Áp lực lãi suất 'đè nặng' thị trường tài sản

Mới đây, việc Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm lên 2,5% cho thấy cuộc chiến chống lạm phát toàn cầu chưa kết thúc. Áp lực giá năng lượng do xung đột tại Trung Đông khiến lạm phát được dự báo tiếp tục cao hơn mục tiêu trong thời gian dài.

Diễn biến này cũng phần nào phản ánh cảnh báo của SGI Capital rằng mặt bằng lãi suất toàn cầu có thể bước vào một chu kỳ tăng mới, kéo dài tới giữa năm 2027. Tuy nhiên, vấn đề được nhấn mạnh hơn là độ trễ của tác động từ lãi suất cao tới nền kinh tế.

Trong giai đoạn 2022–2023 trước đó, nhiều doanh nghiệp và hộ gia đình vẫn hưởng lợi từ các khoản vay dài hạn đã được cố định ở mức lãi suất thấp. Hiện nay, khi các khoản vay này lần lượt đáo hạn và phải tái cấp vốn với lãi suất cao hơn, chi phí vốn sẽ tăng và tác động rõ hơn lên dòng tiền.

Theo đó, ngay cả khi lãi suất tăng không mạnh như chu kỳ trước, tác động lên doanh nghiệp, hộ gia đình và thị trường tài sản vẫn có thể lớn hơn do độ trễ của chính sách tiền tệ.

Bài toán khó từ lạm phát

Theo SGI Capital, kinh tế toàn cầu đang xuất hiện dấu hiệu quá nóng cuối chu kỳ, trong khi chi phí đầu vào tăng trở lại do nhu cầu AI, hạ tầng, căng thẳng địa chính trị và El Nino.

Đáng chú ý, giá dầu có thể tiếp tục gây áp lực lên lạm phát khi dự trữ dầu chiến lược toàn cầu xuống thấp, còn năng lực lọc dầu tại Trung Đông và Nga bị ảnh hưởng. SGI cho rằng giá năng lượng cao có thể tạo tác động vòng hai, đẩy chi phí vận tải, sản xuất và tiêu dùng tăng, khiến lạm phát lõi tăng trong 3–6 tháng tới.

Trong kịch bản đó, quỹ này dự báo FED có thể phải tăng lãi suất 2–3 lần trong 6 tháng tới để kiểm soát lạm phát, trong khi nhiều ngân hàng trung ương khác cũng có xu hướng nâng lãi suất để ổn định đồng nội tệ.

Việt Nam hiện đứng trước bài toán tương tự nhưng phức tạp hơn khi vừa phải duy trì tăng trưởng cao, vừa đối mặt với sức ép từ lạm phát và lãi suất toàn cầu.

Theo SGI, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước tiếp tục nỗ lực bình ổn lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng. Cho tới nay, những nỗ lực này phần nào đã thành công khi đà tăng lãi suất trong nước được kiểm soát.

Tỷ giá cũng đang tương đối ổn định. SGI cho rằng việc tỷ giá tự do giảm xuống thấp hơn tỷ giá chính thức là diễn biến hiếm gặp trong lịch sử. Nguồn cung USD được cải thiện nhờ nhập siêu giảm mạnh trong tháng 8 và các ngân hàng huy động thêm nguồn ngoại tệ quốc tế.

Lãi suất neo cao gây áp lực lên các thị trường đầu tư. Ảnh: SGI

Lãi suất tiền gửi VND tăng cũng góp phần làm VND hấp dẫn hơn, qua đó giảm nhu cầu găm giữ ngoại tệ. Nhờ vậy, áp lực tỷ giá trước mắt được kiểm soát tốt hơn và giúp Ngân hàng Nhà nước bớt khó khăn trong việc kiềm chế lãi suất.

Tuy nhiên, dư địa này có thể thu hẹp trong những tháng cuối năm.

SGI cho rằng sự truyền dẫn của giá xăng dầu, vận tải và hàng hóa toàn cầu, cộng hưởng với nhu cầu tăng trưởng cao trong nước và tốc độ tăng cung tiền mạnh trong hai năm qua, sẽ tạo sức ép đáng kể lên lạm phát.

CPI và lạm phát lõi đã tiệm cận mức trần 4,5% trong tháng 8. Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao, CPI cuối năm có thể vượt 5% và lên trên 6% trong quý I/2027 do tác động vòng hai.

Khi đó, bài toán điều hành sẽ trở nên khó khăn hơn khi nhu cầu hỗ trợ tăng trưởng vẫn lớn nhưng khả năng duy trì mặt bằng lãi suất thấp sẽ bị giới hạn bởi lạm phát và xu hướng tăng của lãi suất toàn cầu.

Các khoản huy động ngoại tệ quốc tế của ngân hàng hiện giúp giải tỏa áp lực tỷ giá và thanh khoản ngắn hạn. Nhưng khi các ngân hàng sử dụng hết dư địa này, áp lực tỷ giá có thể quay trở lại vào cuối năm nay và trong năm 2027.

Chi phí vốn “truyền” vào tài sản

Tác động của lãi suất cao không chỉ nằm ở chính sách tiền tệ mà đang dần truyền sang các thị trường tài sản.

Theo SGI, nhu cầu vốn dài hạn rất lớn cho các đại dự án hạ tầng và bất động sản tiếp tục phải dựa nhiều vào tín dụng ngân hàng.

Điều này có thể cải thiện NIM của ngân hàng trong ngắn hạn nhưng đồng thời làm tăng chi phí vay, thu hẹp nhu cầu vốn của các hoạt động sản xuất kinh doanh và đầu tư tiêu dùng thông thường.

Rủi ro nợ xấu và rủi ro lệch kỳ hạn giữa huy động và cho vay cũng gia tăng.

Trên thị trường bất động sản, những dự án càng lớn và có sự tham gia tài trợ của nhiều ngân hàng lại càng xuất hiện nhiều tin rao bán và chịu áp lực giảm giá. Nguồn cung mới từ chủ đầu tư phải cạnh tranh với nguồn cung thứ cấp đã bán trước đó, trong khi nhu cầu vay mua, vốn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng cầu tại nhiều dự án, đang giảm mạnh dưới áp lực lãi suất.

Một bộ phận cá nhân và doanh nghiệp quản trị rủi ro tốt đã bắt đầu chủ động hạ đòn bẩy. Ngược lại, những chủ thể sẵn sàng vay thêm để đảo nợ và duy trì hoạt động sẽ trở thành nhóm rủi ro cao hơn khi lãi suất tăng và thanh khoản thắt chặt.

SGI đặc biệt lưu ý lãi suất trái phiếu doanh nghiệp bất động sản đã xuất hiện mức 13%.

Ở cấp độ hộ gia đình, tác động còn trực tiếp hơn. Nhiều khoản vay mua nhà và ô tô sau thời gian hưởng lãi suất thấp 1–2 năm đã tăng lên 13–16%/năm.

Những người vay trong 4–5 năm gần đây nhưng chuẩn bị ít dự phòng cho kịch bản lãi suất tăng có thể đối mặt với áp lực dòng tiền ngày càng lớn. Khi chi phí trả gốc và lãi vượt quá khả năng kiếm tiền, một bộ phận người vay sẽ phải bán bớt tài sản để giảm nợ và trang trải chi phí sinh hoạt.

Trên thị trường chứng khoán, SGI cho rằng rủi ro tương tự đang hình thành. Dòng tiền trong nước đã hấp thụ gần 400.000 tỷ đồng nguồn cung của khối ngoại trong 4 năm qua, đi cùng với sự gia tăng của dư nợ margin.

Nhưng số dư tiền còn lại và dòng tiền mới đang giảm nhanh khi tiền gửi ngân hàng trở nên hấp dẫn hơn, với lãi suất 6–12 tháng phổ biến ở mức 8–9%.

Thị trường chịu áp lực lớn từ dư nợ margin tăng cao. Ảnh: HA

Trong khi đó, nguồn vốn mà các công ty chứng khoán huy động để cho vay margin cũng trở nên đắt đỏ hơn do phải cạnh tranh với tín dụng dài hạn và trái phiếu doanh nghiệp.

Nếu lạm phát và lãi suất tiếp tục tăng, áp lực sẽ lớn hơn đối với những tài khoản sử dụng margin cao và nắm giữ các nhóm cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất.

SGI cho rằng khi thanh khoản căng thẳng, thị trường thường xuất hiện một nhịp bán chung, khiến cổ phiếu tốt hay xấu đều bị bán để hạ tỷ lệ margin trước khi thị trường bước vào giai đoạn phục hồi và phân hóa.

Trong bối cảnh hiện tại, dư nợ cao ở cả bất động sản và chứng khoán, cùng xu hướng lãi suất tăng và môi trường quốc tế bất lợi, đang hội tụ những điều kiện cần cho một quá trình hạ đòn bẩy trên diện rộng.

Tuy nhiên, chính quá trình đó cũng có thể mở ra cơ hội khi định giá của những doanh nghiệp tốt nhất trở nên hấp dẫn hơn.

Việc chấp nhận một phần tiền gửi trong giai đoạn rủi ro cao sẽ giúp giảm thiểu tổn thất và quan trọng hơn là giữ được sức mua để lựa chọn những cơ hội tốt nhất khi chu kỳ khó khăn đi qua.