Ngày 6/1/1946 là dấu mốc đặc biệt trong lịch sử hiện đại Việt Nam. Lần đầu tiên, Nhân dân ta thực hiện quyền làm chủ bằng lá phiếu phổ thông, trực tiếp và bình đẳng để bầu ra Quốc hội - cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Việt Nam mới. Từ sự kiện trọng đại ấy, mạch nguồn dân chủ đã được khơi mở, trở thành nền tảng chính trị - pháp lý vững chắc cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng và dựng xây đất nước.
Từ dấu mốc lịch sử của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946 đến những đổi mới mạnh mẽ của Quốc hội Khóa XV, Quốc hội Việt Nam đã không ngừng khẳng định vai trò trung tâm trong đời sống chính trị quốc gia. Theo đại diện lãnh đạo Đoàn ĐBQH các tỉnh, thành phố các thời kỳ, trong suốt 80 năm hình thành và phát triển, mọi quyết sách do Quốc hội ban hành đều bắt nguồn từ ý chí, nguyện vọng của nhân dân, được quyết định kịp thời, phù hợp thực tiễn.
Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, đứng trước muôn vàn thử thách, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã tổ chức Tổng tuyển cử trên cả nước vào ngày 6/1/1946. Đây là cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên trong lịch sử dân tộc và là lời tuyên ngôn mạnh mẽ về quyền làm chủ của Nhân dân Việt Nam ta.
Ngày 6/1/1946 - ngày Tổng tuyển cử đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, không chỉ là một sự kiện chính trị trọng đại, mà còn là khoảnh khắc dân tộc lần đầu tiên khẳng định quyền làm chủ bằng lá phiếu phổ thông. Từ ngày hội non sông ấy, Quốc hội Việt Nam ra đời, thiết chế đại diện cao nhất của Nhân dân, trở thành điểm tựa pháp lý và tinh thần để nhà nước non trẻ đứng vững giữa 'thù trong giặc ngoài', cùng cả nước đi qua kháng chiến, kiến quốc, thống nhất, đổi mới và hội nhập.
Ngày 6/1/1946, toàn thể nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo tài tình, sáng tạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiến hành cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu ra Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Vượt qua bao trở lực trong bối cảnh đất nước bị 'thù trong, giặc ngoài', các Sắc lệnh về Tổng tuyển cử được Chính phủ Lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu ban hành đều được thực thi hiệu quả, tuân thủ triệt để theo những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ nhất của thể chế nhà nước cộng hòa: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Cuộc Tổng Tuyển cử đã diễn ra thành công trong ngày 6/1/1946, là mốc son chói lọi, mở lối tiên phong trên con đường phát triển nền dân chủ cộng hòa.
Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 bầu ra Quốc hội khóa I là mốc son trong lịch sử cách mạng Việt Nam, đánh dấu bước khởi đầu quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền. Các hoạt động và quyết đáp của Quốc hội 80 năm qua là hành trình kế thừa, đổi mới, phát triển liên tục, 'đúng ý Đảng, hợp lòng Dân'.
Cách mạng tháng Tám thắng lợi, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Chính quyền non trẻ của nhân dân đứng trước những khó khăn ghê gớm. Nạn đói đe dọa sinh mạng của hàng triệu đồng bào. Quân Anh được phái vào tước vũ khí của quân Nhật ở miền Nam đã giúp cho thực dân Pháp nổ súng, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam từ ngày 23/9/1945.
Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển kể từ dấu mốc lịch sử ngày 6/1/1946, Quốc hội không ngừng lớn mạnh, khẳng định rõ nét vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của chính thể Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
Sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời (2-9-1945), một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu nhằm bảo vệ nền độc lập, tự do là xúc tiến bầu Quốc hội để quy định Hiến pháp, bầu Chính phủ chính thức. Do đó, ngày 3-9-1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị: 'Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu'. Cuộc Tổng tuyển cử cho thấy dấu ấn quan trọng của Người đối với việc ra đời Quốc hội khóa I (1946 -1960).
Ngay sau khi Tuyên ngôn Độc lập (ngày 2-9-1945) khai sinh ra Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ (ngày 3-9-1945) Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra 6 nhiệm vụ cấp bách, một trong những nhiệm vụ ấy có việc tổ chức Tổng tuyển cử bầu Quốc hội: 'Phải bầu ngay Quốc hội, càng sớm càng tốt. Bên trong thì nhân dân tin tưởng thêm vào chế độ mình. Trước thế giới Quốc hội do dân bầu ra sẽ có giá trị pháp lý không ai có thể phủ nhận'.
Đáp lại Lời kêu gọi 'Ngày mai là một ngày sẽ đưa Quốc dân ta lên con đường mới mẻ' của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 6/1/1946, toàn dân ta đã đi bỏ phiếu, bầu ra cơ quan quyền lực cao nhất, đại diện cho quyền lợi và tiếng nói của Nhân dân Việt Nam. Đó là những lá phiếu quý giá, mà nếu mặt trước thể hiện quyền làm chủ vận mệnh dân tộc của mỗi người, thì mặt sau là vô vàn máu xương đã phải đánh đổi.
LTS: Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2026), từ số ra hôm nay, Báo Hànôịmới mở chuyên mục 'Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6/1/1946 - 6/1/2026)' nhằm giới thiệu với bạn đọc các bài viết ôn lại sự kiện chính trị có ý nghĩa lịch sử đặc biệt quan trọng của đất nước và những đóng góp quan trọng của Quốc hội trong tiến trình đấu tranh giành độc lập, tự do, thống nhất đất nước cũng như trong công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước. Thông qua những tư liệu, phân tích và góc nhìn khoa học, từ đó làm rõ giá trị to lớn của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên, vai trò lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng như những bài học quý báu đối với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là thành quả trực tiếp của thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng thời là bước ngoặt mang tính bản lề trong tiến trình xây dựng Nhà nước dân chủ nhân dân ở Việt Nam. Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, quyền lực Nhà nước được xác lập trên cơ sở tổng tuyển cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín-một hình thức dân chủ hiện đại, tiến bộ, phù hợp với xu thế chung của thời đại. Trong sự kiện trọng đại đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh có vai trò hết sức quan trọng, mang ý nghĩa quyết định, thể hiện sự kết tinh giữa tư tưởng dân chủ sâu sắc, tầm nhìn chiến lược và nghệ thuật lãnh đạo cách mạng đặc sắc của Người.
Quốc hội Việt Nam trong giai đoạn 1946-1960 không chỉ là biểu tượng của ý chí độc lập, tự do, mà còn trực tiếp đưa ra những quyết định quan trọng liên quan đến vận mệnh dân tộc.