Gỡ điểm nghẽn cho ngành sữa

Nguồn nguyên liệu sữa tươi của đàn bò trong nước mới chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu. Ảnh: Hạ Lan

Ngành sữa có vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh dinh dưỡng, nâng cao sức khỏe người dân, đồng thời có mối liên kết chặt chẽ với nông nghiệp, công nghiệp chế biến, thương mại và dịch vụ. Nhưng ở thời điểm hiện tại, ngành sữa vẫn tồn tại những hạn chế cần sớm giải quyết. Đó là những khó khăn vướng mắt về nguồn nguyên liệu, chi phí sản xuất, logistics, liên kết chuỗi, đổi mới công nghệ và sức cạnh tranh. Vướng mắc lớn nhất chính là nguồn nguyên liệu trong nước hiện mới đáp ứng khoảng 40% nhu cầu. Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Trương Thanh Hoài, đây là một trong những điểm nghẽn lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững của ngành sữa.

Hiện nay, mức tiêu thụ sữa bình quân của người dân mới khoảng 25 lít/người/năm, trong khi tại nhiều quốc gia phát triển, con số này là trên 100 lít, có những nước đã lên tới 300 lít. Nếu không thúc đẩy tiêu thụ sữa, chúng ta khó thực hiện được mục tiêu cải thiện thể chất và tầm vóc người Việt.

Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Xuân Dương nhận định, phát triển ngành sữa phải dựa trên nền tảng sản xuất sữa nguyên liệu trong nước, với mục tiêu sữa tươi nguyên liệu trong nước đáp ứng từ 60% - 85% nhu cầu của ngành chế biến sữa tùy giai đoạn. Bài học từ các cường quốc sữa trên thế giới và tại các nước châu Á, Trung Đông - vốn không phải là khu vực có lợi thế về chăn nuôi bò sữa cho thấy, gốc rễ thành công của ngành sữa luôn nằm ở năng lực chăn nuôi gia súc lấy sữa tại chỗ.

Trong khi đó theo ông Tống Xuân Chinh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam, khu vực chăn nuôi nhỏ lẻ và các hợp tác xã đang gặp nhiều yếu tố bất lợi. Nếu thiếu các chính sách hỗ trợ kịp thời về con giống, giải pháp trồng cỏ, chế biến phụ phẩm, khu vực này sẽ rất khó cạnh tranh với các doanh nghiệp (DN) sở hữu chuỗi sản xuất khép kín quy mô lớn.

Nêu định hướng phát triển bền vững ngành sữa, giới chuyên gia cho rằng, để đạt được sản lượng 2,6 triệu lít sữa tươi nguyên liệu/năm đến 2030, chiến lược đặt ra giải pháp phát triển chăn nuôi bò sữa theo hướng tập trung tại DN kết hợp chăn nuôi nông hộ. Theo Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Xuân Dương, nếu chỉ dựa vào đàn bò nuôi tập trung của các công ty, tập đoàn lớn thì không thể đạt được mục tiêu đề ra. Hiện nay cả nước có khoảng 350.000 con bò sữa, đạt trên 1,3 triệu tấn sữa/năm. Để có 2,6 triệu tấn sữa vào năm 2030, đàn bò phải tăng gấp đôi (khoảng 700.000 con)... Do đó, buộc phải phát triển chăn nuôi bò sữa trong nông hộ. Theo đó, chúng ta phải đưa họ vào chuỗi liên kết: DN - hợp tác xã - nông hộ. Trong chuỗi liên kết này, DN giữ vai trò hạt nhân chế biến và bao tiêu; hợp tác xã đóng vai trò trung gian thu gom, kiểm soát chất lượng; còn nông hộ tập trung sản xuất theo tiêu chuẩn. Khi đó, DN có nguyên liệu tươi sạch, nông dân có việc làm, thu nhập ổn định, và người tiêu dùng được sử dụng sản phẩm tốt nhất ngay tại thị trường nội địa.

Về mặt công nghệ và quy chuẩn, ông Nguyễn Việt Tấn - Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số cho biết cơ quan chức năng đang nghiên cứu sửa đổi quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với sữa dạng lỏng. Song song đó là thúc đẩy DN đổi mới quản trị, ứng dụng công nghệ chế biến tiên tiến, sản xuất sạch hơn, ứng dụng công nghệ số và hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Ở khâu phân phối và quản lý thị trường, ông Nguyễn Thanh Bình - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho rằng, thị trường sữa cần được phát triển theo hướng minh bạch và cạnh tranh công bằng. Theo ông Bình, đây là mặt hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng, trong đó có những nhóm rất nhạy cảm như trẻ em, người cao tuổi... Vì vậy, yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và thông tin về sản phẩm phải được đặt lên hàng đầu.