Khi có cơ hội tới phương Tây, Fukuzawa Yukichi đã mua về nhiều sách, tìm hiểu cặn kẽ thư viện của châu Âu.
Cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, một số nhà tư tưởng chủ trương cải cách trong nước, khẳng định bản sắc văn hóa - chính trị của dân tộc, học tập phương Tây để tiến tới tự cường.
Nước Nhật không giàu tài nguyên nhưng đã chuyển mình thành cường quốc. Sức mạnh chấn hưng Nhật Bản chính là phát triển trí đức, học hỏi và sáng tạo.
Quan hệ Đông-Tây thời cận đại rất phức tạp. Đối với Nhật Bản là hai thời kỳ: Tokugawa (1603 – 1868) và Minh Trị (1868 – 1912). Đối với Xiêm (Thái Lan ngày nay) là 1851 – 1910, giai đoạn nắm quyền của dòng họ Rama.
Ở Việt Nam lâu nay, nhiều ý kiến phê phán chi tiết đậm sắc màu bạo lực, tính dục hoặc hàm ý ẩn chứa trong truyện cổ tích, khi không còn phù hợp giá trị quan của xã hội đương đại.
'Việc xây dựng xã hội tự do không chỉ là việc của chính phủ, chính trong nhân dân cũng đang thải ra nhiều thứ độc hại. Nếu chỉ cải cách chính trị không thôi cũng không thể gột sạch những thứ độc hại đó ngay được. Cội rễ của nó phải bắt nguồn từ nền dân khí quốc gia' - Fukuzawa Yukichi.
Khác Việt Nam, Bộ GD&ĐT Nhật Bản không trực tiếp làm sách giáo khoa mà chỉ giữ vai trò đặt ra quy chế, theo dõi việc thực hiện, thẩm định, cấp phép cho các bộ sách đủ điều kiện.