Ngăn chặn tác hại của thuốc lá

Tiết mục biểu diễn trong Hội thi tuyên truyền về tác hại của thuốc lá tại Thái Nguyên.

Luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1- 5, như một lời khẳng định quyết tâm trong phòng, chống những tác hại to lớn mà thuốc lá để lại. Song, để thực hiện có hiệu quả Luật lúc này, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành liên quan và mọi người dân.

Thuốc lá là nguy cơ lớn nhất đối với sức khỏe con người và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong cho người sử dụng. Khói thuốc lá, thuốc lào (gọi chung là thuốc lá) chứa hơn 7.000 chất hóa học, trong đó có hơn 70 chất có thể gây ung thư. Các nhà khoa học đã chứng minh sử dụng thuốc lá gây ra 25 loại bệnh khác nhau, như: ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư khoang miệng, ung thư da, các bệnh tim mạch, gây bệnh bất lực và tăng nguy cơ vô sinh... Hơn 90% số các ca ung thư phổi, 75% số các ca bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính do sử dụng thuốc lá gây ra. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong thế kỷ 20, trên thế giới đã có 100 triệu người chết do thuốc lá. Hiện mỗi năm thuốc lá gây ra sáu triệu ca tử vong, con số này sẽ tăng lên hơn tám triệu người mỗi năm vào năm 2020.

Tại Việt Nam, trong khi xu hướng mắc các bệnh lây nhiễm giảm thì các bệnh không lây nhiễm gia tăng nhanh chóng. Các bệnh có nguyên nhân chính từ sử dụng thuốc lá như đột quỵ, mạch vành, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), ung thư phổi... là những nguyên nhân hàng đầu gây ra tử vong ở cả nam và nữ, gần 11% tổng số ca tử vong ở nam giới là do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Việt Nam thuộc nhóm 15 nước có số người hút thuốc cao nhất trên thế giới. Tỷ lệ nam giới trưởng thành (trên 15 tuổi) hút thuốc là 47,4%; cả nước hiện có 33 triệu người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc tại nhà và hơn năm triệu người trưởng thành không hút thuốc thường xuyên hít phải khói thuốc tại nơi làm việc. Mỗi năm, tại Việt Nam có khoảng 40 nghìn người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Nếu không thực hiện ngay các biện pháp phòng, chống tác hại thuốc lá hiệu quả, con số này sẽ tăng lên thành 70 nghìn trường hợp vào năm 2030.

Mặc dù ngành công nghiệp thuốc lá có những đóng góp cho ngân sách quốc gia, nhưng thực tế phần đóng góp này không đủ để bù đắp những tổn thất kinh tế khổng lồ do sử dụng thuốc lá gây ra đối với các cá nhân, gia đình và xã hội. Ở những hộ nghèo, khoản tiền mua thuốc thậm chí cao hơn khoản tiền chi cho y tế hay cho giáo dục. Ngoài tổn thất do chi mua thuốc hút, số tiền khám, điều trị mới chỉ cho ba bệnh trong số 25 căn bệnh do thuốc lá gây ra là 2.304 tỷ đồng/năm. Ngoài ra, các tổn thất chưa tính được do sử dụng thuốc lá bao gồm chi phí điều trị 22 bệnh còn lại, chi phí giảm hoặc mất năng suất lao động do mắc bệnh và tử vong sớm liên quan đến thuốc lá, chi phí nghỉ giữa giờ để hút thuốc, tổn thất do cháy nổ liên quan đến thuốc lá, chi phí vệ sinh môi trường tăng...

Với những tác hại to lớn của thuốc lá, ngày 18-6-2012, tại kỳ họp thứ ba Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Luật chính thức có hiệu lực từ 1-5-2013. Việc ban hành Luật là khẳng định quyết tâm ngăn chặn tác hại của thuốc lá ở Việt Nam. Theo đánh giá, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cơ bản phù hợp Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của WHO; là văn bản pháp lý cao nhất tạo điều kiện thuận lợi cho công tác phòng, chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam. Việc xây dựng và thực thi hiệu quả Luật là một trong những biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ sức khỏe người dân. Luật quy định các biện pháp cụ thể nhằm giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá; các biện pháp kiểm soát nguồn cung cấp thuốc lá và các điều kiện bảo đảm để phòng, chống tác hại của thuốc lá đạt hiệu quả. Một trong những nội dung quan trọng của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là quy định về các địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn; các địa điểm cấm hút thuốc lá trong nhà nhưng được phép có nơi dành riêng cho người hút thuốc; quyền và trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý các địa điểm cấm hút thuốc... Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh sẽ được thực hiện nghiêm vì đó là biện pháp hữu hiệu để truyền tải thông tin về các tác hại của việc hút thuốc lá và làm giảm sự hấp dẫn của vỏ bao thuốc lá, qua đó sẽ làm giảm số người bắt đầu hút thuốc và tăng số người bỏ thuốc lá. Bên cạnh đó, việc thành lập quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng đang được xúc tiến và được coi như là chìa khóa cho việc bảo đảm tính bền vững cho công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong thời gian tới.

Việc phê duyệt Luật mới chỉ là thành công bước đầu, điều quan trọng hiện nay là làm thế nào để triển khai Luật một cách hiệu quả. Trước tiên, cần có sự quyết tâm cao, sự quan tâm hơn nữa của lãnh đạo các cấp và công tác phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, các đoàn thể, cơ quan, tổ chức. Ðồng thời cần có ý thức tự giác thực hiện của mỗi người dân đối với các quyền và trách nhiệm của mình, theo quy định của Luật. Bên cạnh truyền thông, giáo dục, các cơ quan chức năng cần có các hoạt động kiểm tra, giám sát và xử phạt những cá nhân, tổ chức không thực thi tốt các quy định của Luật nhằm tạo hiệu ứng ngăn ngừa những vi phạm.

Cụ thể hóa các quy định của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Thủ tướng Chính phủ cũng đã phê duyệt "Chiến lược quốc gia phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2020". Mục tiêu của Chiến lược là giảm nhu cầu sử dụng và kiểm soát để từng bước giảm mức cung cấp các sản phẩm thuốc lá tiêu thụ tại thị trường Việt Nam, nhằm giảm nguy cơ bệnh tật và tử vong do sử dụng thuốc lá gây ra. Các giải pháp chủ yếu đưa ra trong chiến lược bao gồm hoàn thiện chính sách pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá; thông tin, giáo dục, truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá; giải pháp về nguồn nhân lực, tài chính...

Quyền và nghĩa vụ của công dân trong phòng, chống tác hại của thuốc lá

1. Ðược sống, làm việc trong môi trường không có khói thuốc lá.

2. Yêu cầu người hút thuốc lá không hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm hút thuốc lá.

3. Vận động, tuyên truyền người khác không sử dụng thuốc lá, cai nghiện thuốc lá.

4. Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý người có hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm hút thuốc lá.

5. Phản ánh hoặc tố cáo cơ quan, người có thẩm quyền không xử lý hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm hút thuốc lá.

(Ðiều 7, Chương I, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá)

MINH HOÀNG

Theo