Phòng ngừa từ gốc

Đảng bộ KTNN tổ chức quán triệt, trao đổi về những điểm mới trong công tác phòng, chống TNLPTC của Đảng và Nhà nước trong giai đoạn hiện nay. Ảnh: M. THÚY

Chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”

Thời gian qua, công tác phòng, chống TNLPTC đã được Đảng ta lãnh đạo, chỉ đạo kiên trì, quyết liệt, đồng bộ, toàn diện, với quyết tâm chính trị cao, "không có vùng cấm, không có ngoại lệ" và đạt được nhiều kết quả quan trọng, toàn diện. Song song với đó, kỷ luật, kỷ cương trong Đảng ngày càng được siết chặt; cơ chế kiểm soát quyền lực được tăng cường với việc ban hành các quy định quan trọng, bao trùm nhiều lĩnh vực.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, chuyển đổi số sâu rộng và huy động mạnh mẽ các nguồn lực cho phát triển, yêu cầu đặt ra đối với công tác phòng, chống TNLPTC không còn dừng lại ở việc phát hiện và xử lý sai phạm. Nghị quyết số 04-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống TNLPTC trong giai đoạn mới (Nghị quyết 04) đã tiếp tục nhấn mạnh phương châm kiên quyết, kiên trì phòng ngừa, kiểm soát, ngăn chặn, đẩy lùi TNLPTC.

Trong đó, tư duy và quan điểm phòng, chống tham nhũng đã chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, từ xử lý hậu quả sang kiểm soát nguy cơ phát sinh ngay từ đầu. Tinh thần xuyên suốt là lấy phòng ngừa làm chính, là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài; phát hiện và xử lý là quan trọng, mang tính đột phá.

“Phòng, chống TNLPTC phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, sự giám sát của Nhân dân, phải được tiến hành từ cơ sở, chi bộ đảng để đáp ứng yêu cầu phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở” - Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường nhấn mạnh.

Đặc biệt, Nghị quyết mới xác định rõ yêu cầu đặt công tác phòng, chống tham nhũng trong mối quan hệ chặt chẽ với nhiệm vụ phát triển đất nước. Quan điểm xuyên suốt là phòng, chống TNLPTC phải đặt lợi ích quốc gia, Nhân dân lên trên hết, đồng hành và kiến tạo cho phát triển nhanh, bền vững đất nước, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số liên tục trong những năm tới.

Từ quan điểm đó, phương thức xử lý tham nhũng cũng có sự thay đổi rõ rệt. Từ chỗ tập trung xử lý nghiêm khắc, đến nay đã có sự kết hợp hài hòa giữa tính nghiêm minh và tính nhân văn, khuyến khích người phạm tội chủ động khắc phục hậu quả, góp phần thu hồi tài sản tham nhũng, thất thoát cho Nhà nước tốt hơn, nhanh hơn trước. Theo Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường, quan điểm này chính là nhằm bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để thúc đẩy sáng tạo, phát triển.

Với mục tiêu khơi thông nguồn lực để phát triển đất nước, công tác phòng, chống lãng phí cũng ngày càng được đặc biệt quan tâm. Tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 29/2026/QH16 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Đây chính là bước thể chế hóa kịp thời nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị, bảo đảm các chủ trương, quan điểm mới của Đảng nhanh chóng được thực thi; giúp khơi thông nguồn lực đang bị “chôn” trong các dự án kéo dài, các công trình kém hiệu quả hay tài sản công sử dụng lãng phí, phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng.

Kiểm toán nhà nước - “lá chắn” chống tham nhũng

Từ phương châm phòng ngừa từ gốc, Nghị quyết 04 đặt ra yêu cầu cần chủ động nhận diện, dự báo, cảnh báo, xử lý vi phạm, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn. Đồng thời phải kiểm soát hiệu quả điều kiện phát sinh TNLPTC, nhất là ở các lĩnh vực then chốt, trọng yếu, lĩnh vực mới tiềm ẩn nguy cơ cao xảy ra sai phạm.

Trong bối cảnh đó, phát huy vai trò là “lá chắn” bảo vệ kỷ luật tài chính, ngân sách, KTNN đã và đang tập trung kiểm toán vào các địa bàn, lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ TNLPTC cao nhằm kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý. Không chỉ kiểm tra, phát hiện sai phạm về tài chính, trong bối cảnh mới, vai trò của KTNN đã được mở rộng theo hướng chủ động đánh giá chính sách, nhận diện rủi ro, cảnh báo sớm nguy cơ và kiến nghị hoàn thiện thể chế.

“Từ việc phát hiện sơ hở, bất cập trong cơ chế, chính sách để kiến nghị sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện, KTNN đã góp phần chuyển mạnh từ tư duy xử lý sang phòng ngừa từ gốc” - Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường đánh giá. Hoạt động kiểm toán cũng hướng đến nhận diện, chỉ rõ hành vi lãng phí, qua đó thúc đẩy thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng nguồn lực công; ngăn chặn tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả, thất thoát, lãng phí trong đầu tư công, quản lý tài sản công và hoạt động của khu vực công.

Đặc biệt, trong giai đoạn tới, khi nhiều công trình, dự án lớn được triển khai, nhiều cơ chế, chính sách mới theo hướng “thông thoáng” hơn cũng sẽ tiềm ẩn nguy cơ TNLPTC. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu KTNN lựa chọn một số dự án để kiểm toán ngay trong năm 2026, nhằm đánh giá hiệu quả đầu tư và hiệu quả kinh tế - xã hội. Đây là sự tin tưởng của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đối với KTNN và cũng là bước cụ thể hóa tinh thần chủ động phòng ngừa tham nhũng, lãng phí từ sớm, từ xa của KTNN.

Trong nội bộ Ngành, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực luôn là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu được Đảng ủy, lãnh đạo KTNN quan tâm, chỉ đạo sát sao. Triển khai Nghị quyết 04, Đảng ủy KTNN đã ban hành Công văn số 1017-CV/ĐU, trong đó quán triệt yêu cầu: “Công tác phòng, chống TNLPTC phải với tinh thần kiên quyết, kiên trì, thường xuyên, liên tục, đồng bộ từ cơ sở, chi bộ... để không thể, không dám, không muốn, không cần TNLPTC” trong hoạt động kiểm toán, đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Đồng thời, Ngành tiếp tục chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, kiểm toán viên có tư tưởng chính trị, bản lĩnh vững vàng, hội tụ đủ các yếu tố: “Tâm - Đức - Tầm - Tài - Thủ pháp - Liêm chính - Chí công vô tư - Khách quan”.

Nhấn mạnh môi trường hoạt động kiểm toán rất dễ “phơi nhiễm” với các rủi ro về vi phạm pháp luật, TNLPTC cũng như về đạo đức của cán bộ, kiểm toán viên trong thực thi công vụ, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa yêu cầu phải giữ vững kỷ cương, kỷ luật nghiêm minh, minh bạch, công khai và có trách nhiệm giải trình ngay trong cơ quan KTNN. Mỗi cán bộ, kiểm toán viên phải tự bảo vệ mình khỏi sự tha hóa quyền lực, miễn nhiễm với rủi ro về TNLPTC. Như vậy, KTNN mới làm tốt vai trò “cầm cân nảy mực” để làm cho nền tài chính quốc gia minh bạch, kỷ cương, kỷ luật.

Trong hành trình hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao những năm tới, mỗi nguồn lực được bảo vệ khỏi thất thoát, lãng phí sẽ không chỉ mang ý nghĩa thuần túy về mặt kinh tế, mà còn là thước đo của kỷ cương, liêm chính và hiệu quả quản trị quốc gia. Khi KTNN thực sự làm tốt vai trò “cầm cân nảy mực”, kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách sẽ được giữ vững, qua đó tạo động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước./.