Dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh, thôn Xà Phìn (xã biên giới Thanh Thủy, Tuyên Quang) có hơn 100 ha chè Shan Tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, được đồng bào Dao gìn giữ như báu vật.
Phát huy sản vật và quy trình làm chè của ông cha, Hợp tác xã Trà Pèng mở ra hành trình gìn giữ, phát huy giá trị di sản thiên nhiên-văn hóa, đưa hương vị chè Shan Tuyết vươn xa khỏi vùng biên cương.
Giữa những làn mây trắng trên đỉnh núi ở bản Xin Chải (xã Khổng Lào) được điểm xuyết bởi màu xanh của chè shan tuyết cổ thụ. Những tán chè xòe rộng, thân cây phủ rêu phong mang dấu ấn của thời gian. Có cây đã hàng trăm năm tuổi, rễ bám sâu vào lòng đất, thân mốc trắng, cành lá vươn lên cao hứng trọn tinh túy của mưa nguồn, gió núi. Bởi vậy, chè shan tuyết ở Xin Chải được dân bản coi là 'báu vật' gắn với đời sống, văn hóa và tạo sinh kế cho đồng bào.
Những gốc chè cổ thụ đã gắn bó với người dân Sín Chải từ bao đời. Trải qua nhiều thăng trầm, cây chè vẫn xanh tốt, tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ. Phát huy lợi thế sẵn có, người dân nơi đây không ngừng đổi mới cách làm, đầu tư máy móc chế biến, tạo ra sản phẩm chè thành phẩm chất lượng cao, gia tăng giá trị và thu nhập. Chính quyền xã Sín Chải đã xây dựng kế hoạch, chương trình hành động cụ thể nhằm mở rộng diện tích, đưa cây chè đặc sản trở thành sản phẩm hàng hóa chủ lực.
Buổi sáng đầu đông, mây trắng như bông phủ kín dãy núi. Con đường ngoằn ngoèo dẫn lên bản như lạc vào một bức tranh thủy mặc. Trên vai là chiếc gùi đan mây, bà cụ người Mông cười hiền khi gùi những búp chè Shan tuyết vừa hái xuống chợ: 'Chè này phải hái khi trời còn sương, mới giữ được hương vị núi rừng'.
Không chỉ là sản phẩm đặc biệt, quần thể chè Shan Tuyết cổ thụ còn có giá trị văn hóa, xã hội to lớn trong việc bảo tồn di sản, gắn kết cộng đồng và phát triển du lịch sinh thái. Tại các bản làng vùng cao của tỉnh, cây chè Shan Tuyết cổ thụ đồng hành với bao thế hệ, gắn với đời sống tâm linh, văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số, làm nên bản sắc văn hóa vùng chè.