Lào Cai: Tập trung nguồn lực, tạo chuyển biến thực chất ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, UBND tỉnh đã xây dựng kế hoạch triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2026 với tổng nguồn lực dự kiến hơn 7.063 tỷ đồng, đồng thời tăng cường phân cấp, gắn trách nhiệm của chính quyền cơ sở với hiệu quả đầu tư và quyền lợi của người dân.

Hướng tới mục tiêu nâng cao toàn diện đời sống đồng bào vùng cao

Với đặc thù là địa phương có nhiều xã, thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa hình phức tạp, điều kiện phát triển giữa các khu vực còn chênh lệch, Lào Cai xác định việc thực hiện hiệu quả các chính sách dân tộc là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Những năm qua, các chương trình, chính sách hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 (Chương trình 1719), đã góp phần cải thiện kết cấu hạ tầng, phát triển sinh kế, giảm nghèo và nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân.

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai xác định yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục hỗ trợ những địa bàn còn nhiều khó khăn, mà quan trọng hơn phải tạo ra động lực phát triển mới, giúp người dân chủ động khai thác tiềm năng, lợi thế, nâng cao thu nhập và từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, các dân tộc.

Các công trình, dự án, góp phần hoàn thiện kết cấu hạ tầng và tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Lào Cai. Ảnh: Xuân Thương

Theo Kế hoạch triển khai thực hiện Chiến lược công tác dân tộc giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, UBND tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu phát triển nhanh, toàn diện, bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân; bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống; xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, giữ vững quốc phòng, an ninh.

Một trong những chỉ tiêu đáng chú ý là đến năm 2030, tỉnh phấn đấu nâng thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số lên 60 triệu đồng/người/năm, so với mục tiêu 40 triệu đồng/người/năm vào năm 2026. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số theo chuẩn nghèo đa chiều giảm bình quân 3 - 3,5 điểm phần trăm/năm; tỷ lệ lao động dân tộc thiểu số trong độ tuổi được đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu và có thu nhập ổn định đạt từ 35 - 40% trở lên, trong đó ít nhất 50% là lao động nữ.

Cùng với đó, Lào Cai phấn đấu nâng tỷ lệ hộ nông dân người dân tộc thiểu số làm kinh tế nông - lâm nghiệp hàng hóa lên 55%; hằng năm chuyển dịch 8% lao động nông thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi sang các ngành công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, du lịch và dịch vụ. Đây là những mục tiêu hướng tới chuyển đổi phương thức sản xuất, tạo thêm việc làm, đa dạng hóa sinh kế và nâng cao khả năng tự vươn lên của người dân.

Song song với phát triển kinh tế, tỉnh đặc biệt chú trọng cải thiện điều kiện sống và nâng cao chất lượng các dịch vụ xã hội cơ bản. Đến năm 2030, phấn đấu 100% hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia hoặc nguồn điện phù hợp; 100% hộ đồng bào dân tộc thiểu số được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 100% trường, lớp học và trạm y tế được xây dựng kiên cố; trên 60% số xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt chuẩn nông thôn mới, 98% thôn có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa.

Trong giáo dục, tỉnh đặt mục tiêu tỷ lệ trẻ em dân tộc thiểu số trong độ tuổi tiểu học đến trường đạt 100%, học sinh trung học cơ sở đạt 99,99%, trung học phổ thông đạt trên 80%. Trong lĩnh vực y tế, phấn đấu trên 90% phụ nữ dân tộc thiểu số mang thai được khám thai ít nhất 4 lần; 95% phụ nữ sinh con tại cơ sở y tế hoặc có sự trợ giúp của nhân viên y tế. Cùng với đó là các mục tiêu bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa, phát triển thiết chế văn hóa cơ sở gắn với du lịch cộng đồng và nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân.

Có thể thấy, các mục tiêu Lào Cai đặt ra cho giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ hướng tới giảm nghèo và cải thiện thu nhập mà còn bao quát nhiều lĩnh vực thiết yếu của đời sống. Điều này thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy thực hiện chính sách dân tộc, từ hỗ trợ giải quyết khó khăn trước mắt sang tạo nền tảng phát triển lâu dài, trong đó người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể tham gia quá trình phát triển.

Phân bổ hiệu quả nguồn lực, gắn trách nhiệm chính quyền cơ sở

Để cụ thể hóa những mục tiêu trên, ngày 1/10/2026, UBND tỉnh Lào Cai ban hành Kế hoạch số 466/KH-UBND về thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2026.

Theo kế hoạch, tổng kinh phí dự kiến thực hiện các dự án thành phần trong năm 2026 trên địa bàn tỉnh là 7.063 tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương bố trí 418 tỷ đồng, gồm 304 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và 114 tỷ đồng vốn sự nghiệp; 1.545 tỷ đồng là nguồn vốn ngân sách Trung ương của các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 chuyển sang năm 2026. Ngoài ra, tỉnh dự kiến bố trí 1.200 tỷ đồng từ ngân sách địa phương, khoảng 400 tỷ đồng vốn lồng ghép từ ngân sách Trung ương; huy động 3.000 tỷ đồng vốn tín dụng và khoảng 500 tỷ đồng từ cộng đồng.

Nguồn lực này được tập trung thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống người dân. Riêng năm 2026, Lào Cai phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo ở mức 1,5% theo chuẩn nghèo giai đoạn 2021 - 2025, đồng thời nâng tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới lên 16,8%.

Phạm vi triển khai các chương trình trên toàn tỉnh, trong đó ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới. Đối tượng thụ hưởng bao gồm người dân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan; đặc biệt chú trọng hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số.

Các địa phương ở Lào Cai đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng đường giao thông nông thôn. Ảnh: Văn Đức

Theo kế hoạch, các nhiệm vụ năm 2026 được tổ chức thành hai hợp phần lớn. Hợp phần thứ nhất gồm 10 nhóm nội dung thành phần với 52 nội dung cụ thể, triển khai trên phạm vi toàn tỉnh. Hợp phần thứ hai gồm 5 nội dung thành phần với 20 nội dung cụ thể, tập trung thực hiện các nhiệm vụ đặc thù phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đồng thời, tỉnh tiếp tục triển khai, hoàn thành các nhiệm vụ của 10 dự án thành phần chuyển tiếp từ giai đoạn 2021 - 2025.

Đáng chú ý, cùng với việc huy động nguồn lực lớn, UBND tỉnh Lào Cai đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng vốn, bảo đảm công khai, minh bạch và gắn trách nhiệm của các cấp, các ngành trong tổ chức thực hiện.

Theo phân công, Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan đầu mối tham mưu, điều phối chung việc triển khai các chương trình. Trong khi đó, UBND cấp xã giữ vai trò trực tiếp tổ chức thực hiện trên địa bàn, chủ động làm chủ đầu tư đối với các dự án, công trình hạ tầng quy mô xã.

UBND tỉnh yêu cầu chính quyền cấp xã công khai các chính sách, nội dung hỗ trợ, tạo điều kiện để người dân và cộng đồng tham gia giám sát. Việc quản lý, sử dụng các nguồn vốn phải bảo đảm đúng mục tiêu, tiết kiệm, hiệu quả, đúng đối tượng thụ hưởng; chủ động phòng ngừa thất thoát, lãng phí. Đặc biệt, quá trình huy động sự tham gia của người dân phải tuân thủ nguyên tắc tự nguyện, phù hợp với khả năng đóng góp của từng địa bàn, không huy động quá sức dân; kiểm soát chặt chẽ hoạt động đầu tư xây dựng, không để phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.

Cùng với phân cấp, tỉnh yêu cầu tăng cường phối hợp giữa các sở, ban, ngành và chính quyền cơ sở trong kiểm tra, giám sát, đánh giá tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực hiện. Việc giám sát không chỉ dừng lại ở tiến độ giải ngân mà còn phải chú trọng kết quả đầu ra, mức độ tác động của từng dự án đối với phát triển sản xuất, giảm nghèo, hoàn thiện kết cấu hạ tầng và nâng cao đời sống người dân.

Về định hướng lâu dài, Lào Cai xác định tiếp tục phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp theo hướng hàng hóa, gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu; khuyến khích phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã, doanh nghiệp và các mô hình sinh kế phù hợp với lợi thế từng địa phương. Đồng thời, ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, đào tạo nghề, thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Với tổng nguồn lực dự kiến hơn 7.063 tỷ đồng trong năm 2026, Lào Cai đang cụ thể hóa định hướng phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi bằng những nhiệm vụ, giải pháp và trách nhiệm tổ chức thực hiện rõ ràng. Tuy nhiên, điều quyết định không chỉ nằm ở quy mô nguồn vốn hay tiến độ giải ngân, mà còn ở hiệu quả đầu tư và khả năng chuyển hóa các nguồn lực thành những thay đổi thực chất trong đời sống người dân. Việc tăng cường phân cấp gắn với kiểm tra, giám sát, đề cao trách nhiệm chính quyền cơ sở và phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân sẽ là những yếu tố quan trọng để các chính sách dân tộc thực sự đi vào cuộc sống, tạo động lực phát triển bền vững cho vùng cao Lào Cai.