Tám tác phẩm khắc họa chiều sâu lịch sử, văn hóa và sự gắn bó đặc biệt giữa hai dân tộc Việt - Lào, từ quan hệ láng giềng truyền thống đến hợp tác toàn diện ngày nay.
Vừa qua, xem trên truyền thông thấy nước bạn Lào tổng duyệt diễu binh chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 50 năm Ngày Quốc khánh (2-12-1975 - 2-12-2025), tôi bỗng nhớ về những nhà văn, những người cầm bút đã từng một thời gắn bó với mảnh đất bạn Lào đầy yêu thương.
Tôi có may mắn được làm việc cùng nhà văn Hoàng Quốc Hải khi ở cơ quan Cục Văn hóa quần chúng - Bộ Văn hóa, từ đầu những năm 80 của thế kỉ trước. Hơn nữa lại được sống với gia đình ông quãng hơn một năm khi tôi gặp khó, chưa tìm được nơi ở, nên ông nói, đến nhà ông ở tạm.
Bơi sông tức là bơi sông Hồng. Đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội nhất là chỗ bãi giữa gần cầu Long Biên từ nhiều năm nay hay có một số người trong phố ra bơi. Họ bơi bất kể thời tiết kể cả mùa đông rét căm căm thậm chí là mồng một Tết âm vẫn có những người nghiện bơi có mặt. Một người trong số đó là đạo diễn điện ảnh Bùi Thạc Chuyên. Tất nhiên cả tôi nữa.
Mảnh như tơ trời, nhẹ như sương núi là hội họa của Bùi Thanh Thủy thời điểm này. Thiếu phụ xinh đẹp đã đi qua thanh xuân, đang sựng lại, vấn vương tiếc nuối, chằm bẵm..., và yêu. Yêu chính bản thân mình, con người mình, yêu những cục cựa giằng xé, và cả bản năng đàn bà luôn âm ỉ, Thủy diễn tả tất cả bằng một ngôn ngữ tạo hình riêng, biểu cảm nên sự trong veo, tinh tế, chờn vờn, đôi khi cả hoang đàng vốn là đặc quyền của phụ nữ...
Với 3 cụm tác phẩm là tập thơ 'Cõi lặng', 'Nguyễn Khoa Điềm tuyển thơ', 'Đất nước' (chương chủ đạo trong 'Trường ca mặt đường khát vọng', nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm là một trong 9 nhà văn nằm trong danh sách hồ sơ đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật, do Hội đồng cấp cơ sở trình Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước trong lĩnh vực văn học.
Một nét mới trong thi pháp không gian tiểu thuyết sử thi gần đây là được mở rộng về phía văn hóa phong tục của hai nước bạn Lào và Campuchia. Đó là những nét đẹp, nét lạ trong đời sống tâm linh từ phong cách ăn mặc đến tục thờ cúng, tín ngưỡng đạo Phật, tập tục cưới xin, ma chay cho đến những thói quen trong quan hệ bạn bè, họ hàng thân tộc, huyết thống... Được nhìn từ một nền văn hóa khác (Việt Nam) nên đối tượng khám phá càng hấp dẫn, mời gọi, mê hoặc hơn.
Tranh Bùi Thanh Thủy vừa dễ xem, vừa khó xem. Với những người quen hội hội họa cổ điển hữu hình thì nó quá khó để nhận biết. Nhưng với người quen với nhịp chuyển động vũ trụ, hiểu trạng thái vui buồn, bâng khuâng vô định thì nó lại hiện hữu như sờ thấy được, đọc ra được. Triển lãm mang tên Thủy với 36 bức tranh trên chất liệu acrylic và mực đang diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật (66 Nguyễn Thái Học Hà Nội) từ 20 đến 25/5/2020. Rất đáng bỏ thời gian để chiêm ngưỡng!
'Tứ đại lão gia' là bốn nhà văn thuộc hàng 'cây đa cây đề': Nguyễn Đình Thi, Xuân Diệu, Chế Lan Viên và Tô Hoài, còn người được vinh dự 'điếu đóm' đó là nhà văn Bùi Bình Thi. 'Điếu đóm', ấy là cách gọi hài hước của việc phục vụ biên tập bản thảo, theo sự chỉ đạo của 'Tứ đại lão gia'.