Những người truyền lửa cho hát Then, đàn tính

5 chị em bà Hà Thị Dảy biểu diễn văn nghệ tại Liên hoan hát Then - đàn tính tỉnh lần thứ III, năm 2022.

Bà Hà Thị Dảy, thôn Nà Pá, xã Đức Xuân năm nay 70 tuổi luôn tâm huyết gìn giữ từng lời ca, giai điệu Then Tày của quê hương. Yêu thích và đam mê hát Then từ nhỏ, ở đâu có dạy đàn tính, hát Then là bà lại dày công sưu tầm. Bà Dảy chia sẻ: Từ thời học sinh, tôi đã đam mê các làn điệu hát Then của địa phương mình, tâm đắc nhất là đàn tính, cứ ở đâu có dạy, có hát đàn tính là tôi đến gặp các cụ cao tuổi để sưu tầm; đồng thời đến nhiều xóm, bản tìm hiểu, họ hát thì tôi nghe, như là đi xóc nhạc cho bà bụt, bà Then. Khi họ hát tôi nhớ ở trong đầu, về nhà mới ghi chép lại từng bài hát ra quyển vở để làm tư liệu lúc cần dùng đến.

Không chỉ thuộc nhiều điệu tính và bài Then cổ, bà Dảy còn dày công sưu tầm và sáng tác các bài Then mới để biểu diễn trong những ngày hội của địa phương. Cả cuộc đời gắn bó với hát Then, đàn tính, đến nay bà đã dày công sưu tầm trên 100 bài Then, trong đó những bài Then cổ với ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nặng lòng với Then tính, năm 2013, bà và 4 người chị em gái của mình đứng ra thành lập Câu lạc bộ hát Then thôn Nà Pá với 8 thành viên. Không chỉ bảo tồn, sưu tầm các làn điệu Then, đàn tính mà câu lạc bộ còn đưa những câu hát Then mượt mà say đắm lòng người đi biểu diễn khắp muôn phương. Đến năm 2022, bà và các chị em gái là thành viên Đội văn nghệ bảo tồn dân ca xã Đức Xuân với 23 thành viên, sinh hoạt đều đặn và mỗi tối thứ 7 hàng tuần. Từ khi thành lập đến nay, bà và các em gái của mình thường xuyên tham gia hội diễn nghệ thuật các dân tộc, liên hoan hát dân ca, liên hoan hát Then, đàn tính các cấp và giành nhiều giải thưởng. Mỗi lần tham gia là một cơ hội tốt để đội văn nghệ giới thiệu nét đẹp văn hóa dân tộc Tày của Thạch An đến với bạn bè bốn phương.

Bà Hà Thị Phượng, thôn Nà Tục, xã Đức Xuân cho biết: Rất vinh dự khi cả 5 chị em nằm trong đội văn nghệ bảo tồn dân ca của xã, chúng tôi được đi biểu diễn và tham gia giao lưu các chương trình văn nghệ, dự thi tại các cuộc liên hoan hát Then, đàn tính. Tôi rất vui mừng, phấn khởi khi từ một nhóm yêu thích làn điệu hát Then với mấy thành viên giờ đã mở rộng và có thêm nhiều người yêu thích hát Then cùng chung tay bảo tồn, góp phần lan tỏa đam mê cho bà con và thế hệ trẻ cùng gìn giữ các làn điệu của dân tộc mình.

Sức sống của hát Then ở miền quê Đức Xuân được lan tỏa khi lớp trẻ nơi đây yêu thích và say mê học các bài hát Then của dân tộc mình. Từ nhiều năm nay, bà Dảy và các em gái của mình đã miệt mài truyền dạy cho thế hệ trẻ những điệu hát Then và đánh đàn tính, với mong muốn giúp các em hiểu, từ đó thêm yêu nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc mình và tiếp nối gìn giữ, phát huy. Xen lẫn với những bài Then cổ, bà và các em gái của mình làm mới bằng những ca từ hiện đại khen ngợi tình yêu quê hương, ca ngợi nông thôn đổi mới, cổ vũ những cách làm hay, nếp sống đẹp tại địa phương…

Em Nông Vi Như Thảo (cháu ngoại bà Phượng), thôn Nà Tục, xã Đức Xuân vui vẻ nói: Cháu đi theo các bà hát Then, đàn tính được 3 năm, đến nay con đã tập hát được khá nhiều bài Then rồi. Cháu sẽ luyện tập chăm chỉ để hát được những bài Then và đàn những bài tính hay hơn nữa.

2 em gái bà Hà Thị Dảy hướng dẫn các cháu học sinh tập đánh đàn tính.

Bí thư Đảng ủy xã Đức Xuân Lương Văn Hưng khẳng định: Xã ghi nhận sự nỗ lực bảo tồn các làn điệu dân ca của đội văn nghệ bảo tồn dân ca xã. Đặc biệt là vai trò của bà Hà Thị Dảy cũng như các chị em ruột của bà trong việc bảo tồn và phát triển giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Các chị em gái bà Dảy là những người luôn trăn trở, nặng lòng với hát Then, đàn tính và trưởng thành từ phong trào cơ sở, am hiểu về làn điệu dân ca của địa phương, nhiệt tình hướng dẫn các thành viên cách cầm đàn, cách tập luyện sao cho câu hát được mượt mà. Hiện xã đang xây dựng đề án bảo tồn hát Then, kiến nghị với UBND huyện hỗ trợ tích cực các nghệ nhân trong việc truyền dạy cho thế hệ trẻ...

Với sự quan tâm của chính quyền địa phương, cùng tình yêu và trách nhiệm của các thế hệ nghệ nhân hát Then Tày trong việc giữ gìn, bảo tồn nét văn hóa truyền thống quý báu của dân tộc, chắc chắn rằng những điệu Then mượt mà, âm thanh trong trẻo của đàn tính sẽ còn vang mãi trên quê hương cách mạng Thạch An.