Cô giáo Nguyễn Thị Thu Hương đứng trước lớp 6A7, điểm trường chính Trường THCS Minh Khai (phường Hạc Thành), bắt đầu tiết học giáo dục địa phương bằng những hình ảnh về một không gian văn hóa của đồng bào miền núi xứ Thanh.
Chiều muộn tại căn nhà số 8 ở phiên bản phố cổ Công viên Hội An (phường Hạc Thành), tiếng phách lách cách giòn giã quyện với tiếng đàn đáy trầm đục, mộc mạc của Câu lạc bộ (CLB) ca trù và dân ca Thành Hạc vang lên từ góc công viên tĩnh lặng. 13 thành viên ngồi quây quần, chăm chú tập lại bài “Hồng hồng tuyết tuyết”. Người so dây đàn, người nắn ngón phách, người chỉnh lề lối nhả chữ, buông câu. Các nghệ nhân đang chuẩn bị 5 tiết mục gồm ca trù, hát xẩm và hát văn để mang tới Liên hoan Dân ca, Dân vũ truyền thống Xứ Thanh năm 2026.
Thanh Hóa sẽ đẩy mạnh số hóa di sản, xây dựng nội dung đa ngôn ngữ, ứng dụng mã QR, AR/VR và các nền tảng số để quảng bá lịch sử, văn hóa, con người, điểm đến của xứ Thanh đến công chúng trong nước và quốc tế.
Sau ba lần về thôn Rộc Răm (xã Yên Thọ), tôi mới gặp được ông Lục Văn Hương. Người dân trong bản bảo, mấy bận trước ông đi nằm viện. Bước qua tuổi 75, người cựu chiến binh dân tộc Thái ấy đang chạy đua với thời gian, dành trọn vẹn tâm huyết để trao truyền tinh hoa di sản Kin Chiêng Boọc Mạy cho thế hệ kế tiếp.
Trong khuôn khổ các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4) tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, tỉnh Thanh Hóa sẽ tham gia với nhiều hoạt động đặc sắc, góp phần làm nổi bật bản sắc văn hóa xứ Thanh trong bức tranh đa dạng của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.
Những ngày đầu xuân, khi tiếng chiêng, tiếng cồng vang vọng khắp miền Tây xứ Thanh, người ta lại thấy những bóng dáng nhỏ bé tung tăng theo chân ông bà, cha mẹ đi hội. Đi hội cùng con, nghe có vẻ đơn giản, nhưng đó lại là một hành trình 'gieo hạt' tâm hồn đầy ý nghĩa.
Khi nắng xuân bắt đầu sưởi ấm những nếp nhà sàn của đồng bào Thái tại xã Yên Thọ (tỉnh Thanh Hóa), cũng là lúc cây Bông (Boọc Mạy) được dựng lên. Với người dân nơi đây, Kin Chiêng Boọc Mạy không chỉ là lễ hội đầu xuân, đó còn là thời khắc thiêng liêng đất - trời giao hòa, nơi gửi gắm khát vọng về một cuộc sống an yên, no ấm.
Lễ hội đầu xuân không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của đồng bào các dân tộc, mà còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, hun đúc niềm tin và khơi dậy khí thế cho một năm mới bắt đầu.
Khi đất trời chìm trong sắc xuân, khí xuân, hành trình du xuân trên miền di sản không chỉ là thả hồn vào cảnh sắc xuân, mà còn là dịp trở về với cội nguồn văn hóa, lịch sử. Trên hành trình ấy, miền di sản xứ Thanh hiện diện độc đáo, đa sắc màu. Và, du lịch văn hóa xứ Thanh được ví như mạch nguồn chờ một cái chạm tinh tế để đánh thức và lan tỏa giá trị bền lâu.
Về với Thạch Quảng (Thanh Hóa), vùng đất được thiên nhiên ưu ái với thác Mây buông xõa dòng nước mát lành giữa đại ngàn không chỉ là chuyến đi tìm về cảnh sắc núi rừng nên thơ, mà còn là hành trình trở về không gian văn hóa Mường đậm đặc bản sắc.
Miền núi, biên giới tỉnh Thanh Hóa-nơi cư trú lâu đời của đồng bào Mường, Thái, Mông, Dao, Thổ, Khơ Mú... là không gian văn hóa đặc biệt phong phú, nơi hội tụ, giao thoa và kết tinh những giá trị đặc sắc của các tộc người. Trước làn sóng hiện đại hóa, cơ chế thị trường và sự tác động mạnh mẽ của đời sống mới, việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống càng trở nên cấp thiết. Không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ di sản, đây còn là trách nhiệm gìn giữ nền tảng tinh thần bền vững cho cộng đồng cư dân nơi biên viễn xứ Thanh.
Đồng bào Thái ở Thanh Hóa hiện nay có khoảng 223.316 người, chiếm khoảng 35,6% dân tộc thiểu số toàn tỉnh. Trong đó, Táy đăm (Thái đen), Táy dọ (Thái trắng) là hai ngành chính, cư trú tập trung ở các huyện cũ: Bá Thước, Lang Chánh, Thường Xuân, Như Xuân, Quan Hóa, Quan Sơn, Mường Lát. Trải qua quá trình hình thành và phát triển, đồng bào dân tộc Thái đã sản sinh ra một kho tàng lễ hội vô cùng phong phú và đa dạng gắn với các nghi lễ về nông nghiệp, thờ thần hoàng làng, các nhân vật lịch sử...
Bằng lòng nhiệt huyết, sự hiểu biết của mình, đội ngũ người cao tuổi trên địa bàn tỉnh nói chung, khu vực miền núi nói riêng đã tích cực tham gia bảo tồn, truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống cho người dân, nhất là thế hệ trẻ.
Được ví như một 'Việt Nam thu nhỏ', Thanh Hóa là vùng đất giao thoa của 7 dân tộc cùng sinh sống, mỗi dân tộc mang trong mình một bản sắc riêng biệt, tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng và rực rỡ sắc màu.
Nhằm xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, huyện Như Thanh đã triển khai nhiều giải pháp xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Nhờ đó, các giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, phát huy giá trị, đời sống văn hóa, tinh thần cho người dân được nâng cao.
Lễ hội Kin Chiêng Boọc Mạy của đồng bào dân tộc Thái thôn Rộc Răm, xã Xuân Phúc (Như Thanh) là hoạt động tín ngưỡng dân gian đặc sắc được lưu truyền từ xa xưa, được người dân trong thôn lưu giữ, phát huy, tổ chức thường niên vào dịp đầu năm.
Tự ngàn đời nay, trong dòng chảy văn hóa Việt, lễ hội truyền thống chứa đựng những thông điệp về bản sắc, tín ngưỡng, phản ánh những đặc trưng trong đời sống tinh thần, mong cầu, ước nguyện của các thế hệ người dân địa phương. Giữa nhịp sống hiện đại, như một dòng chảy ngược, lòng người lại xốn xang tìm về với những giá trị văn hóa truyền thống, hòa mình vào bức tranh lễ hội đầu năm...
Trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Thái, Mường, cây bông có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đó không chỉ là sản phẩm được làm nên từ những đôi bàn tay khéo léo, trí tưởng tượng phong phú của các thế hệ người dân bản mường. Hơn hết, cây bông được xem là biểu tượng, linh hồn của lễ hội truyền thống, phản ánh nhân sinh quan, thế giới quan của đồng bào các dân tộc Thái, Mường.
Hoạt động tháng 3 'Tuổi trẻ với văn hóa truyền thống' tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam bao gồm các hoạt động thiết thực, có ý nghĩa gắn với tình yêu và trách nhiệm của thế hệ trẻ với văn hóa dân tộc.
Nằm trong khuôn khổ các hoạt động của ngày hội 'Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc' Xuân Ất Tỵ 2025, tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) bà con đồng bào dân tộc Thái đến từ huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức tái hiện trích đoạn nghi thức lễ hát múa ăn mừng dưới cây bông (Kin Chiêng Boọc Mạy) đặc sắc.
Nằm trong chuỗi hoạt động Ngày hội 'Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc' năm 2025, đồng bào dân tộc Thái đến từ huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức tái hiện trích đoạn nghi thức Lễ Hát múa ăn mừng dưới cây Bông (Kin chiêng Boọc Mạy).
Nằm trong chuỗi các hoạt động của ngày hội 'Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc' xuân Ất Tỵ 2025, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) bà con đồng bào dân tộc Thái đến từ huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức tái hiện nghi thức lễ hát múa ăn mừng dưới cây bông (Kin Chiêng Boọc Mạy) đặc sắc.
Kin Chiêng Boọc Mạy - lễ hội hát múa ăn mừng dưới cây bông là nét đẹp văn hóa tinh thần độc đáo, lâu đời của cộng đồng người Thái ở huyện Như Thanh (Thanh Hóa) được tái hiện trong ngày hội 'Sắc xuân trên mọi miền Tổ quốc' năm 2025.
'Kin Chiêng Boọc Mạy' có nghĩa là lễ hội hát múa ăn mừng dưới cây bông. Đây là lễ tục tiêu biểu, đặc sắc nhất của đồng bào dân tộc Thái thôn Rộc Răm, xã Xuân Phúc (huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa).
Ngày hội Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc năm 2025 có sự tham gia của khoảng 200 đồng bào các dân tộc, với phương châm 'chủ thể văn hóa tự giới thiệu về mình'.
Nếu ví văn hóa dân tộc là dòng sông, thì văn hóa xứ Thanh hẳn là dòng sông màu mỡ phù sa. Từ những nét riêng độc đáo gắn với mảnh đất, con người nơi đây, đến sự hòa chung cùng dòng chảy của văn hóa dân tộc, văn hóa xứ Thanh đã kết tụ nên những tinh hoa của 'dòng sông văn hóa' xứ Thanh.
Miền Tây xứ Thanh được thiên nhiên ban tặng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, cùng với nền văn hóa đặc sắc của các dân tộc thiểu số đã tạo nên bức tranh du lịch đầy màu sắc, hấp dẫn du khách. Đến nay, một số sản phẩm du lịch như sinh thái cộng đồng, thể thao mạo hiểm, trekking... được du khách trong nước và quốc tế yêu thích.
Như Thanh là nơi cư ngụ của 3 dân tộc chủ yếu: Kinh, Thái, Mường và một số dân tộc khác. Xác định rõ tầm quan trọng của văn hóa các dân tộc, huyện đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Qua đó, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Bằng tâm huyết và trách nhiệm của mình, người cao tuổi (NCT) trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa đã không ngừng nỗ lực, gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của địa phương mình. Từ đó, không chỉ làm phong phú thêm đời sống tinh thần, mà còn góp phần bảo lưu những 'tài sản' vô giá mà cha ông ta đã dày công gây dựng và trao truyền cho thế hệ mai sau.
Thanh Hóa sở hữu một nền văn hóa bản địa phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm sao có thể khai thác lợi thế của các giá trị văn hóa ấy trong việc gắn kết bền chặt với du lịch một cách có hiệu quả.
Thanh Hóa sở hữu một hệ thống di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT) phong phú và đa dạng với nhiều di sản đã vượt ra ngoài giới hạn địa lý và không gian sinh hoạt của một cộng đồng, trở thành DSVHPVT quốc gia. Đây chính là niềm tự hào và cũng đặt ra trách nhiệm cho các địa phương, người dân trong việc chung tay gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị để di sản ngày càng khẳng định được sức sống trong cộng đồng.
Mỗi độ xuân về, không gian lễ hội mùa xuân trên khắp nơi lại diễn ra sôi nổi, vui tươi. Mỗi một lễ hội phản ánh một hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng, tâm linh, bản sắc văn hóa của đất và người nơi đó. Bởi vậy, lễ hội đã trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống, sinh hoạt văn hóa, tâm linh của người dân; là nét đẹp văn hóa truyền thống được gìn giữ và trao truyền qua bao thế hệ.
Những di sản văn hóa trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước đã góp phần hình thành và tạo nên tính cách con người xứ Thanh anh dũng, quật cường, tràn đầy dũng khí, vượt lên gian khó để chiến thắng thiên tai và các thế lực bạo tàn, song lại thấm đẫm tính nhân văn, giàu lòng nhân ái và đức hy sinh xả thân vì nghĩa lớn, vì lợi ích và sự trường tồn của dân tộc.
Trong kho tàng văn hóa xứ Thanh, văn hóa của đồng bào các dân tộc miền núi được xem là một trong những đại diện tiêu biểu với nhiều giá trị đặc trưng, độc đáo. Những giá trị văn hóa đặc sắc ấy sẽ được tái hiện trong Lễ hội văn hóa 'Hương sắc vùng cao' năm 2023 tại huyện Thường Xuân.
Như Thanh - vùng đất gắn với những nét độc đáo về văn hóa và phong phú về điều kiện tự nhiên, là nơi hội tụ của 4 dân tộc chủ yếu cùng sinh sống gồm: Kinh, Thái, Mường, Thổ. Những năm qua, các cấp, ngành, địa phương đã có nhiều nỗ lực nhằm bảo tồn những nét văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số (DTTS) trên địa bàn, như: ngôn ngữ, chữ viết, lễ hội, trò chơi, trò diễn dân gian... Từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của đồng bào DTTS nói riêng, huyện Như Thanh nói chung.
Tháng 2-2023, chúng tôi có dịp dự Lễ hội Kin Chiêng Boọc Mạy - một lễ hội tiêu biểu của đồng bào dân tộc Thái thôn Rộc Răm, xã Xuân Phúc, huyện Như Thanh. Lễ hội là nét sinh hoạt văn hóa dân gian của người Thái từ lâu đời, được các thế hệ người Thái nơi đây nuôi dưỡng, lưu truyền đến ngày nay, thu hút cộng đồng các dân tộc trong thôn cùng tham gia.
Qua 20 năm thực hiện Nghị quyết số 04, ngày 1-8-2003 của Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam về tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết (ĐĐK) toàn dân tộc trên địa bàn huyện Như Thanh đã tạo được sự lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, góp phần củng cố và phát huy sức mạnh khối ĐĐK toàn dân tộc ngày càng vững chắc.
Những năm gần đây nhu cầu đi du lịch của giới trẻ có xu hướng ngày càng tăng và chiếm số đông trong cơ cấu thị trường khách du lịch. Bởi vậy, các đơn vị lữ hành, các khu, điểm du lịch trên địa bàn tỉnh đã và đang chú trọng đầu tư xây dựng những chương trình tour, phát triển đa dạng các sản phẩm du lịch, dịch vụ nhằm tạo sức hút đối với dòng khách này.
Nghị quyết Trung ương 9, khóa XI xác định 'Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước'. Cùng với đó, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cũng nhấn mạnh 'Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, nói lên bản sắc của dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn'. Thấm nhuần quan điểm đó trong định hướng phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Thanh Hóa luôn coi văn hóa là 'sức mạnh mềm', là động lực, mục tiêu để phát triển toàn diện, bền vững.
Thôn Rộc Răm, xã Xuân Phúc (Như Thanh) là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc Thái, Mường. Bao đời nay, người dân nơi đây vẫn giữ gìn lễ tục Kin Chiêng Boọc Mạy và trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cùng với bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, người dân thôn Rộc Răm đã và đang chung tay xây dựng quê hương ngày một đổi mới.
Các hoạt động giàu bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số được tái hiện qua các kỳ liên hoan văn hóa, văn nghệ dân gian góp phần khẳng định sức sống mãnh liệt của văn hóa các dân tộc qua thời gian và không gian. Trong sự giao thoa và biến đổi, trong xu thế hội nhập hiện nay thì văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là bản sắc quý giá của văn hóa tộc người mà còn là tài nguyên du lịch, là hành trang để cộng đồng các dân tộc các huyện miền núi xứ Thanh vững tin trên con đường hội nhập, phát triển.
Xứ Thanh, mảnh đất có bề dày truyền thống lịch sử - văn hóa, với hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, chứa đựng tinh hoa, giá trị tinh thần cốt lõi của dân tộc. Hòa trong dòng chảy của lịch sử, những giá trị văn hóa ấy tiếp tục được bồi đắp, thấm sâu vào đời sống, trở thành sức mạnh nội sinh to lớn thúc đẩy sự phát triển mọi mặt kinh tế - xã hội.
Lễ Kin Chiêng Boọc Mạy là nghi lễ dân gian tế vị mường trời, thần núi, thần sông được cộng đồng người Thái lưu giữ suốt chiều dài lịch sử.
Như Thanh - vùng đất với những nét độc đáo về văn hóa và phong phú về điều kiện tự nhiên, là nơi hội tụ của 4 dân tộc sinh sống gồm Kinh, Thái, Mường, Thổ; trong đó dân tộc Thái chiếm 19,21% sinh sống rải rác trên địa bàn các xã: Thanh Tân, Thanh Kỳ, Xuân Phúc, Xuân Thái, Cán Khê. Những năm qua, các cấp, ngành, địa phương đã có nhiều nỗ lực nhằm bảo tồn những nét văn hóa tốt đẹp của người Thái như: ngôn ngữ, chữ viết, lễ hội, trò chơi, trò diễn dân gian...
Lễ Kin Chiêng Boọc Mạy là nghi lễ dân gian, nhằm tế lễ các vị mường trời, thần núi, thần sông, thần đất để cầu may, cầu mát cho dân làng mạnh khỏe, thanh bình.
Ngày 26/2, tại thôn Rộc Răm, xã Xuân Phúc (Như Thanh, Thanh Hóa) đã tổ chức khai hội Kin Chiêng Boọc Mạy năm 2023. Lễ hội thu hút đông đảo Nhân dân, du khách về tham dự.
Ngày 26-2, tại thôn Rộc Răm, xã Xuân Phúc (Như Thanh) đã khai hội Kin Chiêng Boọc Mạy thu hút đông đảo các đại biểu, Nhân dân, du khách về tham dự.
Huyện Như Thanh có 3 dân tộc Kinh, Mường,Thái cùng sinh sống, trong đó dân tộc Thái, Mường chiếm gần 43%. Để bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Thái, Mường, huyện đã có nhiều giải pháp.