Ở tuổi ngoài 70, già làng Bríu Pố, xã Tây Giang, TP Đà Nẵng vẫn miệt mài làm kinh tế, truyền dạy văn hóa, vận động con cháu học hành, giữ rừng, giữ bản. Với ông, sự no ấm của mỗi gia đình bắt đầu từ cái chữ, từ lao động và ý thức gìn giữ cội nguồn.
Họ đã đi. Trong chuyến thiên di của cuộc đời, những người Cơ Tu miền Thượng rong ruổi khắp các cánh rừng, dừng lại, lập làng, rồi có lúc lại đi, tìm một nơi chốn khác. Họ gùi theo những tài sản bé mọn của mình, từng cái chum cái ché, từng chiếc nồi đồng, hạt giống cho mùa sau. Họ gùi theo cả tên làng…
Giữa những đổi thay ở vùng cao Đà Nẵng, nhà gươl vẫn được người Cơ Tu gìn giữ ở vị trí trung tâm bản làng. Dưới mái nhà chung ấy, tiếng chiêng, điệu múa, luật tục và những câu chuyện nguồn cội tiếp tục được truyền lại cho lớp trẻ.
Từ cây giang, cây nứa giữa đại ngàn, người Cơ Tu tạo nên tiếng sáo tơr hoong để gửi gắm lời tỏ tình. 'Nhờ biết thổi sáo mà tôi lấy được người vợ vừa đẹp, vừa giỏi giang', già làng Bríu Pố cười và nói.
Phía Tây Đà Nẵng nơi những mái nhà Gươl cao vút kiêu hãnh giữa đại ngàn Trường Sơn. Đây không chỉ là công trình kiến trúc bằng gỗ đá, lá rừng, mà Gươl thật sự là 'trái tim' của bản làng, nơi bàn việc, nơi trú ngụ của thần linh là bảo tàng sống lưu giữ trọn vẹn hồn cốt văn hóa từ ngàn đời xưa.
Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, văn hóa truyền thống vùng cao Đà Nẵng đứng trước nhiều sức ép thay đổi. Thực tiễn đặt ra yêu cầu cần những chính sách đủ sâu, đủ sát với đặc thù vùng cao, cùng với nỗ lực cộng đồng để vừa gìn giữ bản sắc, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Chào đón Đại hội Đảng, nhà nào trong thôn thôn Ahu, xã Tây Giang, Đà Nẵng cũng treo cờ, treo ảnh Bác Hồ và theo dõi thông tin chuẩn bị cho Đại hội qua các phương tiện thông tin đại chúng.
Cán bộ, đảng viên và đồng bào các dân tộc thiểu số nơi dãy Trường Sơn bày tỏ niềm tin sắt son vào thành công của Đại hội XIV, mở ra giai đoạn phát triển mới của dân tộc.
Già Bríu Pố, ở thôn Arớh (xã Tây Giang, Đà Nẵng), được bà con gọi là 'già làng 4 giỏi' - học giỏi, làm kinh tế giỏi, giữ văn hóa giỏi và vận động dân bản giỏi. Giữa những bản làng sương phủ, ông là điểm tựa của cộng đồng Cơ Tu nhiều năm qua.
Xã Tây Giang sau sáp nhập hiện được ví như 'thủ phủ' trồng cây ba kích tím của Tp. Đà Nẵng. Nhất là việc liên kết theo chuỗi giá trị với vai trò quan trọng của kinh tế hợp tác đang khai mở 'kho báu' loại cây dược liệu quý này, giúp người dân, đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây thoát nghèo, đổi đời và làm giàu.
Bà con Cơ Tu thôn Arớh, xã Lăng, huyện Tây Giang (cũ), nay là xã Tây Giang, TP Đà Nẵng rất tự hào về già Bríu Pố của thôn mình. Già nhiều năm làm cán bộ xã, không chỉ là người đi đầu trong việc phát triển kinh tế, đưa cây ba kích - một loại dược liệu quý từ rừng về trồng trên nương rãy xóa được cái đói, đuổi được cái nghèo, già Bríu Pố còn đi đầu trong tuyên truyền, hướng dẫn cho bà con biết yêu quý, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình trên dãy Trường Sơn...
Giữa đại ngàn xanh thẳm, người Cơ Tu gọi rừng là Mẹ, đấng sinh thành chở che bao thế hệ. Lễ Tạ ơn rừng không chỉ là nghi lễ linh thiêng gửi lời tri ân tới đất trời, mà còn là dịp để cộng đồng quây quần bên nhau, gắn kết thế hệ, giữ gìn cội rễ và bồi đắp lòng biết ơn.
Người Cơ tu gọi rừng bằng hai tiếng thiêng liêng 'Mẹ rừng'. Mẹ rừng mang đến nguồn sống, cho dòng suối mát lành, cho bữa ăn đủ đầy trong hành trình sinh tồn. Chuyện chặt phá rừng hay săn bắn vô tội vạ, với họ là một sự xâm phạm nặng nề đến người mẹ thiên nhiên. Vì thế, biết ơn và chung tay gìn giữ, bảo vệ mẹ rừng luôn là câu chuyện được người Cơ tu truyền nhau qua các thế hệ.
Lễ mừng lúa mới phản ánh chân thực nét đẹp văn hóa truyền thống, nói lên những ước mơ bình dị của dân tộc Cơ Tu.
Những năm gần đây, đời sống đồng bào các dân tộc thiểu số có nhiều khởi sắc, các giá trị văn hóa truyền thống được lưu giữ và bảo tồn. Kết quả đó có sự đóng góp không nhỏ của những người già làng với vai trò 'cầu nối' thực hiện chương trình phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Được mệnh danh là 'vua của vùng sâm ba kích', là 'người Cơ Tu Minh Triết', già làng gần 40 năm tuổi Đảng vẫn ngày ngày cặm cụi trên con suối phù sa, giúp người dân xóa đói giảm nghèo và viết lại hồn cốt văn hóa dân tộc mình.
Tỉnh Quảng Nam có nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống, nhưng quần tụ đông đảo nhất vẫn là đồng bào dân tộc Cơ Tu. Đối với đồng bào Cơ Tu sống dọc dãy Trường Sơn huyền thoại, công trình Gươl như một 'bảo tàng sống' mà nơi đó trở thành không gian văn hóa linh thiêng của cả buôn làng.
Là vùng đất biên viễn của tỉnh Quảng Nam, nằm ở phía Nam dãy Trường Sơn, huyện Tây Giang có núi cao hiểm trở, dân cư thưa thớt, chủ yếu là người dân tộc Cơ Tu cư trú. Vì sống phụ thuộc vào tự nhiên nên tính đoàn kết cộng đồng của người Cơ Tu ở đây được thể hiện rất rõ, đặc biệt là những nét đặc sắc trong việc gìn giữ văn hóa truyền thống như phục hồi kiến trúc nhà Gươl, bảo tồn nghề dệt, biên chép về phong tục, tín ngưỡng, lễ hội, dân ca, dân vũ...
LTS: Việt Nam có vô vàn dược liệu quý ở rừng, trong đó nhiều thảo dược sống dưới dãy Trường Sơn có dược tính rất tốt, như: sâm Ngọc Linh, sa nhân, ba kích, sâm 7 lá, trầm hương, dó gạch, lan kim tuyến, thổ hào sâm, đảng sâm… Có thể ví, mỗi tấc đất, tấc rừng dọc Trường Sơn đều 'đẻ' ra tiền và cộng đồng cư dân bản địa đang tận dụng lợi thế từ rừng, di thực nhiều loài dược liệu quý về trồng thành công, mang lại hiệu quả kinh tế.
Được dựng lên bằng công sức của mọi người trong làng, nhà Gươl được người Cơ Tu coi là chốn linh thiêng, nơi cư ngụ của thần linh, ông bà, tổ tiên. Vì thế, các buôn làng của người Cơ Tu dù giàu hay nghèo đều có nhà Gươl.
Tác phẩm 'Bríu Pố và chuyện nêu gương' vừa được Hội đồng Chung khảo Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XV năm 2020 đánh giá cao.
Con trâu không chỉ là con vật nuôi hiền hòa, gần gũi với cộng đồng người Cơ Tu, mà còn là sợi dây liên kết giữa đồng bào Cơ Tu với các đấng thần linh.