Kỳ 2: Gỡ 'nút thắt' để phát huy hiệu quả

Nhờ sản xuất quy mô tập trung, thực hiện liên kết các hộ dân, HTX rau an toàn Tứ Xã, huyện Lâm Thao trung bình mỗi ngày cung cấp ra thị trường 3 tấn rau xanh.- Thực hiện sơ chế, đóng gói sản phẩm.

>>> Kỳ 1: Chuyển từ “lượng” sang “chất”
PTĐT - Dù đã đạt được nhiều tín hiệu vui trong quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng song sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Do đó “bài toán” đặt ra cần phải khắc phục những “yếu điểm”, tạo thành vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn gắn với các sản phẩm chất lượng cao để phát huy hiệu quả quá trình tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp, giúp các địa phương hoàn thành các tiêu chí trong xây dựng NTM.
Đánh giá về những tồn tại khiến cho việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng ở nhiều địa phương gặp khó khăn, ông Kiều Quốc Phong- Trưởng phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Tam Nông nhận xét: “Để tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp đạt hiệu quả cao, vấn đề quan trọng nhất là đất đai. Diện tích gieo trồng phải đủ lớn, tạo thành vùng mới có thể áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và đưa cơ giới vào sản xuất theo hướng đại trà để giảm chi phí đầu tư ban đầu. Nhưng hiện nay, nhiều hộ vẫn có tâm lý giữ đất, sản xuất riêng lẻ, không muốn góp đất hay cho thuê quyền sử dụng đất nên việc tạo vùng quy mô lớn là rất khó. Bên cạnh đó, việc thay thế các loại cây trồng cũ sang cây trồng mới cần nguồn vốn đầu tư ban đầu lớn, trong khi nguồn lực của người dân có hạn cũng khiến cho việc chuyển dịch chưa thực sự đạt được hiệu quả như mong muốn”. Chính từ việc không có đất đai quy mô lớn nên cơ hội thu hút doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp cũng bị hạn chế. Đại diện Công ty TNHH Ớt Việt Nam, ông Lê Đình Bảng trong một lần tìm kiếm địa điểm để đầu tư trồng ớt ở Phú Thọ cho biết: “Chúng tôi rất muốn tìm vùng có diện tích quy mô từ 15 đến 20ha để xây dựng vùng trồng ớt tập trung nhưng rất khó. Để khắc phục khó khăn, chúng tôi đành đi nhiều nơi, ký hợp đồng với các xã có thể trồng tập trung từ 1,5ha trở lên. Việc sản xuất không tập trung đã khiến cho chi phí sản xuất bị đội lên, ảnh hưởng tới thu nhập của người dân”.Bên cạnh đó, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động ở nông thôn còn chậm, hình thức tổ chức sản xuất, dịch vụ chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế thị trường. Nhiều mô hình tổ chức sản xuất hoạt động hiệu quả chưa cao, kinh tế hộ nhỏ lẻ vẫn chiếm ưu thế khiến cho vai trò của kinh tế tập thể phát huy chưa rõ nét. Việc liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm còn ít; cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất đã được cải thiện, đầu tư nâng cấp trong quá trình xây dựng nông thôn mới nhưng vẫn thiếu đồng bộ, đặc biệt là thủy lợi và giao thông nông thôn; hạ tầng thủy lợi hiện tại chủ yếu phục vụ cho sản xuất lúa, đối với các loại cây trồng khác, đặc biệt là cây ăn quả chưa đáp ứng được yêu cầu của người dân. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội trong xây dựng nông thôn mới chậm, nguồn vốn đầu tư cho xây dựng cơ bản còn hạn chế, công tác xã hội hóa trong thu hút vốn đầu tư gặp nhiều khó khăn. Các chính sách về nông nghiệp, nông thôn đôi khi thiếu đồng bộ, một số chính sách còn dàn trải; chủ yếu tập trung hỗ trợ vật tư đầu vào, chưa chú trọng nhiều đến việc hỗ trợ đổi mới về áp dụng các kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất, tổ chức sản xuất, liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm...

Huyện Hạ Hòa đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp chất lượng cao.- Mô hình trồng dưa vàng trong nhà màng ở xã Mai Tùng.

Nguyên nhân của những tồn tại này là do xuất phát điểm nền kinh tế của tỉnh còn thấp, địa bàn nông thôn rộng, bình quân ruộng đất thấp, phân tán và manh mún. Cơ sở hạ tầng nông nghiệp, nông thôn thiếu và chưa đồng bộ đã hạn chế ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất theo hướng hiện đại. Sản xuất nông nghiệp thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, bão, lũ, dịch bệnh nên hiệu quả đầu tư sản xuất nông nghiệp thấp và rủi ro cao. Việc chỉ đạo đưa các tiến bộ kỹ thuật, các chương trình, dự án vào cơ sở gặp nhiều trở ngại do tập quán, tâm lý, trình độ và khả năng đầu tư của nông dân còn hạn chế, một bộ phận nông dân không thiết tha với đồng ruộng… Ông Nguyễn Văn Nghĩa, Giám đốc HTX rau an toàn Tứ Xã, huyện Lâm Thao nhận định: “Chúng tôi muốn đầu tư, mở rộng diện tích trồng rau an toàn để đảm bảo nguồn cung ứng cho thị trường số lượng lớn song gặp khá nhiều khó khăn đối với các hộ không phải là thành viên của HTX. Ở nhiều nơi, khi đặt vấn đề thuê người dân trồng rau họ vui vẻ nhận lời, tuy nhiên khi yêu cầu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật, thường xuyên kiểm tra mẫu trước khi thu hoạch thì nhiều hộ lại rút lui, không tham gia do quy trình khó, làm tốn công”. Để công cuộc tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp đạt được hiệu quả như kỳ vọng, trước hết các cấp ngành cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân hiểu và làm tốt việc dồn điền đổi thửa; tăng cường xã hội hóa thu hút đầu tư để xây dựng cơ sở hạ tầng nông nghiệp, nông thôn trong quá trình xây dựng NTM. Theo ông Trần Tú Anh, Phó giám đốc Sở NN và PTNT: Để tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp thành công, bên cạnh việc tiếp tục thực hiện tốt việc dồn điền đổi thửa, các địa phương cũng cần quan tâm chỉ đạo cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng chuyển mạnh từ sản xuất lấy số lượng làm mục tiêu sang sản xuất nâng cao chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng cao, khuyến khích người dân ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Tiếp tục xây dựng, bổ sung, hoàn thiện quy hoạch và triển khai thực hiện phát triển nông nghiệp cận đô thị, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; sản xuất hàng hóa quy mô lớn, tập trung theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất nguyên liệu với bảo quản, chế biến và tiêu thụ trên cơ sở phát huy lợi thế sản phẩm, lợi thế vùng, địa phương; xây dựng kế hoạch sản xuất theo nhóm sản phẩm chủ lực cấp tỉnh; sản phẩm là đặc sản của địa phương (theo mô hình mỗi xã một sản phẩm).Các huyện, thành, thị cần chỉ đạo triển khai có hiệu quả các chính sách của Trung ương, của tỉnh đã ban hành nhằm hỗ trợ tái cơ cấu sản xuất bền vững; rà soát, đề xuất điều chỉnh các cơ chế hỗ trợ không phù hợp, hướng dẫn thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất theo hướng đơn giản, phù hợp với điều kiện sản xuất; tạo điều kiện để các thành phần kinh tế, đặc biệt là người nông dân và doanh nghiệp tiếp cận thuận lợi về đất đai, nguồn vốn và thị trường. Phân bổ và sử dụng nguồn lực để phát triển nông nghiệp, nông thôn, xây dựng NTM bền vững, hiệu quả. Tập trung đổi mới hình thức tổ chức sản xuất, phương thức sản xuất từ sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, chủ yếu quy mô hộ sang hợp tác, liên kết sản xuất quy mô lớn theo chuỗi giá trị. Tạo môi trường thuận lợi để phát triển doanh nghiệp nông nghiệp, đặc biệt là các loại hình doanh nghiệp nông thôn, hợp tác xã sản xuất sử dụng nguyên liệu và thu hút nhiều lao động tại chỗ. Phát triển kinh tế trang trại, nâng quy mô và hiệu quả kinh tế hộ. Nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của các hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới. Đẩy mạnh hoạt động hỗ trợ xây dựng và phát triển thương hiệu, đăng ký bảo hộ sản phẩm, bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu sản phẩm; quảng bá nông sản chủ lực, đặc trưng, đặc sản của địa phương. Chú trọng công tác dự báo, định hướng tiếp cận thị trường nông sản của tỉnh; xác định nhu cầu của thị trường tiêu thụ sản phẩm đối với từng sản phẩm nông sản. Đẩy mạnh phát triển thương mại, dịch vụ nông nghiệp, chú trọng phát triển thương mại điện tử, đa dạng hóa thị trường tiêu thụ nông sản; đa dạng hóa các kênh phân phối, thị trường tiêu thụ; định hướng tiếp cận, kết nối thị trường nông sản với các địa phương trong vùng để có thị trường ổn định, bền vững, tạo tâm lý yên tâm cho người nông dân...