Nước mắt chim trời (Bài 2)

Tai mắt của dân, đôi chân của Công an xã

Từ đầu tháng 9, thời điểm chim thiên di bắt đầu "quá cảnh" Việt Nam, cũng là lúc công an cơ sở nhiều tỉnh, thành ra quân chống săn bắt trái phép. Nhiều vụ việc bắt đầu từ một cuộc gọi của người dân. Tại xã Gia Hội, tỉnh Lào Cai, người dân phản ánh có người dùng lưới bẫy chim hoang dã ở khu vực rừng, đồi. Công an xã theo dõi, rồi cùng Hạt Kiểm lâm khu vực Nghĩa Lộ kiểm tra vào các ngày 21/9 và 06/10/2026, thu giữ 7 bộ lưới. Kết quả này xuất phát từ công tác nắm tình hình địa bàn và thông tin do người dân cung cấp.

Để tin báo đến được với lực lượng chức năng, Chi cục Kiểm lâm Nghệ An yêu cầu các địa phương tuần tra trọng điểm và lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh. Tại TP.Huế, phản ánh của người dân cũng là kênh phát hiện quan trọng. Theo phân công, lực lượng Kiểm lâm giữ vai trò nòng cốt, còn Công an xác minh và xử lý vi phạm. Song song đó còn có Biên phòng, Quân sự và chính quyền địa phương cùng tuần tra, tuyên truyền.

Công an Hà Tĩnh tháo dỡ bẫy và lưới chim đặt ven sông

Không chờ đến mùa chim thiên di, tại TPHCM từ cuối tháng 11/2025, Đội Kiểm lâm cơ động và PCCC rừng số 1 phối hợp Công an xã Củ Chi tháo gỡ khoảng 100m lưới bẫy chim trên ruộng lúa ở ấp Chợ Cũ. Cùng đợt, lực lượng Kiểm lâm còn tháo khoảng 500m lưới ở phường Tân Hải và khoảng 50m ở xã Nghĩa Thành. Theo Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm TPHCM Lâm Tùng Quế, hoạt động này nằm trong việc thực hiện kế hoạch phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Vai trò của lực lượng Công an trong bảo vệ chim hoang dã đã được xác lập từ Chỉ thị số 04/CT-TTg ngày 17/5/2022 về một số nhiệm vụ, giải pháp cấp bách để bảo tồn các loài chim hoang dã, di cư tại Việt Nam. Chỉ thị giao Bộ Công an chỉ đạo lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường tăng cường đấu tranh, phòng chống, xử lý vi phạm về săn bắt, buôn bán, tiêu thụ chim hoang dã, di cư, đặc biệt là triệt phá các đường dây mua bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép xuyên quốc gia; đồng thời giao UBND các tỉnh, thành phố tổ chức triệt phá dứt điểm các chợ, điểm buôn bán chim trái phép.

Ngày 17/10/2025, Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Kế hoạch số 628/KH-BCA-BNN&MT về tuyên truyền, đấu tranh, xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã và nguồn lợi thủy sản. Tại buổi họp báo chiều 11/6/2026 ở Đặc khu Cát Hải, TP.Hải Phòng, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường cho biết, sau hơn 7 tháng triển khai, 34/34 Công an địa phương đã rà soát, lập danh sách tổ chức, cá nhân liên quan đến săn bắt, nuôi nhốt, kinh doanh động vật hoang dã; toàn quốc phát hiện, xử lý 634 vụ, trong đó khởi tố hình sự 47 vụ với 59 bị can, xử phạt hành chính 414 vụ với số tiền hơn 2,5 tỷ đồng, cứu hộ và thả về tự nhiên gần 10.000 cá thể động vật hoang dã.

Quyền hạn của Công an cơ sở được tăng thêm với Nghị định 146/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp, có hiệu lực từ ngày 25/6/2026. Trong đó, Điều 24 về vi phạm các quy định bảo vệ động vật rừng có mức phạt tiền từ 1 đến 400 triệu đồng, kèm hình thức tịch thu tang vật, dụng cụ, phương tiện vi phạm. Theo Nghị định này, Trưởng Công an cấp xã có quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 250 triệu đồng và tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

Công an xã thu giữ hàng nghìn mô hình bằng xốp được đặt trên những cánh đồng để bẫy chim trời

Khi hành vi vượt ngưỡng xử phạt hành chính, Bộ luật Hình sự có hai tội danh tương ứng. Tội "Vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã” theo Điều 234 áp dụng với động vật thuộc danh mục nhóm IIB, Phụ lục II Công ước CITES và các loài hoang dã khác. Cá nhân phạm tội có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 12 năm tùy khoản và giá trị tang vật, số tiền thu lợi bất chính; còn pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền từ 300 triệu đến 6 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động. Tội "Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm" theo Điều 244 áp dụng với loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, nhóm IB hoặc Phụ lục I Công ước CITES cá nhân có thể bị phạt tiền từ 1 đến 4 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 đến 15 năm, pháp nhân thương mại có thể bị phạt tiền từ 2 đến 30 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động.

Cam kết quốc tế bảo vệ đường bay thiên di

Dù được trao quyền và ra quân liên tục, chính các cơ quan chức năng địa phương thừa nhận việc tháo bẫy chưa chấm dứt được vấn nạn. Ở Quảng Trị, bẫy sau khi bị tháo gỡ có thể được dựng lại ở vị trí khác, buộc lực lượng chức năng phải tiếp tục kiểm tra. Chi cục Kiểm lâm TP.Huế cho biết, mùa chim di cư cũng là lúc hoạt động bẫy bắt, mua bán, tiêu thụ chim hoang dã diễn biến phức tạp. Vì vậy, phải duy trì kiểm tra thường xuyên tại các điểm từng có bẫy, nhằm hạn chế tình trạng dụng cụ vừa bị tháo dỡ hôm trước thì hôm sau đã được dựng lại. Một khó khăn khác là người đặt bẫy thường lánh mặt. Đợt kiểm tra ngày 09/9/2026 ở Quỳnh Anh không xử phạt được ai vì không phát hiện người trực tiếp săn bắt; tại cả 3 điểm tháo lưới ở TPHCM cuối năm 2025, lực lượng chức năng cũng không gặp chủ lưới tại hiện trường.

Tuy vậy, nơi việc tuyên truyền, cam kết được duy trì bền bỉ, kết quả đã có thay đổi. Tại Hà Tĩnh, các lực lượng đã vận động ký 237 bản cam kết; theo đánh giá của ngành Kiểm lâm, hoạt động đánh bắt chim đã giảm hơn 70% so với trước. Dù vậy, đây chưa phải kết quả cuối cùng vì hoạt động săn bắt vẫn diễn ra lén lút ở một số địa bàn. UBND tỉnh Hà Tĩnh cũng xác định ngăn chặn săn bắt, mua bán chim hoang dã là nhiệm vụ thường xuyên, không chỉ thực hiện theo mùa. Tại các xã ven biển, lực lượng chức năng với sự tham gia của Công an các xã, phường như Tiên Điền, Thiên Cầm, Thành Sen, đã rà soát hộ gia đình, cá nhân có hoạt động săn bắt, mua bán chim và yêu cầu chủ nhà hàng ký cam kết không kinh doanh, tiêu thụ chim trời.

Công an xã Gia Hội, Lào Cai phối hợp lực lượng Kiểm lâm kiểm tra, phát hiện lưới bẫy chim tại khu vực rừng thôn Nậm Lành

Tại hội nghị tổng kết kế hoạch phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan chức năng cho biết từ ngày 17/10 đến 31/12/2025 đã phát hiện 1.784 vụ vi phạm pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã và nguồn lợi thủy sản, trong đó miền Trung chiếm 39,74%; xác định 23 hội, nhóm trên không gian mạng có dấu hiệu rao bán động vật hoang dã.

Trong đợt cao điểm do Bộ Công an phát động, lực lượng chức năng Hà Nội kiểm tra các cửa hàng chim trên phố Tăng Bạt Hổ, tạm giữ 220 cá thể chim không rõ nguồn gốc tại các cơ sở thuộc phường Tây Hồ, Hoàng Mai và Hồng Hà, do chủ cơ sở không xuất trình được giấy tờ hợp pháp. Chỉ khi quản lý được cả nơi đặt bẫy lẫn các mắt xích phía sau, gồm: thu mua, vận chuyển, tiêu thụ, vòng lặp mới có thể bị chặn lại. Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường xác định, định hướng tiếp theo là tăng cường nắm tình hình địa bàn, rà soát đối tượng trọng điểm, phối hợp liên ngành, đẩy mạnh tuyên truyền và xử lý nghiêm vi phạm, cũng chính là những việc Công an xã đang làm hằng ngày trên đồng ruộng.

Hàng chục ngàn con chim hoang dã được thả ở Hải Phòng, Huế hay Nghệ An, Hà Tĩnh không chỉ là kết quả của một xã, một tỉnh. Chỉ thị 04/CT-TTg đã nhắc rõ, Việt Nam là thành viên Đối tác Đường bay chim nước di cư tuyến Úc - Đông Á (EAAFP). Những mắt lưới được gỡ ở cấp xã không chỉ để ngăn chặn săn bắt chim hoang dã mà còn gắn với trách nhiệm bảo vệ đường bay trải qua nhiều quốc gia của chim thiên di theo cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

(Còn tiếp)