Nâng cao hiệu quả truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá

Năm 2025, Báo Kiểm toán phối hợp với Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá tổ chức Cuộc thi "Ý tưởng xây dựng môi trường không khói thuốc trong Kiểm toán nhà nước” lần thứ Nhất năm 2025". Ảnh: N.LỘC

Phong phú hình thức truyền thông và hướng tới đa dạng đối tượng

Nhằm đưa các quy định pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá vào thực tiễn, trong thời gian qua, Bộ Y tế cùng các Bộ, ngành và địa phương đã chủ động triển khai hàng loạt hoạt động tuyên truyền với hình thức thể hiện đa dạng.

Bên cạnh các kênh thông tin đại chúng quen thuộc như báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình, mạng xã hội hay hệ thống loa truyền thanh cơ sở, công tác truyền thông trực tiếp cũng được đẩy mạnh thông qua hội thảo, tập huấn và các chuyến truyền thông lưu động tại xã, phường, làng, bản.

Đặc biệt, việc tổ chức các cuộc thi vẽ tranh, thi tìm hiểu hay sáng tác nghệ thuật về phòng, chống tác hại của thuốc lá đã giúp thông tin pháp luật trở nên sinh động, dễ tiếp thu và tăng tính tương tác với cộng đồng.

Sức lan tỏa của các chiến dịch truyền thông còn thể hiện ở việc mở rộng nhóm đối tượng tiếp cận, không chỉ dừng lại ở cán bộ, công chức, viên chức, người lao động mà còn hướng mạnh về cộng đồng dân cư tại các vùng xa, vùng sâu và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc tiếp cận đa dạng các nhóm xã hội có ý nghĩa vô cùng quan trọng bởi khói thuốc không chỉ tàn phá sức khỏe người trực tiếp sử dụng mà còn gây hại nghiêm trọng cho những người xung quanh thông qua việc hút thuốc thụ động. Trong đó, thanh thiếu niên, học sinh và sinh viên được xác định là nhóm đối tượng trọng điểm nhằm ngăn chặn nguy cơ tiếp xúc với thuốc lá từ sớm và nâng cao cảnh giác trước các sản phẩm mới.

Cùng với sự phát triển của thực tiễn, nội dung tuyên truyền ngày càng được cập nhật kịp thời và toàn diện hơn. Bên cạnh việc phổ biến các quy định cơ bản của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, địa điểm cấm hút thuốc hay trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan…., các chương trình truyền thông giai đoạn 2020-2025 đã tập trung làm rõ tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng nhằm xóa bỏ tâm lý lầm tưởng đây là các sản phẩm vô hại. Đồng thời, các thông tin hỗ trợ cai nghiện, tấm gương đơn vị thực hiện tốt môi trường không khói thuốc và dữ liệu nghiên cứu uy tín như điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành, điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở học sinh… cũng được chia sẻ rộng rãi. Nhờ đó, tỷ lệ người dân biết đến Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và tỷ lệ người dân đã tiếp cận được các thông tin tuyên truyền ngày càng tăng lên.

Cuộc thi sáng tác bài hát về phòng, chống tác hại của thuốc lá là một trong những hình thức truyền thông sinh động về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong cộng đồng. Ảnh: T.THIỆN

Đưa hoạt động truyền thông đi vào chiều sâu và duy trì tính bền vững

Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, song theo đánh giá của cơ quan chức năng, công tác truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá vẫn đối mặt với không ít rào cản làm giảm hiệu quả thực tế. Một trong những hạn chế lớn nhất là hoạt động tuyên truyền ở nhiều nơi chưa được thực hiện thường xuyên mà còn mang tính phong trào, tập trung chủ yếu vào Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ ngày 25/5 đến 31/5 hằng năm. Cách làm này dù tạo được hiệu ứng truyền thông mạnh trong ngắn hạn nhưng khó duy trì sự chú ý lâu dài của xã hội, trong khi việc thay đổi một thói quen hay hành vi tiêu dùng đòi hỏi quá trình tác động liên tục và lặp lại.

Về vấn đề này,  tại Hội thảo “Thực trạng công tác Truyền thông - GDSK trong phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026” do Trung tâm Truyền thông - GDSK Trung ương phối hợp tổ chức, ông Vũ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - GDSK Trung ương đã nhấn mạnh, truyền thông thay đổi hành vi trong phòng, chống tác hại của thuốc là cần thiết đối với người dân trong thời điểm hiện tại. Hội thảo có sự tham dự của hơn một trăm đại biểu là cán bộ làm công tác truyền thông tại Bệnh viện đa khoa tỉnh và Trung tâm Kiểm soát bệnh tật của 34 tỉnh/thành phố trong cả nước. Các đại biểu đã có nhiều thảo luận, chia sẻ về công tác Truyền thông - GDSK trong phòng, chống tác hại của thuốc lá tại hội thảo.
BS.CKII Nguyễn Đình Thoan - Phó Giám đốc Sở Y tế Khánh Hoà trong phát biểu đã đề cao vai trò của phòng, chống tác hại của thuốc lá và môi trường không khói thuốc lá tại thành phố du lịch Khánh Hoà. Trong đó, Khánh Hòa chú trọng  kêu gọi tới các khách sạn, nhà hàng thực hiện nghiêm quy định về môi trường không khói thuốc; cơ sở dịch vụ trên địa bàn treo, dán biển “Cấm hút thuốc”… Những hoạt động này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn tác động trực tiếp đến ý thức cộng đồng và du khách.

Bên cạnh đó, việc thiếu hụt nguồn lực tài chính và nhân sự chuyên trách cũng làm hạn chế khả năng tổ chức các chiến dịch chuyên biệt cho từng nhóm đối tượng dễ bị tổn thương. Trong giai đoạn đầu triển khai, công tác tuyên truyền Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá ở nhiều địa phương còn phải lồng ghép sơ lược với các văn bản pháp luật khác nên chưa đạt độ sâu cần thiết. Nguồn kinh phí vận hành chủ yếu vẫn phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (nay là Quỹ Phòng bệnh), Bộ Y tế, khiến các cơ quan quản lý gặp khó khăn trong việc mở rộng quy mô và tần suất thực hiện.

Để khắc phục tình trạng này, theo các chuyên gia, công tác truyền thông trong thời gian tới cần có sự phối hợp liên ngành đồng bộ hơn, tránh dồn toàn bộ trách nhiệm lên ngành y tế hay Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC), mà cần thu hút sự tham gia tích cực của nhiều cơ quan quản lý và các đoàn thể xã hội.

Đồng thời, các địa phương phải chủ động thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin giữa khu vực đô thị và các vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc đầu tư xây dựng các tài liệu truyền thông chuẩn hóa, phù hợp với bản sắc văn hóa và biên dịch sang tiếng dân tộc sẽ là chìa khóa quan trọng để đưa pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá thực sự thấm sâu vào đời sống của mọi tầng lớp nhân dân…/.