Ẩn mình dưới tán rừng xanh thẳm của miền Tây xứ Thanh, động Bo Cúng (bản Muống, xã Sơn Thủy) hiện ra như một “cung điện” kỳ ảo được thiên nhiên bền bỉ kiến tạo. Không chỉ sở hữu hệ thống thạch nhũ độc đáo, danh thắng này còn mở ra dư địa để địa phương phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao đời sống Nhân dân.
Bản Ngàm, xã Sơn Điện, tỉnh Thanh Hóa là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc Thái. Mỗi năm, bản làng bên dòng sông Luồng này đón gần 10.000 lượt khách trong nước và quốc tế đến tham quan, trải nghiệm, nghỉ dưỡng.
Sáng 21/6, xã Sơn Thủy tổ chức khai trương Không gian văn hóa, ẩm thực Mường Xia. Đây là nỗ lực của cấp ủy, chính quyền xã biên giới Sơn Thủy trong thúc đẩy nhu cầu giao thương nông lâm sản và bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa ẩm thực truyền thống của địa phương, phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.
Sở hữu tài nguyên tự nhiên và văn hóa đặc sắc, xã Sơn Thủy có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch, nhưng trong thời gian dài, nguồn lực ấy vẫn chủ yếu ở dạng 'tài nguyên thô', chưa tạo ra sinh kế rõ ràng. Việc xã Sơn Thủy ban hành Đề án phát triển kinh tế - xã hội gắn với du lịch cộng đồng giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển, từng bước định hình du lịch trở thành động lực phát triển bền vững của địa phương.
Bản Ngàm, xã Sơn Điện, tỉnh Thanh Hóa – nơi sinh sống của gần 400 nhân khẩu là đồng bào dân tộc Thái đang từng bước 'thay da, đổi thịt' nhờ mô hình du lịch cộng đồng. Với người dân nơi đây, làm du lịch không chỉ đơn thuần là phát triển kinh tế mà còn góp phần gìn giữ và quảng bá các nét đẹp văn hóa truyền thống đến bạn bè muôn phương…
Từ khi có tour du lịch, người dân bản Ngàm tiếp đón du khách muôn phương bằng sự mộc mạc, chân thành và lòng cảm mến. Ở đây, du lịch không chỉ là sinh kế, còn là sợi dây gắn kết tình người...
Tối 27/3 (tức 9/2 âm lịch), tại bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy long trọng tổ chức khai mạc Lễ hội Mường Xia năm 2026. Đây là sự kiện văn hóa tâm linh quan trọng, tri ân công đức của Tướng quân Tư Mã Hai Đào và khẳng định sức sống mãnh liệt của di sản văn hóa vùng cao.
Tháng 3, muôn loài hoa dại bừng tỉnh sau mùa đông rét mướt, bung nở khoe sắc thắm khắp sườn đồi thung lũng, tắm táp thêm vẻ đẹp nên thơ mộng mị cho núi rừng biên viễn. Trên dốc núi Sơn Thủy, tôi gặp lại những người Mông, người Thái nở nụ cười tươi với lúa ngô mươn mướt bời bời. Sau ngày hội bầu cử, họ náo nức chuẩn bị cho một ngày trọng đại riêng có đang đến trên quê hương mình - lễ hội Mường Xia.
Vào đầu năm mới, người dân xã Sơn Thủy lại tổ chức lễ hội rước hòn đá vía để cầu năm mới bình an, may mắn.
Giữa miền biên viễn Mường Lát - nơi núi rừng trùng điệp như bức trường thành thiên nhiên ôm ấp dòng sông Mã hiền hòa - có một không gian văn hóa, tâm linh lặng lẽ mà linh thiêng, đang từng ngày níu chân du khách khi đặt bước tới vùng đất địa đầu xứ Thanh. Đó là Đền thờ Tướng quân Tư Mã Hai Đào, tọa lạc tại thôn Tén Tằn, xã Mường Lát.
Xã Sơn Thủy có nhiều hang động kỳ thú, như: Bo Cúng, hang Co Láy, hang Lướn Lang, cùng với bản sắc văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc Thái, Mường, Mông. Bằng nhiều giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, xã Sơn Thủy đang từng bước khẳng định là điểm sáng trong việc gìn giữ bản sắc, hướng đến mục tiêu phát triển du lịch cộng đồng bền vững.
Đường giao thông được nâng cấp giúp người dân bản Chung Sơn, xã biên giới Sơn Thủy có thêm điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập. Nhờ đó mà tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh, Chung Sơn trở thành bản đầu tiên của xã hoàn thành XDNTM và đang trên lộ trình về đích bản NTM kiểu mẫu.
Giữa đại ngàn biên viễn, nơi núi non hùng vĩ bao bọc những bản làng yên bình, Lễ hội Mường Xia như một bản trường ca sống động về lịch sử và văn hóa, là dịp để đồng bào Thái tri ân công lao của vị tướng quân yêu nước Tư Mã Hai Đào - người đã bảo vệ biên cương, đánh tan quân xâm lược, mang lại cuộc sống bình yên cho vùng đất này.
Đã từng có lúc những lễ hội truyền thống chỉ còn trong hoài niệm của người già. Nhưng bằng tình yêu văn hóa và quyết tâm giữ hồn dân tộc, những hội làng, hội bản của xứ Thanh đang trở lại đầy sinh khí, kết nối quá khứ, hiện tại, tương lai bằng những nhịp trống rộn ràng và điệu múa lung linh trong ánh lửa đêm hội. Ở đó, không chỉ là sự trở mình của văn hóa cổ truyền, mà là sự hồi sinh của bản sắc, của lòng tự hào, của ký ức cộng đồng.
Di tích lịch sử đền thờ Tư Mã Hai Đào, tọa lạc tại bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy (Quan Sơn). Những năm qua, công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị khu di tích này luôn được cấp ủy, chính quyền quan tâm thực hiện. Tư Mã Hai Đào là nhân vật lịch sử tiêu biểu của thế kỷ XV và là biểu tượng trong tâm thức của đồng bào dân tộc Thái và Nhân dân vùng cao Thanh Hóa.
Khi núi rừng Mường Xia thức giấc trong sắc xuân chan hòa, đồng bào Thái xã Sơn Thủy (Quan Sơn) lại nô nức bước vào ngày hội lớn diễn ra vào ngày 12 tháng Giêng hằng năm, đó là Lễ hội Mường Xia. Đây được xem là dịp để tri ân Tư Mã Hai Đào, người khai phá và gìn giữ vùng đất biên cương.
Tự ngàn đời nay, trong dòng chảy văn hóa Việt, lễ hội truyền thống chứa đựng những thông điệp về bản sắc, tín ngưỡng, phản ánh những đặc trưng trong đời sống tinh thần, mong cầu, ước nguyện của các thế hệ người dân địa phương. Giữa nhịp sống hiện đại, như một dòng chảy ngược, lòng người lại xốn xang tìm về với những giá trị văn hóa truyền thống, hòa mình vào bức tranh lễ hội đầu năm...
Xứ Thanh là nơi quần cư của nhiều dân tộc anh em như Kinh, Mường, Thái, Thổ, Mông, Dao, Khơ Mú. Trong đó, mỗi dân tộc, mỗi vùng, miền có những lễ hội truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa riêng, đây cũng chính là nguồn tài nguyên vô giá để thúc đẩy du lịch phát triển.
Tối 8/3, tại bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy, huyện Quan Sơn tổ chức Lễ hội Mường Xia năm 2025 và đón nhận bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đền thờ Tư Mã Hai Đào.
Lễ hội Mường Xia sẽ được huyện Quan Sơn (tỉnh Thanh Hóa) tổ chức vào tối nay 8/3 với nhiều chương trình văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc ở xứ Thanh.
Cứ vào mỗi dịp Tết, người dân tộc Thái ở xã Sơn Thủy, huyện Quan Sơn (Thanh Hóa) lại đến hòn đá ở giữa làng 'xin vía'. Hòn đá này người dân địa phương xem như 'báu vật'.
Nằm trong không gian của vùng đất Mường Khô khi xưa, Mường Ấm ngày nay phần nhiều thuộc xã Điền Quang (Bá Thước). Người già trong bản cho rằng, tên gọi Mường Ấm thể hiện khát vọng no đủ, cuộc sống ấm êm, hạnh phúc...
Lễ hội Mường Xia là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng độc đáo, đậm đà bản sắc và gắn với đạo lý truyền thống 'Uống nước nhớ nguồn' của cộng đồng người Thái tại huyện miền núi Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Những năm gần đây, bên cạnh khai thác lợi thế du lịch biển, tỉnh Thanh Hóa đã và đang hướng tới phát triển du lịch tại các huyện miền núi. Trong đó, huyện Quan Sơn là một điểm sáng với việc xây dựng và quảng bá các sản phẩm du lịch đặc trưng như du lịch khám phá thiên nhiên, du lịch văn hóa cộng đồng..., thu hút lượng khách trong nước và quốc tế ngày một tăng.
Hướng tới kỷ niệm 77 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2024), các lực lượng chức năng đồng hành cùng tuổi trẻ triển khai nhiều việc làm thiết thực, công trình ý nghĩa tại tỉnh Thanh Hóa.
Những năm gần đây, bên cạnh khai thác lợi thế du lịch biển, tỉnh Thanh Hóa đã và đang hướng tới phát triển du lịch tại các huyện miền núi. Trong đó, huyện Quan Sơn là một điểm sáng với việc xây dựng và quảng bá các sản phẩm du lịch đặc trưng như du lịch khám phá thiên nhiên, du lịch văn hóa cộng đồng..., thu hút lượng khách trong nước và quốc tế ngày một tăng.
Ẩn mình dưới tán rừng xanh mướt của huyện miền núi Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa, động Bo Cúng là một thắng cảnh kỳ vĩ, độc đáo, xứng đáng được đưa vào hành trình khám phá của du khách đến với vùng đất miền tây xứ Thanh.
Lễ hội Mường Xia là nét đẹp văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc Thái gắn liền với công ơn của tướng quân Tư Mã Hai Đào, người có công diệt trừ quân xâm lược.
Tối 18/3, tại xã Sơn Thủy, huyện miền núi Quan Sơn (Thanh Hóa), Lễ hội Mường Xia đã diễn ra với sự tham gia của hàng nghìn đồng bào dân tộc Thái và người dân nước bạn Lào ở khu vực biên giới miền Tây Thanh Hóa và tỉnh Hủa Phăn (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào).
Tối 18/3, tại bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy (Quan Sơn) diễn ra Lễ hội Mường Xia năm 2024. Dự lễ khai mạc có đồng chí Nguyễn Văn Thi, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh; đại diện lãnh đạo một số ban, sở, ngành, huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh; huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình; lãnh đạo huyện Viêng Xay, tỉnh Hủa Phăn (nước CHDCND Lào) cùng đông đảo cán bộ, Nhân dân trên địa bàn huyện và du khách.
Nhờ cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số luôn níu giữ bước chân người dân, du khách lên miền Tây xứ Thanh. Cùng với đó, từ bàn tay khéo léo của con người đã tạo nên những vườn hoa rực rỡ sắc màu, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đồng thời thúc đẩy du lịch, kinh tế miền Tây xứ Thanh phát triển.
Lễ hội Mường Xia năm 2024 diễn ra từ ngày 18 đến 19/3/2024 (tức ngày mùng 8 và mùng 9 âm lịch năm Giáp Thìn) tại xã Sơn Thủy (Quan Sơn). Đến thời điểm này, công tác chuẩn bị cho lễ hội đã cơ bản hoàn thành.
Tối 11/11, tại SVĐ huyện Thường Xuân, Liên hoan văn nghệ dân gian - Phiên chợ vùng cao và Lễ hội văn hóa 'Hương sắc vùng cao' đã khai mạc với nhiều tiết mục đặc sắc, ấn tượng. Các nghi thức sinh hoạt văn hóa truyền thống, chương trình văn nghệ dân gian đã được các nghệ nhân, diễn viên dàn dựng, trình diễn công phu, đẹp mắt, tạo được ấn tượng tốt đẹp trong lòng người dân và du khách.
Xã Sơn Thủy (Quan Sơn) có 838 hộ, 3.857 nhân khẩu, có 4 dân tộc anh em, gồm: Thái, Mông, Mường, Kinh; mỗi dân tộc có nét văn hóa đặc trưng được hình thành từ lâu đời. Đến Sơn Thủy, dễ dàng bắt gặp hình ảnh những người phụ nữ ở nhiều lứa tuổi ngồi thêu, dệt, may vá trang phục dân tộc và làm một số vật dụng sinh hoạt phục vụ đời sống hàng ngày.
Mỗi dân tộc thiểu số miền Tây xứ Thanh đều có những lễ hội riêng gắn với phong tục, tập quán, tín ngưỡng và lao động sản xuất. Trải qua những biến cố lịch sử, các lễ hội đã bị mai một, thất truyền. Những năm gần đây, được sự quan tâm của Nhà nước, của tỉnh và các ngành chức năng, lễ hội ở nhiều huyện miền núi được phục dựng, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
Trải qua nhiều đời nay, người dân các dân tộc trên miền biên cương huyện miền núi Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa vẫn giữ thói quen canh tác phát nương trỉa rẫy và trồng lúa nếp trên ruộng bậc thang, năng suất thấp, giá trị kinh tế hàng hóa thương mại không cao. Để giúp người dân tiếp cận với cách làm mới, mạnh dạn chuyển đổi phương thức sản xuất cũ, tăng thêm thu nhập, phát triển kinh tế, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng cửa khẩu (BPCK) Tén Tằn, BĐBP Thanh Hóa đã nghiên cứu và đưa mô hình 'Hoa hướng dương biên cương' lên biên giới Mường Lát, tạo thêm sinh kế cho người dân nơi đầu nguồn sông Mã.
Nằm ở bản Chung Sơn, xã Sơn Thủy (Quan Sơn), từ lâu đền thờ tướng quân Tư Mã Hai Đào đã trở thành điểm đến tâm linh, tín ngưỡng của đông đảo Nhân dân vùng biên viễn phía Tây xứ Thanh.
Huyện Quan Sơn có Cửa khẩu Quốc tế Na Mèo, là cửa ngõ giao thương với nước bạn Lào và là địa phương có đông đồng bào dân tộc Thái, Mường, Mông cùng sinh sống. Với truyền thống văn hóa đa dạng, đặc sắc của Lễ hội Mường Xia, di tích lịch sử cầu Phà Lò, di tích danh thắng động Bo Cúng… đã tạo cho huyện miền núi này tiềm năng lớn trong phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, khám phá.
Lễ hội Mường Xia là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của người Thái, huyện Quan Sơn (Thanh Hóa).
Xứ Thanh – một miền di sản! Dường như mỗi ngọn núi, dòng sông, ẩn hiện trong bóng dáng làng, bản đều lắng đọng trầm tích lịch sử - văn hóa. Theo thời gian, những khối trầm tích ấy góp phần dệt nên độc đáo di tích, rộn ràng lễ hội...
Ở nhiều nơi lễ hội đang dần phai nhạt, nhất là phần hội, người dân, du khách chỉ đứng ngoài xem chứ không còn là một phần tất yếu. Lễ hội Mường Xia (Quan Sơn, Thanh Hóa) sẽ phục dựng lại nhiều trò chơi dân gian, phần hội hứa hẹn thu hút đông đảo người dân và khách thập phương.
Cách cửa khẩu biên giới Tén Tằn (nay là thị trấn Mường Lát) huyện Mường Lát không xa, ngôi đền thờ tướng quân Tư Mã Hai Đào được người dân xây dựng khang trang, nhằm cảm tạ, tri ân vị phò mã đã có công khai phá, bảo vệ biên giới.