Thực tế mưu sinh khắc nghiệt của hàng trăm nghìn tài xế xe công nghệ đang đòi hỏi một sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản lý để xây dựng điểm tựa an sinh xã hội phù hợp.
Thu nhập phụ thuộc số chuyến và thời gian chạy xe, nhiều tài xế công nghệ mong muốn được bảo đảm an sinh. Đề xuất đưa lao động trên nền tảng số vào diện Bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, đồng thời nghiên cứu trách nhiệm đóng góp của doanh nghiệp nền tảng, đang được đặt ra.
Sự phát triển của kinh tế số đang tạo ra thị trường việc làm mới với hàng triệu người tham gia thông qua các nền tảng vận tải, giao nhận, thương mại điện tử và dịch vụ… Việc mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội đối với lao động nền tảng số đang đặt ra những yêu cầu mới về thiết kế chính sách và phương thức tổ chức thực hiện
ĐBQH đề nghị doanh nghiệp nền tảng cùng đóng BHXH, bảo đảm quyền lợi an sinh cho tài xế xe công nghệ.
Theo đại biểu Quốc hội, không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Hiện nay, doanh nghiệp nền tảng (trong đó có doanh nghiệp công nghệ) có quyền quyết định hoặc tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng - phạt và quyền duy trì tài khoản nên phải có trách nhiệm chia sẻ chi phí an sinh.
Đại biểu Quốc hội đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện BHXH bắt buộc, trong đó doanh nghiệp nền tảng số cùng đóng thay vì tài xế tự chịu toàn bộ.
Kinh tế số phát triển nhanh, góp phần tạo hàng triệu việc làm mới nhưng cũng làm lộ rõ những khoảng trống pháp lý. Hoàn thiện khung pháp luật là yêu cầu cấp thiết để xác định rõ quyền, trách nhiệm và bảo đảm an sinh cho người lao động.
Thời gian làm việc không còn được tính bằng một ca 8 tiếng mà phụ thuộc vào số cuốc xe.
Phó Chủ tịch Thường trực Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (LĐLĐVN) Ngọ Duy Hiểu cho biết, từ năm 2020, Tổng LĐLĐVN đã có đề tài nghiên cứu về lao động nền tảng số tại Việt Nam nhưng điều cần thiết nhất bây giờ là phải có trách nhiệm của doanh nghiệp công nghệ và sự quan tâm của quản lý nhà nước.
Tại Hội nghị góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội do Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM tổ chức, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế bắt buộc, trong đó có tài xế công nghệ, cá nhân kinh doanh trên sàn thương mại điện tử và người lao động tại các công trình xây dựng.
Chính phủ đề xuất từng bước mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế công nghệ.
"Nhất trí đưa quan hệ đối tác giữa doanh nghiệp nền tảng và tài xế công nghệ vào quy định của pháp luật, trước mắt trong Luật Bảo hiểm Xã hội và thống nhất, đồng bộ trong các luật liên quan như Bộ luật Lao động, Luật Việc làm và các luật liên quan".
Tại Hội nghị lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội do Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh tổ chức chiều 18/9, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu mở rộng diện tham gia BHXH, BHYT bắt buộc, trong đó quan tâm nhóm tài xế công nghệ; đồng thời xác định rõ mối quan hệ giữa người làm việc qua nền tảng và doanh nghiệp để bảo đảm quyền lợi an sinh.
Hàng triệu lao động tự do đang phải đánh đổi sức khỏe để duy trì mức cước phí rẻ cho các nền tảng công nghệ toàn cầu. Sự can thiệp mạnh tay từ giới lập pháp quốc tế đang buộc các hãng gọi xe phải trả lại chi phí an sinh xã hội vốn bị bỏ quên từ lâu.
Khi hoạt động đặt xe qua ứng dụng (app) đã hình thành đội ngũ tài xế làm việc thường xuyên thì sớm muộn cũng cần một khung pháp lý tương xứng. Khung đó không nên làm mất tính linh hoạt của mô hình công nghệ, cũng không nên biến mọi quan hệ hợp tác thành quan hệ lao động. Điều cần thiết hơn là nhận diện đúng người chạy xe bán thời gian và người hành nghề thực sự để quyền lợi, nghĩa vụ và mức đóng góp an sinh của mỗi nhóm được đặt ở mức hợp lý.
Từ ý niệm ban đầu là kinh tế chia sẻ, người có xe và tranh thủ thời gian rảnh kiếm thêm thu nhập, tài xế công nghệ thành việc toàn thời gian với nhiều ràng buộc.
Ngày 15-9, Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động - Công đoàn TPHCM phối hợp BHXH TPHCM tổ chức hội thảo “An sinh cho tài xế xe công nghệ - thực trạng và giải pháp”. Tại hội thảo, các ý kiến tập trung vào việc xác định rõ mối quan hệ giữa tài xế xe công nghệ với nền tảng và các chính sách an sinh cho họ.
Mang thai 7 tháng nhưng vẫn chạy xe 10-12 giờ/ngày để kiếm thêm thu nhập, chị Lê Thị Tuyết Hoa lo lắng khi đến ngày sinh sẽ không có chế độ thai sản. Trong khi đó, một tài xế đã gắn bó hơn 10 năm với nghề cho rằng việc chưa được định danh rõ ràng khiến hàng trăm nghìn người làm nghề này khó tiếp cận các chính sách an sinh và thiếu tiếng nói trong quan hệ với nền tảng.
Hàng trăm nghìn tài xế công nghệ làm việc thường xuyên qua nền tảng số nhưng vẫn thiếu cơ chế an sinh phù hợp, đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý và mở rộng bảo hiểm.
Thời gian làm việc dài, rủi ro cao nhưng độ bao phủ bảo hiểm còn hạn chế, tài xế xe công nghệ đang đứng trước khoảng trống an sinh cần được nghiên cứu, khắc phục.
Sáng 15/9, Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động, Công đoàn Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo “An sinh cho tài xế xe công nghệ-Thực trạng và giải pháp”.
Nhiều tài xế xe công nghệ ở TP.HCM làm việc hơn 10 giờ/ngày, thu nhập bấp bênh, đối mặt nhiều rủi ro, trong khi các chính sách an sinh vẫn còn khoảng trống.
Khảo sát 141 tài xế Grab, Green SM và BEE cho thấy, 73,8% từng gặp va chạm hoặc tai nạn; hơn 65% từng gặp lừa đảo, cướp giật hoặc quấy rối trong quá trình làm việc. Trong khi đó, phần lớn tài xế chưa được tiếp cận bảo hiểm xã hội bắt buộc.
Từ một công việc được xem là tạm thời hoặc làm thêm, chạy xe công nghệ đang trở thành sinh kế chính của hàng trăm nghìn người tại Thành phố Hồ Chí Minh. Kinh tế nền tảng tạo thu nhập cho nhiều người, linh hoạt trong lựa chọn thời gian làm việc nhưng bên cạnh đó là sự bấp bênh, những rủi ro mà tài xế phải đối mặt trên mọi nẻo đường.
TPHCM hiện có khoảng 400.000 tài xế xe công nghệ và giao hàng và gần 93% tài xế được khảo sát mong muốn nghề nghiệp và địa vị pháp lý của mình được xác định rõ hơn; gần 88% mong muốn được tham gia các chính sách BHXH, được chăm lo về vật chất, tinh thần.