Được biết đến với những tên gọi cổ xưa như Kẻ Khao - Khao Rú, làng Tiên Hòa, xã Hà Lĩnh (Hà Trung) còn là nơi phát hiện di chỉ khảo cổ học Cồn Cổ Ngựa nằm trong nền văn hóa Đa Bút. Tiên Hòa hôm nay là một không gian văn hóa làng truyền thống đậm nét đang được người dân tự hào gìn giữ.
Làng Bồng Trung (xã Minh Tân, huyện Vĩnh Lộc) là vùng đất sản sinh ra nhiều bậc hiền tài cho cho đất nước. Trong đó, không thể không nhắc đến Tống Duy Tân - vị thủ lĩnh nghĩa quân Hùng lĩnh vang danh lịch sử ở cuối thế kỷ XIX.
Nằm dưới chân núi Mông Cù thuộc làng Đa Bút, xã Minh Tân (Vĩnh Lộc), di tích cấp tỉnh nhóm tượng điêu khắc đá Đa Bút có giá trị như một 'bảo tàng' ngoài trời về nghệ thuật chạm khắc đá thế kỷ XVIII.
Được khởi dựng cách đây hàng trăm năm, đình làng Bồng Trung, xã Minh Tân (Vĩnh Lộc) mang dấu ấn văn hóa, lịch sử, thời gian. Tại đây, đã diễn ra hội nghị các lãnh tụ, văn thân do Tôn Thất Thuyết chủ trì nhằm quyết định xây dựng cứ điểm Ba Đình, Mã Cao và phát động phong trào Cần Vương chống pháp sôi nổi trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX.
Những chứng tích như 'Cồn vỏ hến', khu lăng mộ Thái phi Nguyễn Thị Ngọc Diệm với những pho tượng đá cổ; ba cặp rồng đá xanh tại hành cung nhà Trịnh hiện còn lưu giữ tại làng Đa Bút (xã Minh Tân, huyện Vĩnh Lộc) đã gây được sự chú ý của nhiều người.
Tự cổ chí kim, dường như, khi đưa ra nhận định về mảnh đất xứ Thanh, các học giả, sử gia, nhà nghiên cứu văn hóa đều thống nhất rằng: Nơi đây là vùng đất 'địa linh nhân kiệt', 'khả ái', 'đất thang mộc', 'vượng khí chung đúc'... Nhìn lại lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất xứ Thanh qua các nền văn hóa cổ, mỗi người dân lại càng thêm thấm thía, tự hào về những trầm tích văn hóa – lịch sử lắng đọng, cái danh giá ngàn đời của quê hương.
Trong quá trình hình thành nền văn hóa xứ Thanh từ cổ chí kim, sông Mã giữ một vai trò hết sức đặc biệt. Dọc đôi bờ sông Mã là nơi hình thành và nuôi dưỡng nhiều nền văn hóa cổ giàu giá trị. Trong đó, văn hóa Đông Sơn nói chung, di chỉ khảo cổ Đông Sơn nói riêng, là minh chứng thuyết phục nhất.
Tống Duy Tân, vị tiến sĩ tài ba là người con ưu tú của làng Bồng Trung, tổng Biện Thượng, nay thuộc xã Minh Tân (Vĩnh Lộc), là chí sĩ yêu nước trong Phong trào Cần vương chống Pháp vào cuối thế kỷ XIX. Tuy ông mất đã gần 130 năm nhưng những dấu tích cũng như những câu chuyện gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của ông vẫn còn như nguyên vẹn nơi mảnh đất lịch sử này.
Ngày 18-10, cố đô Hoa Lư (Ninh Bình) nằm trong vùng lõi Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới Tràng An là quần thể di tích quốc gia đặc biệt quan trọng, liên quan đến nhiều triều đại khởi đầu trị vì đất nước: Nhà Đinh - Tiền Lê - Lý.
Dưới chân núi Mông Cù, 12 pho tượng đá cổ trong quần thể di tích lịch sử văn hóa Đa Bút (xã Minh Tân, huyện Vĩnh Lộc) đang phủ kín màu rêu phong.
Dưới chân núi Mông Cù, 12 pho tượng đá cổ trong quần thể di tích lịch sử văn hóa Đa Bút (xã Minh Tân, huyện Vĩnh Lộc) đang phủ kín màu rêu phong.
Được vun đắp trong quá trình hình thành và phát triển lâu dài, các vỉa tầng văn hóa lấp lánh đã biến đất Vĩnh Lộc thành một miền di sản giàu giá trị.
Vĩnh Lộc nằm ở vị trí chuyển tiếp giữa miền đồng bằng rộng lớn, trù phú và đồi núi điệp trùng, cao vút phía Tây của tỉnh Thanh. Trải qua biến thiên của vũ trụ và lịch sử tộc người đã mang đến cho miền đất này nhiều di sản văn hóa có giá trị với danh lam thắng cảnh đẹp, nhiều di chỉ khảo cổ, di tích nổi tiếng có giá trị về lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật là tiềm năng để phát triển văn hóa du lịch.
Trên mảnh đất xứ Thanh này, có nơi nào mà không ghi tạc dáng hình ngọn núi hay dòng sông. Chẳng thế mà khi dụng công nghiên cứu, tìm hiểu về mạch nguồn văn hóa xứ Thanh ở nhiều góc độ, phương diện khác nhau thì vẻ đẹp, vai trò, vị trí của những dòng sông luôn là điều bất biến. Sông Mã, sông Chu, sông Yên, sông Hoạt... và vô số những phụ lưu khác nữa đời đời hiến dâng cho mảnh đất xứ Thanh dòng nước mát lành, chở nặng phù sa bồi tụ nên xóm, nên làng ấm no trù phú, góp phần dệt nên diện mạo và bản sắc văn hóa xứ Thanh tươi đẹp, khả ái như ngày nay.