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và hưởng ứng tích cực của người dân. Vì vậy, nâng cao nhận thức, giúp mỗi người dân, mỗi hộ gia đình hiểu rõ lợi ích của CĐS, chủ động ứng dụng công nghệ vào đời sống là nhiệm vụ cần được thực hiện thường xuyên, liên tục”.

Thu hẹp khoảng cách số từ cơ sở

Việc triển khai Đề án 06, cải cách hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến hay thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt đều đòi hỏi người dân có những kỹ năng số cơ bản. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ giữa các nhóm dân cư vẫn còn chênh lệch. Trong khi nhiều người đã quen với các giao dịch trực tuyến, không ít người cao tuổi, lao động phổ thông và người có điều kiện kinh tế khó khăn vẫn lúng túng khi sử dụng điện thoại thông minh, thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường mạng.

Tâm lý e ngại thao tác sai, lo lắng về việc lộ lọt thông tin cá nhân hoặc bị lừa đảo trực tuyến cũng là những rào cản khiến một bộ phận người dân chưa mạnh dạn sử dụng các tiện ích số. Vì vậy, phổ cập kỹ năng số không thể chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin hay tổ chức các đợt tuyên truyền tập trung, mà cần được triển khai bằng những cách làm gần dân, sát nhu cầu, kiên trì hướng dẫn để người dân có thể tự thực hiện.

Tại phường Nam Sầm Sơn, công tác phổ cập kỹ năng số cho người dân được triển khai thông qua hệ thống tổ chức, lực lượng tại cơ sở. Phường hiện có 11 tổ dân phố, tương ứng với 11 Tổ công nghệ số cộng đồng và 11 Tổ công tác triển khai Đề án 06. Đây là lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, hướng dẫn, hỗ trợ người dân sử dụng các nền tảng số, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến và tiếp cận những tiện ích thiết yếu trong đời sống.

Anh Thừa Văn Hiệp, tổ trưởng tổ dân phố Phú Xá, đồng thời là Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng tổ dân phố Phú Xá, cho biết: “Tổ công nghệ số cộng đồng đã phối hợp với lực lượng công an, đoàn thanh niên và trung tâm phục vụ hành chính công “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến, thanh toán trực tuyến, phổ cập kỹ năng số. Qua đó, góp phần thu hẹp khoảng cách số, tạo điều kiện để người dân tham gia và thụ hưởng các tiện ích của CĐS”.

Theo anh Vũ Đình Viên, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Nam Sầm Sơn: “Phường đã triển khai các mô hình như “Đại sứ số”, “Cầm tay chỉ việc” đến từng tổ dân phố, chú trọng hỗ trợ trực tiếp, phù hợp với khả năng tiếp cận công nghệ của từng nhóm đối tượng. Điểm đáng chú ý là hoạt động hỗ trợ không chỉ nhằm giúp người dân cài đặt ứng dụng hay hoàn thành một vài thao tác trên điện thoại, mà còn hướng tới hình thành khả năng sử dụng công nghệ một cách độc lập, tự tin và an toàn”.

Những nỗ lực tại cơ sở đã mang lại kết quả tích cực. Phường Nam Sầm Sơn hiện có 20.576/22.687 người trưởng thành có tri thức cơ bản về CĐS, đạt tỷ lệ 90,6%, vượt mục tiêu 85% đề ra năm 2025. Năm 2026, phường đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên 100%.

Lan tỏa phong trào học tập số, hướng tới xã hội số

Trên địa bàn tỉnh, các Tổ công nghệ số cộng đồng đang phát huy vai trò cầu nối giữa chính quyền với người dân trong tiến trình CĐS. Theo báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ, toàn tỉnh đang duy trì 1.933 Tổ công nghệ số cộng đồng với 12.412 thành viên. Đã có 146/166 đơn vị, tương đương khoảng 88% số xã, tổ chức ra quân hỗ trợ 258.490 lượt người dân tiếp cận các nền tảng số và 190.986 người thực hiện dịch vụ công trực tuyến.

Những con số trên cho thấy nỗ lực đưa công nghệ đến gần hơn với người dân, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của lực lượng tại cơ sở trong việc hỗ trợ người dân làm quen, sử dụng và từng bước làm chủ các nền tảng số. Từ việc kích hoạt tài khoản định danh điện tử, tra cứu thông tin, nộp hồ sơ trực tuyến đến thanh toán không dùng tiền mặt, mỗi kỹ năng được phổ cập đều có thể tạo ra những thay đổi thiết thực trong đời sống.

Để phong trào học tập số tiếp tục lan tỏa sâu rộng, bên cạnh đầu tư hạ tầng, hoàn thiện các nền tảng và nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, các địa phương cần duy trì những cách làm linh hoạt, gần dân, sát thực tiễn. Trong đó, cần phát huy hơn nữa vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên thanh niên và những người có kỹ năng công nghệ; đồng thời gắn hoạt động phổ cập kỹ năng số với nhu cầu cụ thể của từng nhóm dân cư, tránh hình thức, chạy theo số lượng mà chưa chú trọng hiệu quả thực chất.

Từ những việc làm cụ thể, thiết thực ở mỗi thôn, tổ dân phố, phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người” đang góp phần đưa công nghệ số hòa nhịp với đời sống. Khi người dân không còn e ngại công nghệ, biết sử dụng các nền tảng số an toàn và chủ động khai thác tiện ích phục vụ nhu cầu của mình, CĐS sẽ không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý mà dần trở thành nhu cầu tự thân của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và toàn xã hội.

Linh Hương

(Còn nữa)