Ngay từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, phong trào cách mạng ở Cao Bằng-vùng đất 'phên giậu' nơi biên cương phía Đông Bắc Tổ quốc đã có những bước phát triển mạnh mẽ, là cơ sở quan trọng cho lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chọn làm nơi trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam (28/1/1941). Kể từ đó, Cao Bằng cũng trở thành điểm hẹn của những người con ưu tú từ khắp mọi miền đất nước về hội tụ xung quanh lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc-Chủ tịch Hồ Chí Minh để lãnh đạo và tổ chức phong trào đấu tranh giành lại độc lập cho nhân dân. Quyết định chọn Cao Bằng làm 'đột phá khẩu' trở về Tổ quốc cho thấy tầm nhìn chiến lược của Người, với khát vọng ra đi tìm đường cứu nước để trở về gây dựng phong trào cách mạng cứu nước, cứu dân.
Nhân dịp kỷ niệm 85 năm Ngày lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc (28/1/1941 - 28/1/2026), nhìn lại những người đã trực tiếp sát cánh cùng Người trong thời khắc lịch sử ấy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhằm tri ân công lao của các thế hệ đi trước, mà còn góp phần làm đầy đủ hơn bức tranh lịch sử cách mạng Việt Nam giai đoạn đầu Người về nước trực tiếp lãnh đạo.
Ngày 28/1/1941 đã đi vào lịch sử dân tộc Việt Nam như một mốc son chói lọi khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vượt qua cột mốc số 108, trở về nước trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Trong số các đồng chí về cùng Người, đồng chí Đặng Văn Cáp hiện lên như một tấm gương sáng về sự tận tụy và ý chí cách mạng. Không chỉ là một chiến sĩ cách mạng kiên trung, đồng chí còn được biết đến là người thầy thuốc tận tâm, người đã kề cận chăm sóc lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong những ngày hoạt động cách mạng gian khổ tại Pác Bó.
Đồng chí Lê Quảng Ba (sinh năm 1915), tên thật là Đàm Văn Mông, dân tộc Tày, quê ở xóm Nà Nghiềng, xã Sóc Hà, huyện Hà Quảng (nay là xã Trường Hà). Năm 1941, đồng chí Lê Quảng Ba là người đã bảo vệ và dẫn đường đưa lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước qua Pác Bó, Cao Bằng để lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đồng chí từng đảm nhiệm nhiều trọng trách: Khu trưởng Khu Hà Nội năm 1946 (nay là Tư lệnh Quân khu Thủ đô), Tư lệnh Chiến dịch Thập Vạn Đại Sơn (1949) giúp Hồng quân Trung Quốc tiêu diệt quân Quốc dân Đản,; Đại đoàn trưởng đầu tiên Đại đoàn 316, Tư lệnh Quân khu Việt Bắc…
Ngày 28/1/1941, sau 30 bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cùng 5 đồng chí: Phùng Chí Kiên, Lê Quảng Ba, Đào Thế An, Hoàng Văn Lộc và Đặng Văn Cáp vượt qua mốc biên giới Việt - Trung số 108, trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam. Nhìn lại những trang sử hào hùng của dân tộc, các thế hệ người Việt Nam càng tự hào về truyền thống anh hùng, sự hy sinh xương máu của các bậc tiền bối, trong đó, có đồng chí Phùng Chí Kiên - người cộng sản mẫu mực, nhà cách mạng tiền bối song toàn.
Năm 2026, khi cả nước hướng tới kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ về nước (28/1/1941 - 28/1/2026), chúng ta lại bồi hồi ôn lại những câu chuyện về những người cận vệ về nước cùng Bác. Câu chuyện về đồng chí Hoàng Văn Lộc hiện lên đầy gần gũi với vai trò đặc biệt, người đầu bếp đầu tiên phục vụ Bác tại căn cứ địa Cao Bằng. Ông là người giữ lửa cho những bữa cơm đạm bạc trong hang sâu, minh chứng cho sự tận tụy và lòng trung thành đối với Đảng, với Bác Hồ trong sự nghiệp giải phóng dân tộc.