Huổi Lóng giữ bản sắc, mở hướng phát triển du lịch cộng đồng

Cách phường Điện Biên Phủ khoảng 38km, trung tâm xã Na Sang 15km, Huổi Lóng có diện tích tự nhiên khoảng 1.891ha, với 84 hộ dân tại 3 cụm dân cư. Trong đó, cụm dân cư số 1 có 42 hộ, cụm số 2 có 20 hộ và cụm số 3 có 22 hộ. Bản có suối Huổi Lóng, 4 ao tự nhiên, ruộng sản xuất nông nghiệp và những cánh rừng được cộng đồng bảo vệ. Dòng Nậm Mức và lòng hồ thủy điện Long Tạo mở ra khả năng tổ chức tham quan đường thủy, khám phá thiên nhiên, kết nối trải nghiệm đời sống bản làng. Tất cả tạo nên không gian du lịch mộc mạc, đa dạng.

Một góc bản Huổi Lóng.

Theo khảo sát tại địa phương, giai đoạn 2022 - 2025, Huổi Lóng ước đón khoảng 5.000 lượt khách. Hiện bản có khoảng 10 xuồng phục vụ tham quan lòng hồ. Tuy vậy, hoạt động du lịch còn phân tán, các dịch vụ chưa được kết nối thành sản phẩm hoàn chỉnh; lưu trú chưa phát triển ổn định, nguồn thu chưa tương xứng với lợi thế. Thực tế đó đòi hỏi tổ chức hoạt động bài bản để cảnh quan, văn hóa tạo giá trị kinh tế. Điều cốt lõi là xây dựng sản phẩm hấp dẫn, để người dân có thêm thu nhập.

Nghệ nhân và người trẻ bản Huổi Lóng trao truyền, giữ gìn văn hóa Mông.

Văn hóa Mông là điểm tựa để Huổi Lóng tạo dấu ấn riêng. Đồng bào vẫn gìn giữ nhà gỗ, trang phục, nghề thêu, ẩm thực, tiếng khèn, tiếng sáo và các điệu múa dân gian. Bản có nghệ nhân Vừ A Nếnh am hiểu chế tác, trình diễn nhạc cụ dân tộc, từng đạt giải A tại Liên hoan dân ca, dân vũ, dân nhạc các dân tộc tỉnh Điện Biên. Đội văn nghệ truyền thống khoảng 10 thành viên góp sức quảng bá văn hóa địa phương.

Nghệ nhân Vừ A Nếnh truyền dạy sáo Mông cho thế hệ trẻ.

UBND xã Na Sang xây dựng Đề án phát triển bản du lịch cộng đồng Huổi Lóng giai đoạn 2026 - 2030, với định hướng “Huổi Lóng - Bản nghệ thuật sáo Mông giữa rừng nguyên sinh bên dòng Nậm Mức”. Địa phương chủ trương phát triển có chọn lọc, không đánh đổi cảnh quan, bản sắc. Các sản phẩm dự kiến gồm tham quan lòng hồ bằng xuồng, khám phá suối và rừng, tìm hiểu đời sống đồng bào Mông, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, thưởng thức ẩm thực và nghề thủ công. Các hoạt động được kết nối thành hành trình từ vài giờ đến nhiều ngày.

Nghệ thuật sáo Mông được chọn làm điểm nhấn. Hoạt động dự kiến kết hợp biểu diễn, giới thiệu cách chế tác và hướng dẫn du khách trải nghiệm nhạc cụ. Du khách được tìm hiểu hành trình từ chế tác đến trình diễn, thay vì chỉ xem một tiết mục văn nghệ. Tiếng sáo Mông có thể trở thành dấu hiệu nhận diện điểm đến, khuyến khích nghệ nhân truyền dạy tri thức. Trải nghiệm gắn với đời sống thực giúp du khách hiểu văn hóa bản địa, góp phần duy trì các giá trị truyền thống.

Phụ nữ Mông bản Huổi Lóng giới thiệu bản sắc du lịch địa phương.

Huổi Lóng có 32 hộ nghèo, 35 hộ cận nghèo, nên tạo sinh kế là yêu cầu cấp thiết. Đề án xác định người dân trực tiếp tham gia quản lý, cung cấp dịch vụ và hưởng lợi. Các hộ có nhà gỗ đủ điều kiện được khuyến khích làm homestay; hộ khác có thể cung ứng thực phẩm, nông sản, dịch vụ xuồng, hướng dẫn khách, biểu diễn văn nghệ hoặc làm quà lưu niệm. Cách làm này tạo cơ hội cho nhiều hộ tham gia và tiêu thụ sản phẩm.

Địa phương định hướng thành lập tổ hợp tác hoặc hợp tác xã du lịch cộng đồng, tổ chức các nhóm dịch vụ và cơ chế điều phối khách. Cơ chế phân chia lợi ích cần công khai, giúp các hộ thấy rõ quyền lợi, trách nhiệm và chủ động tham gia. Người dân cần được tập huấn kỹ năng giao tiếp, phục vụ lưu trú, chế biến món ăn, bảo đảm an toàn thực phẩm, hướng dẫn tham quan, bảo vệ môi trường và quảng bá trên nền tảng số. Qua đó, nâng chất lượng phục vụ, tăng nguồn thu, chuyển dần từ đón khách tự phát sang du lịch có tổ chức.

Đề án xác định lộ trình cụ thể. Đến năm 2027, Huổi Lóng phấn đấu có 3 - 5 hộ làm homestay đủ điều kiện đón khách, hoàn thiện 5 sản phẩm du lịch đặc trưng, thu hút khoảng 2.000 - 2.500 lượt khách mỗi năm; tạo việc làm thường xuyên cho 10 - 15 lao động, doanh thu du lịch đạt khoảng 600 triệu đến 1 tỷ đồng/năm. Trước mắt, địa phương hoàn thiện quy hoạch, chuẩn bị nguồn lực và hình thành mô hình du lịch mẫu tại cụm dân cư số 1 năm 2027.

Đến năm 2030, Huổi Lóng phấn đấu đón 4.500 - 6.000 lượt khách/năm, trong đó có 800 - 1.200 lượt khách lưu trú; hình thành 8 - 10 homestay đạt tiêu chuẩn, thu hút 20 - 25 hộ tham gia trực tiếp hoặc cung ứng dịch vụ. Du lịch dự kiến tạo việc làm thường xuyên cho 20 - 30 lao động, thêm 30 - 50 việc làm thời vụ và gián tiếp; doanh thu đạt khoảng 1,5 - 2,5 tỷ đồng/năm. Nguồn lực huy động cần ưu tiên hạ tầng thiết yếu, tạo sản phẩm và mang lợi ích cho cộng đồng.

Một số hình ảnh về thiên nhiên, cảnh quan bản Huổi Lóng.

Song hành với phát triển dịch vụ là yêu cầu bảo vệ rừng, nguồn nước, thu gom và xử lý rác thải; chỉnh trang bản làng hài hòa với kiến trúc truyền thống, hạn chế bê tông hóa và khai thác tài nguyên quá mức. Cần duy trì văn hóa trong đời sống, chú trọng truyền dạy cho thế hệ trẻ. Từ mô hình tại cụm dân cư số 1, Huổi Lóng định hướng kết nối các cụm dân cư, không gian lòng hồ, rừng và điểm trải nghiệm, mở rộng thị trường trên cơ sở giữ vững nguyên tắc phát triển bền vững.

Chuyển tiềm năng thành sản phẩm đòi hỏi sự phối hợp giữa chính quyền, người dân và doanh nghiệp. Với Huổi Lóng, thước đo thành công vượt ra ngoài số lượt khách hay doanh thu: đó là số hộ có thêm việc làm, thu nhập được cải thiện, rừng suối được bảo vệ và tiếng sáo Mông tiếp tục ngân vang trong đời sống bản làng. Đó là nền tảng để du lịch cộng đồng phát triển bền vững.