Bước tiến tích cực

Đàm phán gián tiếp giữa các tướng lĩnh quân đội thuộc Chính phủ đoàn kết dân tộc (GNA) và Quân đội quốc gia Li-bi (LNA) tự xưng đã diễn ra dưới sự bảo trợ của LHQ. Tham gia đàm phán lần này có năm quan chức quân sự của LNA, do Tướng K.Háp-ta chỉ huy ở miền đông Li-bi và năm nhân vật từ các lực lượng thân GNA được LHQ công nhận, đóng tại thủ đô Tơ-ri-pô-li. Để đưa được hai phe đối địch Li-bi tới bàn đàm phán, dù không phải trực tiếp, nhưng việc tham gia vào nỗ lực ngoại giao con thoi trong các cuộc họp riêng rẽ là thành công bước đầu của LHQ trong vai trò trung gian. Đặc phái viên LHQ về vấn đề Li-bi, ông G.Xa-la-mê đánh giá, các cuộc đàm phán giữa đại diện của các bên tham chiến tại Li-bi đã đạt được nhiều tiến bộ quan trọng. Mặc dù tồn tại vài điểm bất đồng, song tinh thần chuyên nghiệp của hai bên khi thảo luận về các điểm kỹ thuật trong lệnh ngừng bắn được nhà ngoại giao LHQ đánh giá cao, cho rằng đây là bước đi tích cực nhằm tiến tới một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài. Ông G.Xa-la-mê cho biết, cả hai bên chấp thuận việc Ủy ban quân sự chung sẽ tham gia giám sát lệnh ngừng bắn tại Li-bi dưới sự bảo trợ của LHQ.

Cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh xung đột giữa các lực lượng GNA và LNA diễn biến phức tạp. Kể từ ngày 18-1 vừa qua, các nhóm dân quân liên minh với LNA đã ban bố lệnh phong tỏa năm cảng xuất khẩu dầu chính thuộc “lưỡi liềm dầu mỏ” ở miền trung và miền đông Li-bi. Động thái này được cho là nhằm phản đối quyết định của Thổ Nhĩ Kỳ gửi quân đội hỗ trợ GNA. Công ty Dầu khí quốc gia Li-bi (NOC) cho biết, Li-bi đã mất gần một tỷ USD do sự sụt giảm sản xuất dầu mỏ (giảm hơn 80%, từ hơn 1,2 triệu thùng/ngày, xuống còn 187 nghìn thùng/ngày). NOC lên án việc đóng van tại một trạm bơm ở phía tây nam dẫn đến việc đình trệ sản xuất tại các mỏ dầu lớn.

Tình trạng nêu trên đe dọa nghiêm trọng nền kinh tế cũng như tình hình nhân đạo ở Li-bi. Đại sứ quán Mỹ, Anh và Phái đoàn Liên hiệp châu Âu (EU) tại Li-bi đã kêu gọi nối lại các hoạt động của NOC, đồng thời cảnh báo các rủi ro về nhân đạo mà Li-bi phải đối mặt trong bối cảnh nguồn thu nhập chính của đất nước bị ảnh hưởng nặng nề. Kể từ tháng 4 năm ngoái, thời điểm lực lượng LNA của Tướng K.Háp-ta bắt đầu phát động chiến dịch quân sự nhằm đánh chiếm thủ đô Tơ-ri-pô-li vốn thuộc quyền kiểm soát của GNA, giao tranh đã khiến hàng nghìn người chết và buộc 120 nghìn dân thường phải bỏ nhà cửa đi lánh nạn. Tất cả các dịch vụ công cộng cơ bản tại thủ đô như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nước sạch, điện lưới đều bị gián đoạn.

Lo ngại nguy cơ xảy ra cuộc nội chiến mới cũng như thảm họa nhân đạo tồi tệ tại Li-bi, cộng đồng quốc tế đã hối thúc các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt tình trạng căng thẳng hiện nay. Tại hội nghị quốc tế về Li-bi diễn ra ở thủ đô Béc-lin (Đức) tháng 1 vừa qua, các nhà lãnh đạo thế giới đã cam kết chấm dứt mọi sự can thiệp của nước ngoài và duy trì lệnh cấm vận vũ khí nhằm kết thúc cuộc nội chiến kéo dài tại đất nước giàu dầu mỏ. Tuy nhiên, Đặc phái viên LHQ về Li-bi cảnh báo, lệnh cấm vận này đang bị vi phạm khi có nhiều vũ khí, đạn dược và máy bay chiến đấu do nước ngoài đưa đến hỗ trợ hai bên xung đột.

Theo kế hoạch, hai phe phái đối địch ở Li-bi là GNA và LNA sẽ tiếp tục tiến hành thảo luận về hợp tác kinh tế tại Cai-rô (Ai Cập) và tiến hành đàm phán chính trị nhằm giải quyết xung đột tại Giơ-ne-vơ vào cuối tháng này. Tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng Li-bi cũng là một trong những chủ đề quan trọng được đưa ra thảo luận tại Hội nghị cấp cao của Liên minh châu Phi (AU) diễn ra cuối tuần này. Các nước trong khu vực cũng như cộng đồng quốc tế đang ráo riết thúc đẩy nhằm đạt được một thỏa thuận ngừng bắn bền vững ở Li-bi, tuy nhiên chặng đường thực thi và giám sát thỏa thuận được dự báo sẽ vô cùng chông gai.