Thấy gì từ chất vấn về xăng dầu, đất đai?

Cụ thể, nhóm vấn đề lĩnh vực công thương, nội dung chất vấn cho Bộ trưởng Bộ này là tình hình sản xuất, nhập khẩu, cung ứng xăng dầu; công tác điều hành giá xăng dầu; việc thực hiện các nghị quyết, kết luận về chất vấn của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội liên quan đến công tác quản lý thị trường, phòng, chống buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc. Đối với lĩnh vực tài nguyên, môi trường, các vấn đề chất vấn là về việc thực hiện nghị quyết về chất vấn và giám sát chuyên đề của Quốc hội liên quan đến quy hoạch, quản lý, sử dụng đất đai tại đô thị.

Xăng dầu, ở cấp độ vi mô là vấn đề liên quan đến “túi tiền” hàng ngày của người dân. Nhưng xăng dầu, với tư cách là đầu vào của giá thành vận chuyển trong chuỗi cung ứng, cũng tác động rất lớn đến giá cả của toàn bộ các mặt hàng khác và qua đó khiến lạm phát tăng cao. Chính sách thuế, phí và qua đó gián tiếp ảnh hưởng đến điều tiết thị trường, giá cả không chỉ nhìn vào thị trường trong nước mà còn liên quan đến các vấn đề địa chính trị toàn cầu, trực tiếp là xung đột Nga - Ukraine quyết định.

Hơn thế nữa, với một nền kinh tế có độ mở cao, có tỷ lệ giao thương lớn với thị trường thế giới như Việt Nam, các ảnh hưởng địa chính trị và kinh tế như vậy ngay lập tức ảnh hưởng đến nền kinh tế và thị trường trong nước. Do đó, khi thiết kế phiên chất vấn, vấn đề không giới hạn trong Bộ Công thương mà liên quan đến một loạt bộ ngành khác. Sự có mặt của Phó Thủ tướng Chính phủ và lãnh đạo các bộ ngành khác là cần thiết để cung cấp một bức tranh toàn cảnh và dài hạn hơn, chứ không gói gọn trong điều tiết, quản lý giá xăng dầu.

Tương tự như vậy, “sốt đất” gần đây hay các sai phạm liên quan đến đất đai cũng cho thấy đây là vấn đề chính sách đặc biệt phức tạp. Nếu không sửa đổi được toàn diện chính sách đất đai từ chính sách thuế tài sản liên quan đến bất động sản; chính sách thu hồi quyền sử dụng đất; (chứ không chỉ dừng lại ở sửa Luật Đất đai) thì những vấn đề phần ngọn (sốt đất, sai phạm đấu giá, tham nhũng liên quan đến đất đai) sẽ không thể xử lý được về lâu dài.

Điểm đặc biệt của phiên chất vấn còn nằm ở chỗ, các đại biểu tham gia chất vấn không giới hạn trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội mà mở rộng đến tất cả các đại biểu Quốc hội thông qua hình thức trực tuyến. Như vậy, “không gian” tham gia chất vấn, chất lượng chất vấn cũng sẽ được rộng mở toàn diện khi đại diện người dân ở mọi vùng, miền đều có thể tham gia.

Từ phiên chất vấn này cho phép hy vọng thêm về một bước đột phá nữa của hoạt động nghị trường. Đó là chất vấn có thể thực thi gắn liền với phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội - thiết chế họp linh hoạt và thường xuyên hơn so với họp toàn thể của Quốc hội. Và ứng dụng công nghệ, cho phép đại biểu tham gia từ xa, sẽ hỗ trợ hữu hiệu hơn cho sự tham gia của đại biểu từ khắp mọi miền đất nước. Tiền lệ này cũng cho phép “tính toán” đến những đổi mới kỹ thuật “sâu” hơn - như mời chuyên gia, đại diện các cộng đồng liên quan bị tác động bởi chính sách - tham gia trực tiếp vào các hoạt động chất vấn, giải trình của Quốc hội và các ủy ban.

Sự đổi mới liên tục của Quốc hội Khóa XV, từ việc tổ chức kỳ họp bất thường đến đưa chất vấn vào hoạt động của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, mở rộng hình thức họp trực tuyến là những tín hiệu tích cực cho thấy Quốc hội thực sự năng động và sát sao với những vấn đề "nóng", cử tri đặc biệt quan tâm.