Nhật Bản siết quản lý lưu trú, lao động Việt cần lưu ý gì?

Nhật Bản tiếp tục là thị trường trọng điểm

Theo Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ Nội vụ), tháng 9/2026, Việt Nam có 11.682 lao động đi làm việc ở nước ngoài, trong đó Nhật Bản tiếp nhận 4.773 người, gồm 2.071 lao động nữ. Đứng đầu là Đài Loan (Trung Quốc) với 5.044 lao động.

Tính chung 9 tháng năm 2026, tổng số lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài đạt 102.001 người, bằng 91,07% kế hoạch năm là 112.000 lao động. Nhật Bản đứng thứ hai với 40.610 lao động, trong đó có 18.124 lao động nữ; Đài Loan (Trung Quốc) dẫn đầu với 44.934 lao động, còn Hàn Quốc đứng thứ ba với 9.981 lao động.

Những con số này cho thấy Nhật Bản tiếp tục là thị trường tiếp nhận lao động Việt Nam lớn. Bên cạnh cơ hội việc làm, người lao động còn có điều kiện nâng cao tay nghề, tích lũy kinh nghiệm trong môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Theo Phó Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước Vũ Trường Giang tại Chương trình đưa ứng viên điều dưỡng, nhân viên chăm sóc sang Nhật Bản theo Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA), ứng viên Việt Nam được đánh giá tích cực về tinh thần làm việc, sự chuyên cần và tính chuyên nghiệp.

Nhật Bản là thị trường trọng điểm, chiếm gần một nửa tổng số lao động Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài.

Tính đến tháng 5/2026, tỷ lệ ứng viên điều dưỡng Việt Nam đỗ chứng chỉ quốc gia Nhật Bản đạt 81%, còn nhân viên chăm sóc đạt 95%, cao nhất trong số các quốc gia phái cử ứng viên theo chương trình này.

“Hiện có khoảng gần 500.000 người Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản, gồm kỹ sư, lao động kỹ năng đặc định và thực tập sinh kỹ năng. Phía Nhật Bản kỳ vọng Việt Nam tiếp tục tăng số lao động được phái cử trong thời gian tới”, ông Vũ Trường Giang cho biết.

Tuy nhiên, cơ hội việc làm cũng đi kèm yêu cầu cao hơn về chuyên môn, ý thức chấp hành pháp luật và khả năng thích ứng. Từ ngày 1/10/2026, việc điều chỉnh phí đối với một số thủ tục cư trú có thể làm tăng chi phí của người cần gia hạn lưu trú, thay đổi tư cách cư trú hoặc xin thường trú.

Mức phí phụ thuộc vào loại thủ tục, thời hạn lưu trú được chấp thuận và hình thức nộp hồ sơ. Đây là phí thủ tục cư trú tại Nhật Bản, không phải phí xin visa tại cơ quan đại diện Nhật Bản ở Việt Nam. Người có nhu cầu cần kiểm tra biểu phí chính thức để tránh nhầm lẫn.

Chủ động thích ứng, hạn chế rủi ro

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh phí có thể tạo thêm áp lực cho người lao động thu nhập thấp và du học sinh đang phải trang trải tiền nhà, bảo hiểm, học phí cùng sinh hoạt phí. Vì vậy, cần chủ động tìm hiểu quy định và dự trù chi phí trước khi xuất cảnh hoặc thực hiện thủ tục cư trú.

Người lao động cần phân biệt phí thủ tục cư trú với phí visa, phí tuyển dụng và các khoản thu của đơn vị trung gian. Không nên chuyển tiền khi chưa xác minh căn cứ thu; đồng thời cảnh giác với email giả mạo thông báo thanh toán, chỉ thực hiện theo hướng dẫn chính thức.

Trước khi đăng ký đi làm việc tại Nhật Bản, cần kiểm tra điều kiện pháp lý của doanh nghiệp dịch vụ, đơn vị tuyển dụng và tổ chức tiếp nhận. Hợp đồng, bảng kê chi phí, điều kiện hoàn trả và thông tin công việc phải được làm rõ. Những quảng cáo “bao đỗ”, “bao visa” hay cam kết chắc chắn có việc làm không thể thay thế giấy tờ hợp pháp.

Hợp đồng lao động cần thể hiện rõ mức lương, tiền làm thêm, thời gian làm việc, ngày nghỉ, tiền nhà, bảo hiểm, thuế và các khoản khấu trừ. Thu nhập quảng cáo không đồng nghĩa với số tiền thực nhận. Nếu hợp đồng bằng tiếng Nhật, người lao động nên yêu cầu bản dịch dễ hiểu trước khi ký.

Lao động Việt Nam có nhu cầu sang Nhật Bản làm việc cần tìm hiểu kỹ các quy định mới để hạn chế rủi ro.

Ngoại ngữ và kỹ năng nghề cũng là điều kiện quan trọng để thích nghi, giao tiếp và bảo vệ quyền lợi. Người lao động phải nắm rõ phạm vi công việc được phép làm, thời hạn lưu trú và nghĩa vụ khai báo khi thay đổi công việc hoặc nơi ở. Kế hoạch tài chính cần căn cứ vào thu nhập thực tế sau các khoản khấu trừ, có dự phòng cho trường hợp mất việc, ốm đau hoặc phát sinh chi phí, thay vì phụ thuộc vào tiền làm thêm.

Với du học sinh, việc chọn trường cần dựa trên chất lượng đào tạo, học phí và cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Du học phải hướng đến mục tiêu học tập, không đơn thuần là con đường sang Nhật kiếm tiền. Sinh viên cần duy trì chuyên cần, theo dõi thời hạn lưu trú và tuân thủ quy định làm thêm. Mức làm thêm phổ biến được phép là tối đa 28 giờ mỗi tuần trong thời gian học; với kỳ nghỉ dài, cần kiểm tra quy định cụ thể. Làm thêm quá mức hoặc bỏ học có thể ảnh hưởng đến việc gia hạn lưu trú.

Nhật Bản đang điều chỉnh các chương trình tiếp nhận lao động theo hướng chú trọng đào tạo kỹ năng, điều kiện làm việc và trách nhiệm của tổ chức tiếp nhận. Chương trình thực tập sinh kỹ năng được cải cách theo lộ trình pháp luật, trong đó có chương trình Ikusei Shuro (đào tạo và làm việc); chương trình lao động kỹ năng đặc định tiếp tục là kênh tiếp nhận quan trọng trong các lĩnh vực được quy định.

Trước những thay đổi này, cơ quan quản lý, doanh nghiệp tuyển dụng và cơ sở đào tạo tại Việt Nam cần minh bạch thông tin về chi phí, hợp đồng, quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động. Công tác đào tạo cần gắn tiếng Nhật với chuyên môn, kỹ năng an toàn lao động và hiểu biết về văn hóa nơi làm việc; các hành vi môi giới thiếu minh bạch, quảng cáo sai sự thật hoặc làm giả hồ sơ cần được xử lý theo quy định.

Nhật Bản vẫn là thị trường giàu tiềm năng đối với lao động Việt Nam. Tuy nhiên, sự chuẩn bị về ngoại ngữ, chuyên môn, tài chính và kiến thức pháp luật là điều kiện quan trọng để hạn chế rủi ro, bảo vệ quyền lợi và phát triển nghề nghiệp lâu dài.