Ngôn ngữ và lá phiếu (kỳ 3)

Kỳ 3: Niềm tin trong từng lá phiếu

Kỳ 2: Cầu nối thông tin đến cử tri

ĐBP - Với đồng bào vùng cao, nhất là đối với cử tri không biết chữ, tiếng phổ thông, lá phiếu không chỉ là việc thực hiện quyền công dân, mà còn là nơi gửi gắm niềm tin, kỳ vọng vào những người đại diện cho tiếng nói, nguyện vọng của mình ở Quốc hội và HĐND các cấp. Từ lựa chọn ấy, người dân mong muốn những vấn đề thiết thực của thôn, bản được quan tâm, ban hành chính sách phù hợp với thực tiễn, góp phần xây dựng quê hương, đất nước phát triển.

Bà Trá Thị Dềnh, cử tri cao tuổi nhất tỉnh Điện Biên được lực lượng chức năng hỗ trợ tại khu vực bỏ phiếu số 15, xã Mường Nhé.

Hiểu để lựa chọn

Bằng sự kiên trì của đội ngũ bí thư chi bộ, trưởng bản, thông tin bầu cử được truyền đạt gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng dân tộc. Nhờ đó, những cử tri còn hạn chế ngôn ngữ phổ thông hiểu được quyền, nghĩa vụ của mình, tiêu chuẩn người ứng cử đại biểu và ý nghĩa của lá phiếu. Khi hiểu, người dân có cơ sở cân nhắc, lựa chọn người đại diện cho tiếng nói, nguyện vọng của mình. Khi ấy, lá phiếu không còn là thủ tục, mà trở thành sự lựa chọn có trách nhiệm, gửi gắm niềm tin và kỳ vọng.

Ngày 15/3/2026 là một ngày đặc biệt với cụ Trá Thị Dềnh (107 tuổi) - cử tri cao tuổi nhất tỉnh ở bản Nậm Là 2 (nay là bản Tân Phong), xã Mường Nhé. Sau khi được tuyên truyền, giải thích rõ về quyền và nghĩa vụ của cử tri bằng tiếng mẹ đẻ, cụ đã nhờ người đưa đến điểm bỏ phiếu số 15, xã Mường Nhé để thực hiện quyền công dân. Sự có mặt của cụ cho thấy khi thông tin được truyền đạt phù hợp, quyền bầu cử có thể đến với mọi người dân.

Tại điểm bỏ phiếu, niềm vui và xúc động hiện rõ trên gương mặt cụ Dềnh khi được trực tiếp cầm lá phiếu, lựa chọn người đại diện cho tiếng nói, nguyện vọng của mình. Qua lời phiên dịch, cụ Dềnh chia sẻ: “Tôi rất xúc động khi được cầm phiếu, tự tay lựa chọn người ưu tú đại diện cho tôi gửi tiếng nói, nguyện vọng của mình ở Quốc hội, HĐND các cấp”. Với cụ, lá phiếu là cách để thực hiện quyền công dân và gửi gắm niềm tin vào người mình lựa chọn.

Câu chuyện của cử tri Sùng Thị May, bản Phù Lồng, xã Pu Nhi lại cho thấy một bước chuyển khác. Không biết chữ, tiếng phổ thông, trước cuộc bầu cử, bà May được tuyên truyền, giải thích về quyền, nghĩa vụ của cử tri và ý nghĩa của lá phiếu bằng tiếng mẹ đẻ. Từ những điều được nghe và hiểu, bà May đã lựa chọn người mà bà cho rằng phù hợp để đại diện cho tiếng nói, nguyện vọng của mình.

Điều đáng chú ý là sự hiểu biết ấy không dừng lại ở bà May. Theo Trưởng bản Phù Lồng Hạng A Mua, sau khi nắm được thông tin, bà May tích cực giải thích lại cho những người không biết chữ trong bản. Những điều bà đã hiểu được truyền tiếp cho người thân, hàng xóm bằng cách nói gần gũi, dễ hiểu. Từ một người cần được tuyên truyền, bà trở thành người truyền đạt lại cho cộng đồng. Từ chỗ tiếp nhận thông tin, bà góp phần đưa thông tin đến với những người khác. Nhờ đó, 100% cử tri trong bản Phù Lồng tham gia bỏ phiếu.

Đó cũng là lúc công tác tuyên truyền không dừng ở việc “cán bộ nói, người dân nghe”, mà trở thành một quá trình lan tỏa trong cộng đồng. Khi đã hiểu, người dân không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn trở thành những “cánh tay nối dài”, giúp người thân, hàng xóm, nhất là những người không biết chữ, chưa thạo tiếng phổ thông hiểu về quyền và trách nhiệm của mình trong cuộc bầu cử.

Ở Sín Thầu, hiệu quả ấy được thể hiện rõ qua cách người dân tiếp nhận và lan tỏa thông tin bầu cử. Trên địa bàn rộng 516,42km2, giao thông cách trở, dân cư phân tán và rào cản ngôn ngữ còn hiện hữu, theo ông Đặng Thành Huy, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã, khi được tuyên truyền, giải thích để hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình, cử tri không chỉ chủ động thực hiện quyền lựa chọn mà tiếp tục chia sẻ thông tin với người thân, hàng xóm. Từ sự hiểu biết đến hành động, từ một người đến nhiều người, thông tin về bầu cử được lan tỏa trong cộng đồng, góp phần để Sín Thầu trở thành một trong hai địa phương hoàn thành cuộc bầu cử sớm nhất, với 100% cử tri đi bỏ phiếu.

Những câu chuyện ở cơ sở được phản ánh qua kết quả chung của cuộc bầu cử: Toàn tỉnh có 407.164/407.339 cử tri tham gia bỏ phiếu, đạt 99,96%; có 898/926 khu vực bỏ phiếu và 34/45 xã, phường đạt 100% cử tri đi bầu. Phía sau những con số ấy là quá trình người dân được tiếp cận, hiểu thông tin và chủ động thực hiện quyền lựa chọn. Tuyên truyền vì thế không chỉ để người dân đi bầu, mà quan trọng hơn là giúp họ hiểu quyền, giá trị của lá phiếu và trách nhiệm khi lựa chọn người đại diện.

Tin để gửi gắm

Phía sau tỷ lệ cử tri đi bầu cao không chỉ là một kết quả về số lượng. Đó còn là sự chuyển hóa từ nhận thức thành hành động, từ quyền thực hiện thành niềm tin được gửi gắm. Người dân đi bỏ phiếu hoàn thành quyền công dân đồng thời lựa chọn, gửi gắm người đại diện cho tiếng nói, nguyện vọng của mình. Kết thúc ngày bầu cử, cử tri bầu đủ 7 đại biểu Quốc hội khóa XVI, 50 đại biểu HĐND tỉnh và 924 đại biểu HĐND cấp xã; không có đơn vị bầu cử phải tổ chức bầu lại hoặc bầu thêm.

Niềm tin gửi vào lá phiếu được thể hiện qua cơ cấu đội ngũ đại biểu trúng cử. Ở cả ba cấp, đại biểu được lựa chọn có sự tham gia của nhiều thành phần, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ, người trẻ, đại biểu tái cử, đại biểu ngoài Đảng và đại biểu theo tôn giáo. Trong 7 đại biểu Quốc hội được bầu, có 3 đại biểu dân tộc thiểu số, 3 đại biểu nữ và 1 đại biểu theo tôn giáo. HĐND tỉnh có 27 đại biểu dân tộc thiểu số, chiếm 54%. Ở HĐND cấp xã, đại biểu dân tộc thiểu số chiếm 64,07%.

Không chỉ đa dạng về cơ cấu, chất lượng đội ngũ đại biểu có những chuyển biến đáng chú ý. Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Nội vụ, chỉ tính riêng cấp xã, trong 924 đại biểu được bầu, 60,06% có trình độ đại học và 20,13% có trình độ trên đại học. So với nhiệm kỳ 2021 - 2026, tỷ lệ đại biểu có trình độ trên đại học tăng từ 1,07% lên 20,13%; trình độ đại học tăng từ 33,8% lên 60,06%, trong khi tỷ lệ dưới đại học giảm từ 65,33% xuống 19,81%. Những con số ấy không chỉ cho thấy sự thay đổi về cơ cấu, trình độ của đội ngũ đại biểu mà còn phản ánh sự lựa chọn của cử tri đối với những người sẽ đại diện cho mình trong nhiệm kỳ mới.

Từ lá phiếu, niềm tin được gửi gắm, trách nhiệm được đặt lên vai người đại biểu. Bà Nguyễn Thị Thủy, Trưởng thôn Tạm Vạn, xã Sam Mứn được cử tri tín nhiệm bầu làm đại biểu HĐND xã Sam Mứn. Với vị trí cán bộ cơ sở, sự tín nhiệm ấy không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm lắng nghe, phản ánh những vấn đề người dân quan tâm, đưa tiếng nói từ cơ sở đến cấp ủy, chính quyền, cơ quan dân cử. Bởi phía sau mỗi lá phiếu không chỉ là sự lựa chọn một người đại diện mà còn là những mong muốn, kỳ vọng cụ thể mà cử tri gửi gắm.

Những kỳ vọng gửi gắm qua lá phiếu không phải điều gì xa vời, mà bắt nguồn từ chính những nhu cầu thiết thân trong cuộc sống hằng ngày của người dân, từ sinh kế, cây trồng, vật nuôi đến đường giao thông, nhà ở. Tại bản Phiêng Muông (nay là bản Luân Giói), xã Mường Luân, cử tri Lò Văn Inh mong muốn các đại biểu trúng cử quan tâm, thúc đẩy việc sớm ổn định đời sống và khôi phục sản xuất cho 41 hộ dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai năm 2025, khiến các gia đình mất nhà ở, đất sản xuất, gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống.

Để những gửi gắm ấy không dừng lại ở lá phiếu, điều quan trọng là người được lựa chọn phải có đủ năng lực lắng nghe, phản ánh và theo đuổi những vấn đề cử tri quan tâm. Nâng cao chất lượng đại biểu, bộ máy tổ chức HĐND các cấp, Thường trực HĐND tỉnh phối hợp với Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội tổ chức bồi dưỡng kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Theo Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Bùi Minh Hải, chất lượng đại biểu ngày càng nâng lên đặt ra yêu cầu hoạt động của cơ quan dân cử phải ngày càng thực chất, hiệu quả. Đây là bước chuẩn bị cần thiết để đội ngũ đại biểu, nhất là những người lần đầu tham gia cơ quan dân cử, nâng cao kiến thức, kỹ năng và khả năng thực hiện vai trò đại diện cho nhân dân.

Từ hiểu biết, cử tri đã chủ động lựa chọn và gửi gắm niềm tin vào những người đại diện cho mình. Nhưng lá phiếu không khép lại hành trình ấy, mà mở ra một hành trình mới, nơi niềm tin cần được đáp lại bằng trách nhiệm, hành động và những chuyển biến cụ thể trong đời sống. Bởi giá trị của mỗi lá phiếu không chỉ nằm ở sự lựa chọn mà còn ở những gì người được lựa chọn làm được cho nhân dân.

Bài, ảnh: Văn Tâm