Già làng Cứ Chừ Tú lớn lên từ lòng dân (kỳ 3)

Kỳ 3: Người trưởng bản trở về với bản

Kỳ 2: Người “gieo” những mùa đổi thay

ĐBP - Sau nhiều năm giữ những cương vị chủ chốt ở xã, năm 2010, già làng Cứ Chừ Tú nghỉ hưu theo chế độ. Song điều đặc biệt là ở độ tuổi đã có thể dành thời gian cho gia đình, ông vẫn lên nương, trồng cây, làm kinh tế, gặp gỡ bà con và góp ý những việc chung của xã, bản. Với ông, nghỉ hưu chỉ là rời vị trí công tác; còn trách nhiệm với nơi mình sinh ra, lớn lên và gắn bó gần trọn cuộc đời thì chưa bao giờ có một mốc thời gian để khép lại.

Dù nghỉ hưu theo chế độ, già làng Cứ Chừ Tú vẫn giữ vai trò là người có uy tín trong cộng đồng, tích cực phát triển kinh tế gia đình và hỗ trợ khi người dân cần.

Rời vị trí, không rời bản làng

Sau khi nghỉ hưu, cuộc sống của già làng Cứ Chừ Tú vẫn giản dị như trước. Lên nương, chăm cây, giữ rừng, làm kinh tế… những công việc vốn quen thuộc, nhưng khi nhìn bằng trải nghiệm của một người đã đi qua nhiều cương vị, ông hiểu rằng mỗi mảnh đất, mỗi khoảnh rừng đều gắn với cuộc sống lâu dài của cộng đồng. Nếu trước đây người dân tìm đến ông với tư cách trưởng bản, cán bộ xã thì nay họ tìm đến một người có kinh nghiệm. Khi bà con có việc cần bàn, ông vẫn góp ý. Khi bản làng có việc chung, ông vẫn tham gia. Khi có những cách làm mới được đưa về, ông vẫn kiên trì giải thích để mọi người hiểu và cùng thực hiện.

Ông Vừ Xí Di, người dân bản Tìa Ló chia sẻ: “Ông Tú nghỉ rồi nhưng vẫn gắn với bản, với nhân dân. Bà con có việc vẫn tìm đến hỏi ý kiến ông. Những việc ông làm thấy hiệu quả thì ông chia sẻ để mọi người cùng biết. Ai thấy phù hợp với gia đình, điều kiện của mình thì làm theo. Nhờ vậy, những kinh nghiệm của ông vẫn được bà con vận dụng vào cuộc sống, sản xuất”.

Ở tuổi ngoài 70, già làng Cứ Chừ Tú vẫn trực tiếp lao động. Ông có hơn 3ha cà phê, 4ha mặt nước nuôi cá. Những công việc ấy khiến ông tiếp tục có thêm những trải nghiệm thực tế về sản xuất, chăn nuôi và cách tạo thu nhập trên quê hương mình. Với ông, làm kinh tế trước hết là để gia đình có cuộc sống ổn định, đồng thời là cách để tự mình kiểm chứng những điều trao đổi với bà con. Ông bảo, có những kinh nghiệm không thể có được từ sách vở hay những cuộc họp. Bởi vậy, khi người dân trong vùng tìm đến hỏi cách làm, ông thường chia sẻ những điều mình đã làm, những việc đã hiệu quả và cả những điều cần tránh.

Trở về với cuộc sống thường nhật, già làng Cứ Chừ Tú vẫn giữ vai trò là người có uy tín trong cộng đồng. Những đóng góp bền bỉ của ông qua nhiều năm được Đảng, Nhà nước và các cấp, ngành ghi nhận bằng nhiều giấy khen, bằng khen. Năm 2017, ông là đại biểu của tỉnh Điện Biên tham dự hội nghị “Gặp mặt các già làng, trưởng bản, người có uy tín và đảng viên tiêu biểu ở cơ sở” tại Hà Nội. Một năm sau, ông tiếp tục đại diện già làng, người có uy tín của huyện Điện Biên Đông cũ tham dự hội nghị gặp mặt, biểu dương các già làng, trưởng dòng họ có uy tín khu vực Tây Bắc tại tỉnh Phú Thọ; đồng thời được giới thiệu là điển hình tiên tiến tham dự triển lãm tại Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Ông Ngô Văn Thanh, Bí thư Đảng ủy xã Pu Nhi chia sẻ: “Những cán bộ đã trải qua nhiều năm công tác ở cơ sở có vốn sống và kinh nghiệm thực tiễn rất quý. Với già làng Cứ Chừ Tú, điều đáng trân trọng là sau khi nghỉ hưu, ông vẫn tiếp tục lao động, làm kinh tế và chia sẻ kinh nghiệm với bà con. Đó là cách đóng góp rất thiết thực, giúp người dân có thêm kinh nghiệm để lựa chọn hướng phát triển phù hợp với điều kiện của gia đình và địa phương”.

Khi bản làng trở thành điểm du lịch

Có một sự thay đổi khá tự nhiên trong cuộc sống của già làng Cứ Chừ Tú những năm gần đây. Từ làm nông nghiệp, nuôi cá, ông bắt đầu làm thêm homestay để đón khách. Không gian lưu trú của gia đình là nơi ông có thêm cơ hội gặp gỡ những người tìm đến Tìa Ló, nghe họ hỏi về cuộc sống, phong tục, món ăn và cảnh sắc nơi đây. “Khách đến thì mình phải giữ cho nhà cửa sạch sẽ, món ăn phải bảo đảm, cách đón tiếp cũng phải chu đáo. Nhưng quan trọng nhất là khách đến đây phải thấy được cuộc sống của người Mông mình. Mình làm du lịch mà cái gì cũng giống nơi khác thì người ta đến làm gì. Có gì là bản sắc mình thì phải giữ lấy” - ông Tú chia sẻ.

Bản vùng cao Tìa Ló, nơi già làng Cứ Chừ Tú sinh ra, lớn lên đang từng ngày đổi thay với những nếp nhà được mở cửa đón khách, hình thành các mô hình homestay.

Cách nghĩ ấy dần trở thành câu chuyện chung ở Tìa Ló. Bản hiện có 161 hộ, 781 nhân khẩu, 100% là người Mông, với những nét văn hóa đặc trưng như trang phục, phong tục, dân ca, dân vũ, ẩm thực và trò chơi dân gian. Trong đó, tù lu - trò chơi quen thuộc của đồng bào Mông trở thành điểm nhấn trong tên gọi Tù Lu - Tìa Ló, mô hình du lịch cộng đồng của bản. Ngày 2/9/2026, bản du lịch cộng đồng Tù Lu - Tìa Ló chính thức ra mắt. Địa phương đã đầu tư hơn 7 tỷ đồng xây dựng các hạng mục phục vụ du lịch; người dân đóng góp hàng nghìn ngày công chỉnh trang nhà cửa, đường bản, vệ sinh môi trường và tạo cảnh quan. Đến nay, 15 hộ đăng ký tham gia dịch vụ du lịch, trong đó 5 hộ bước đầu làm homestay và phục vụ ăn uống.

Trong những hộ dân làm homestay có gia đình già làng Cứ Chừ Tú. Ông không đứng ở vị trí của người tổ chức hay người quyết định mô hình. Ông tham gia như một người dân, tự mình làm và tự mình rút kinh nghiệm. Điều này khiến những trao đổi của ông với bà con trở nên cụ thể hơn. Khi có người hỏi về việc chuẩn bị homestay, ông chia sẻ cách mình sắp xếp không gian. Khi bà con hỏi chuyện đón khách, ông kể những điều mình đã trải qua. Có việc phù hợp với gia đình này nhưng chưa chắc phù hợp với gia đình khác nên ông thường khuyên mọi người cân nhắc điều kiện thực tế trước khi bắt tay làm.

Sự thay đổi ở Tìa Ló vì thế không diễn ra bằng một cách duy nhất. Có hộ cải tạo ngôi nhà để đón khách; có hộ chuẩn bị món ăn truyền thống; có người tham gia các hoạt động văn nghệ, trò chơi dân gian; cũng có người góp sức giữ gìn đường bản, cảnh quan. Mỗi người một phần việc, nhưng cùng hướng tới một điểm chung đó là biến những giá trị vốn có của bản thành nguồn lực phát triển.

Ông Tú thường nhắc bà con, làm du lịch phải biết giữ những thứ mình đang có. Cảnh quan không thể phục hồi trong ngày một ngày hai; phong tục, tiếng nói, trang phục, món ăn và những sinh hoạt cộng đồng càng không thể trở thành hàng hóa nếu chính người dân không coi đó là một phần đời sống của mình. Với ông, khách đến bản là để tìm thấy một Tìa Ló có bản sắc, chứ không phải một nơi được làm mới theo những khuôn mẫu có sẵn.

Ông Vừ A Tà, một trong những hộ làm homestay tại bản Tìa Ló chia sẻ: “Ông Tú làm trước nên có kinh nghiệm gì đều chia sẻ cho bà con. Mình làm sau, nhiều việc chưa biết phải bắt đầu từ đâu, ông hướng dẫn từng chút nên cũng đỡ bỡ ngỡ. Từ cách sắp xếp nhà cửa, đón khách đến giữ gìn những nét riêng của bản, ông đều nhắc bà con phải làm cẩn thận, làm sao để khách đến rồi muốn quay lại”.

Những đóng góp bền bỉ của già làng Cứ Chừ Tú cùng nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên và người dân đã góp phần đổi thay bản làng, quê hương. Ở Tìa Ló, đời sống người dân ngày càng nâng lên, thu nhập bình quân đạt khoảng 50 triệu đồng/người/năm (cao hơn so với mức bình quân của xã); hơn 51% số hộ thuộc diện khá, giàu. Nhiều năm qua, Tìa Ló là một trong những bản tiêu biểu trong các phong trào thi đua yêu nước của xã Pu Nhi.

Những đổi thay hôm nay ở Tìa Ló nói riêng và Pu Nhi nói chung không phải là câu chuyện của riêng một người, mà là thành quả được vun đắp qua nhiều thế hệ. Trong hành trình ấy, già làng Cứ Chừ Tú đã để lại dấu ấn bằng một cách rất riêng: Làm trước, sống cùng bà con và chia sẻ những điều mình đã trải qua. Từ một người trưởng bản tuổi đôi mươi đến già làng hôm nay, ông chưa bao giờ thực sự rời khỏi công việc của bản. Có lẽ, với một người đã dành gần trọn cuộc đời cho quê hương, phần thưởng ý nghĩa nhất không nằm ở những chức danh hay bằng khen, mà là khi thấy bà con có cuộc sống tốt hơn, con cháu có thêm cơ hội ở lại quê hương, bản làng đổi thay mà vẫn giữ được hồn cốt của mình. Người trưởng bản năm nào, vì thế, vẫn đang trở về với bản - không bằng một chức danh, mà bằng những việc làm lặng lẽ tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác.