Doanh nghiệp được tự quyết giá xăng dầu, phải công bố trước ít nhất 30 phút

Bộ Công Thương đề xuất trao quyền chủ động quyết định giá bán xăng dầu cho doanh nghiệp. Ảnh: Thanh Hiền

Theo dự thảo lần thứ 14 Nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được lấy ý kiến hoàn thiện, Bộ Công Thương tiếp tục đề xuất bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối được tự quyết định giá bán trên cơ sở công thức tính giá và các yếu tố cấu thành giá theo quy định.

Đáng chú ý, doanh nghiệp đầu mối phải công bố giá bán mới trước thời điểm áp dụng ít nhất 30 phút, ghi rõ giờ, phút có hiệu lực. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng tăng giá sớm hoặc chậm giảm giá khi thị trường biến động. Doanh nghiệp cũng không được lợi dụng việc điều chỉnh giá để ngừng bán hoặc hạn chế bán xăng dầu trái quy định; các dữ liệu về công bố giá và giao dịch liên quan phải được lưu trữ, bảo đảm tính toàn vẹn.

Đối với thương nhân phân phối, dự thảo cho phép chủ động quyết định giá bán nhưng không vượt mức giá do thương nhân đầu mối cung cấp công bố. Khi giá từ đầu mối tăng, đơn vị phân phối không bắt buộc phải tăng giá tương ứng. Tại những địa bàn xa cảng, kho đầu mối, giá bán có thể cao hơn, với mức chênh lệch không quá 2% theo đề xuất.

Về chi phí kinh doanh định mức trong công thức tính giá, Bộ Công Thương dự kiến thông báo mức điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và thời điểm áp dụng, chậm nhất ngày 31-1 hằng năm. Doanh nghiệp phải báo cáo chi phí thực tế hằng năm và thực hiện kiểm toán độc lập định kỳ 3 năm một lần.

Tăng giám sát, ngăn ngừa hành vi trục lợi

Dù trao quyền chủ động về giá cho doanh nghiệp, dự thảo vẫn duy trì các công cụ quản lý nhằm bảo đảm tính minh bạch và hạn chế nguy cơ trục lợi. Khi xác định hoặc điều chỉnh giá bán, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính giá, các yếu tố cấu thành và giải trình nguyên nhân biến động với cơ quan quản lý.

Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng. Hệ thống sẽ hỗ trợ cảnh báo những trường hợp có dấu hiệu bất thường, giúp Bộ Công Thương, Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường tăng cường kiểm tra, giám sát, nhất là khi doanh nghiệp điều chỉnh giá nhưng không giải trình được nguyên nhân biến động.

Dự thảo cũng bổ sung dấu hiệu phục vụ điều tra hành vi hạn chế cạnh tranh. Theo đó, nhóm từ hai thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối trở lên hoạt động trên cùng địa bàn, có tổng thị phần từ 30% trở lên, nếu có dấu hiệu thông đồng, thỏa thuận giá không xuất phát từ biến động của các yếu tố đầu vào, có thể bị xem xét, điều tra theo quy định pháp luật.

Trong trường hợp thị trường biến động bất thường, Nhà nước vẫn có thể áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể trong một thời hạn nhất định để bình ổn thị trường khi cần thiết.

Đề xuất cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu lẫn nhau

Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất cho phép các thương nhân phân phối mua bán xăng dầu lẫn nhau, qua đó tăng tính linh hoạt trong lưu thông hàng hóa nhưng vẫn gắn với trách nhiệm bảo đảm nguồn cung.

Theo phương án đề xuất, thương nhân phân phối được mua xăng dầu từ một hoặc nhiều thương nhân đầu mối, đồng thời được bán cho thương nhân phân phối khác. Tuy nhiên, xăng dầu mua từ thương nhân phân phối khác chỉ được bán tại cửa hàng, điểm bán thuộc hệ thống của bên mua hoặc cung ứng cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu.

Các giao dịch phải gắn với việc giao nhận hàng hóa thực tế, chuyển quyền sở hữu và bảo đảm truy xuất nguồn gốc từng lô hàng thông qua hóa đơn điện tử, chứng từ giao nhận. Thương nhân bán hàng phải bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng, không được đơn phương ngừng hoặc giảm lượng cung cấp trái thỏa thuận. Khi có nguy cơ thiếu hàng, bên bán phải thông báo cho bên mua và báo cáo UBND cấp tỉnh nơi hệ thống phân phối bị ảnh hưởng để phối hợp xử lý.

Việc trao quyền chủ động quyết định giá cho doanh nghiệp, đi kèm cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình, hướng tới đưa giá xăng dầu vận hành sát hơn với thị trường, đồng thời bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và ổn định nguồn cung. Các nội dung trên hiện vẫn là đề xuất tại dự thảo Nghị định.