Trong hàng trăm dòng thông tin được sàng lọc, đối chiếu để phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở Đà Nẵng, một ngày cuối tháng Năm, một người lính Quân khu 5 và là cựu chiến binh mang một tập hồ sơ dày cộp đến cung cấp thông tin nơi nghi có mộ liệt sĩ.
Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7) là dịp để tưởng nhớ những người đã hy sinh vì độc lập, tự do. Hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đang chuyển hóa ký ức đau thương thành trách nhiệm với hòa bình.
Đứng trước anh linh các liệt sĩ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đưa ra một thông điệp: 'Bằng mọi giá, chúng ta phải nỗ lực, quyết tâm cao nhất để tìm kiếm, đưa các Anh hùng liệt sĩ về với gia đình, quê hương'.
Gần sáu thập niên sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, những dấu tích chiến tranh tưởng chừng đã chìm sâu dưới lớp đất thời gian lại dần hiện lên từ hai bức ảnh cũ của một cựu binh Mỹ.
Ngày 05/6, trên tuyến đường Trường Chinh thuộc địa bàn giáp ranh phường Kon Tum và phường Đăk Cấm (thuộc địa phận Kon Tum cũ, nay là tỉnh Quảng Ngãi), nhóm chuyên gia trường Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM bắt đầu kéo thiết bị radar xuyên đất dọc mặt đường nhựa, quét tìm những dấu hiệu bất thường dưới lòng đất. Họ đang tìm kiếm dấu tích của một hố chôn tập thể, nơi được cho là chôn cất từ 70 đến 90 cán bộ, chiến sĩ Quân Giải phóng hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 tại chiến trường Kon Tum. Manh mối dẫn đến cuộc tìm kiếm này bắt nguồn từ 2 bức ảnh chiến tranh do một cựu binh Mỹ cung cấp.
Sau nhiều ngày thu thập tư liệu và gặp gỡ nhân chứng, TP.HCM bắt đầu dò radar xuyên đất tại khu vực nghi có mộ liệt sĩ tập thể.
Từ quá trình xác minh tại Công viên Lê Thị Riêng, Bộ Tư lệnh TP.HCM tiếp tục mở rộng nghiên cứu, truy vết các địa điểm nghi chôn cất liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 trên địa bàn thành phố.
Bộ Tư lệnh TP.HCM đề nghị cựu binh Mỹ Bob Connor kết nối nhân chứng, cung cấp thêm tư liệu phục vụ tìm kiếm, xác minh nơi chôn cất liệt sĩ năm 1968.
Sau gần 60 năm, những tư liệu lịch sử được lưu giữ, những hồ sơ được giải mật cùng ký ức của các nhân chứng đã góp phần làm sáng tỏ thêm sự thật về khu mộ liệt sĩ tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng. Đây được xem là bước tiến quan trọng, mở ra cơ sở để triển khai khảo sát chuyên sâu, tìm kiếm và quy tập hài cốt các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.
Từ những hồ sơ chiến tranh được giải mật, các cuộc tìm kiếm trên thực địa đến công nghệ giám định ADN, 'Chiến dịch 500 ngày đêm' đang huy động mọi nguồn lực nhằm đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Ngày 4/6, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi cho biết sẽ triển khai khảo sát, thăm dò tại khu vực phường Kon Tum và phường Đăk Cấm nhằm tìm kiếm khu mộ tập thể liệt sĩ được cho là nằm trên địa bàn.
Từ hai bức ảnh do cựu binh Mỹ cung cấp, cơ quan chức năng đã xác định được khu vực nghi có mộ tập thể các liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại Kon Tum. Công nghệ radar xuyên đất sẽ được sử dụng để thăm dò trước khi triển khai khai quật, quy tập hài cốt.
Cuộc chiến thầm lặng và dai dẳng trong mỗi tâm khảm ấy, dù ở chiến tuyến nào, chỉ có thể kết thúc khi được sẻ chia và thấu hiểu.
Giống như nhiều người Mỹ, Richard Bidon nói rằng ông muốn chứng kiến chính phủ Mỹ 'quay trở lại thiết kế ban đầu' - một hệ thống có sự kiểm tra và cân bằng được phát triển cách đây gần 240 năm để ngăn chặn bất kỳ nhánh nào, đặc biệt là tổng thống, trở nên quá quyền lực.
Chiến tranh đã qua đi gần nửa thế kỷ nhưng nỗi đau vẫn dai dẳng như vết thương khó lành. Nhưng tình cảm con người, nhất là của những người từng trải qua cuộc chiến, từng cận kề cái chết làm cho những người từng là cựu thù xích lại gần nhau.