Đổi mới mô hình quản trị, khơi thông nguồn lực kinh tế biển

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

Hoàn thiện cơ chế quản lý, phân bổ, sử dụng không gian biển

Sáng 22/9, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, Dự thảo Luật gồm 6 chương, 76 điều, tập trung quy định về quản lý tổng hợp tài nguyên không gian biển, bảo vệ môi trường biển, hải đảo và quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Một nội dung đáng chú ý là hoàn thiện cơ chế quản lý, phân bổ, sử dụng không gian biển. Dự thảo quy định việc giao, cho thuê, đăng ký sử dụng khu vực biển, đấu giá quyền sử dụng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển, qua đó tạo cơ sở phân bổ nguồn lực công khai, minh bạch, hiệu quả và xử lý xung đột trong sử dụng biển.

Dự thảo hoàn thiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng khu vực biển. Theo đó, có các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền, chuyển mục đích sử dụng, thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và nghĩa vụ tài chính.

Dự thảo Luật cũng bổ sung cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ, xác định đối tượng, tiêu chí, điều kiện hưởng ưu đãi, hỗ trợ; bổ sung cơ chế miễn, giảm tiền sử dụng khu vực biển, ưu tiên tiếp cận hạ tầng, dữ liệu, thử nghiệm có kiểm soát và tài chính biển xanh.

Chính sách tập trung vào hạ tầng biển, năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, công nghệ biển và các ngành có tính chất dẫn dắt, lan tỏa; đồng thời hỗ trợ sinh kế cộng đồng ven biển, hải đảo, ưu đãi về đầu tư, thuế, tín dụng và các lĩnh vực liên quan thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày Tờ trình về Dự án Luật. Ảnh: VPQH

Thẩm tra Dự án Luật, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật.

Cơ quan thẩm tra đề nghị, mỗi chính sách trong Dự thảo phải có cơ chế thực hiện tương ứng; các ưu đãi, ngoại lệ và hạn chế quyền của tổ chức, cá nhân phải có tiêu chí minh bạch.

Đồng thời, Cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu ưu tiên phát triển các ngành, lĩnh vực biển hiện đại, xanh, tuần hoàn, có giá trị gia tăng cao, tính dẫn dắt, lan tỏa; từng bước làm chủ biển xa, biển sâu và các không gian biển mới.

Đối với quyền sử dụng khu vực biển, Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ bản chất và hệ quả của từng hình thức quyền sử dụng, chủ thể áp dụng, căn cứ thu tiền cũng như quyền chuyển nhượng, thế chấp. Đồng thời, cần rà soát chặt chẽ các trường hợp không đấu giá, phân biệt giữa chính sách ưu đãi và việc lựa chọn người sử dụng, bảo đảm chỉ có một cơ chế cạnh tranh khi lựa chọn một dự án.
Về chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển kinh tế biển, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị làm rõ tính đặc thù, vượt trội và giá trị gia tăng so với chính sách hiện hành; xác định rõ đối tượng, điều kiện, mức độ, thời hạn và nguồn lực thực hiện, tránh dàn trải.

Chuyển từ quản lý tài nguyên sang mô hình quản trị biển hiện đại

Phát biểu tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, lần sửa đổi này phải thể hiện được bước chuyển tư duy đột phá, từ quản lý tài nguyên đơn thuần sang mô hình quản trị biển hiện đại, tập trung vào vấn đề trụ cột cốt lõi: pháp lý, quản trị, kinh tế biển và môi trường.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu ý kiến tại Phiên họp. Ảnh: VPQH

Nhấn mạnh quản lý, sử dụng không gian biển là nội dung nền tảng của Luật, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, Luật phải giữ nguyên tắc quản lý cột nước, đáy biển, lòng đất dưới đáy biển; có cơ chế xử lý chồng lấn giữa các lĩnh vực dầu khí, điện gió, nuôi biển, hàng hải, quốc phòng, bảo tồn; quy định việc sử dụng đa mục đích, sử dụng chung và phân định trách nhiệm quản lý hành chính trên biển. Đồng thời, cần định nghĩa rõ “không gian biển” ngay trong Luật để thống nhất khái niệm, tránh “va chạm” với các luật hiện hành

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý những khoảng trống thể chế cần được xử lý ngay trong lần sửa đổi này, đó là tập trung bảo đảm đồng bộ với pháp luật hiện hành; hoàn thiện quy định về dữ liệu biển, hạ tầng chiến lược; sinh kế của ngư dân và quyền tiếp cận biển; công nhận hiện trạng sử dụng hợp pháp ven biển, dành quỹ không gian cho cộng đồng; đồng thời phân cấp nhưng không phân tán chủ quyền.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Dự thảo Luật cho phép trong một số trường hợp quyền sử dụng khu vực biển được chuyển nhượng, góp vốn, thế chấp. Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát để quyền thế chấp thực sự có giá trị trong huy động vốn, nhất là đối với các dự án biển quy mô lớn, có thời gian đầu tư và hoàn vốn dài.

Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, giá trị của tài sản bảo đảm phụ thuộc lớn vào việc phạm vi quyền được xác định rõ, giao dịch có được đăng ký đầy đủ và quyền đó có được xử lý khi phát sinh nợ xấu hay không. Cơ chế xử lý cần rõ ràng, khả thi, tránh trường hợp pháp luật cho phép thế chấp nhưng khi phát sinh nợ xấu lại khó xử lý, làm giảm giá trị tài sản bảo đảm và khả năng tiếp cận vốn của dự án.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế bồi thường khi Nhà nước thu hồi quyền sử dụng khu vực biển.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên yêu cầu tiếp tục rà soát, xác định rõ phạm vi điều chỉnh của luật theo hướng tập trung quản lý tổng hợp liên ngành đối với tài nguyên, môi trường biển, hải đảo và không gian biển, đáp ứng yêu cầu mới về quản trị, phân bổ, khai thác, sử dụng không gian biển quốc gia.

Đồng thời, hoàn thiện các chính sách, nguyên tắc quản lý tổng hợp tài nguyên, không gian biển quốc gia; bảo đảm mỗi chính sách có cơ chế thực hiện tương ứng, các ưu đãi, ngoại lệ, hạn chế quyền có tiêu chí cụ thể, minh bạch; làm rõ cơ chế điều phối liên ngành và giải quyết xung đột, chồng lấn trong sử dụng không gian biển.

Đối với chính sách phát triển kinh tế biển, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát, làm rõ tính đặc thù, vượt trội của cơ chế chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển kinh tế biển so với các chính sách hiện hành, quy định rõ đối tượng, điều kiện, mức độ, thời hạn và nguồn lực thực hiện. Chính sách cần tập trung vào các ngành, lĩnh vực biển mới trọng điểm, có tính dẫn dắt, lan tỏa và tránh dàn trải.