Chúng tôi lên Vân Sơn vào một ngày mây phủ kín những đỉnh núi. Giữa thung lũng cao hơn 1.200m, nơi bốn bề là núi Pó, núi Trâu, núi Tiên trùng điệp, chúng tôi đi tìm một âm thanh đã mất từ lâu trên vùng đất này: tiếng vó ngựa. Và rồi, càng đi, càng nghe người già kể chuyện, càng nhận ra đó không chỉ là hành trình đi tìm tiếng vó, mà là hành trình tìm lại một phần ký ức của vùng đất Mường Chậm - nơi con người từng tựa vào lưng ngựa để vượt qua núi cao, đường dốc và những tháng ngày gian khó.
Ở xã Vân Sơn, có những người đã đi qua một thế kỷ mà vẫn không muốn để con cháu sống thay mình. 102 tuổi, cụ Đinh Thị Nhẩm ở thôn Hày vẫn tự chăm sóc bản thân, tự nấu những món mình thích. Mỗi bữa, cụ ăn một bát cơm. Ngày nào cụ cũng tự lo cả ba bữa, không phiền đến con, cháu. Dù đã ở cái tuổi xưa nay hiếm, căn bếp nhỏ vẫn là nơi cụ tự tay nhóm lửa, nấu cơm và giữ nhịp sống quen thuộc của mình...
'Mo' trong tiếng Mường nghĩa là 'cúng'. Trong xã hội Mường, thầy cúng chia thành hai nhánh gồm thầy mo và thầy trượng, thầy mỡi. Khi hành nghề, các thầy phải có 'vũ khí' hỗ trợ để điều binh trừ gian tà, bệnh tật. Mo còn Mường còn, nghề buôn 'vũ khí' cho các thầy, cũng theo đó tồn tại.
Trên đỉnh Vân Sơn quanh năm mây vờn núi, không khí trong lành, yên ả và thanh bình. Thời tiết thật chiều lòng người khi lúc nào cũng mát mẻ, dễ chịu. Rau trong vườn, gà trên đồi, cá dưới suối, mỗi ngày trôi qua giản đơn, nhẹ nhàng như thế. Có lẽ bởi vậy mà nơi đây được mệnh danh là 'thung lũng tiên', 'thung lũng trường thọ' - Nơi mà các cụ già trên dưới 100 tuổi vẫn lên rừng hái củi, hái thuốc, tự làm công việc thường ngày.
Nhà thơ Đinh Đăng Lượng sinh năm 1947, lớn lên ở xứ Mường, ngoại trừ mấy năm học Đại học Bách khoa Hà Nội còn đều sớm sớm đến nhà máy, công trường, chiều chiều lại trở về mái nhà đã có từ thời cha mẹ, ông bà.
Chợ Lũng Vân thuộc Xã Vân Sơn, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình tọa lạc ngay tại trung tâm xã, nằm sát đường giao thông, thuận tiện thông thương, giao lưu, trao đổi nông sản, hàng hóa thiết yếu.
Đến chợ phiên Lũng Vân thời điểm này, không chỉ thấy đậm đà bản sắc xứ Mường qua con người và hàng hóa 'chốn tiên cảnh vùng cao', mà còn cảm nhận được sức hút đặc biệt của một phiên chợ tuy nhỏ nhưng rất nhộn nhịp, nhất là khi có thêm nhiều bước chân 'khách nhí' rộn ràng xuống chợ sắm sửa hành trang đón năm học mới…
Bao bọc bởi các ngọn núi Trâu, núi Pó, núi Tiên, Lũng Vân có khí hậu quanh năm mát mẻ, cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ và nguyên sơ cùng nét sinh hoạt văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào Mường đã trở thành địa điểm hấp dẫn du khách.