Ở thôn Thác Tiên (xã Mỏ Vàng, tỉnh Lào Cai), cái tên La Tài Quan luôn được bà con nhắc đến với tất cả sự trìu mến, yêu thương. Ở tuổi 59, ông không chỉ là tấm gương sáng trong phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa, xây dựng nông thôn mới, mà còn là 'cầu nối' gắn kết cộng đồng và là người có uy của thôn.
Chính từ những lớp học nhỏ nơi bản làng, thông điệp lớn lao của Ngày Quốc tế Xóa mù chữ (08/9) được thắp sáng: 'Tri thức là chìa khóa mở ra tương lai và giữ gìn cội nguồn dân tộc'.
Trăn trở trước việc bà con dân tộc Dao biết chữ Nôm Dao còn rất ít, ông Phùng Quang Du ở khu phố Hạ Sơn, xã Ngọc Lặc đã miệt mài tìm hiểu, nghiên cứu về văn hóa của dân tộc mình. Không muốn chữ viết của dân tộc mình bị 'lãng quên', ông Du đã dành nhiều thời gian và công sức để 'phổ cập' chữ Nôm Dao cho thế hệ trẻ.
Vân Hồ là xã cửa ngõ quan trọng của tỉnh, có 5 dân tộc anh em cùng sinh sống. Trong những năm qua, hoạt động văn hóa, văn nghệ ở các khu dân cư tại xã phát triển sôi nổi, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, xây dựng nếp sống văn minh và tăng cường sự đoàn kết trong cộng đồng.
Giữa dòng chảy của nhịp sống hiện đại, khi những giá trị truyền thống đang dần bị mai một hoặc được ít người trẻ để ý đến, thì tại Bản Ca, xã Nghĩa Tá, tỉnh Thái Nguyên, các thế hệ con em đồng bào Dao vẫn luôn nâng cao ý thức gìn giữ, bảo vệ và phát huy những giá trị di sản văn hóa của cha ông, trong đó có làn điệu Páo Dung.
Phát huy giá trị bản sắc văn hóa không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, mà còn tạo động lực cho sự phát triển hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Khi văn hóa được khơi đúng mạch nguồn, chính là lúc bản làng vươn lên mạnh mẽ, đầy bản sắc.
Khi hè về, trẻ em nơi phố thị náo nức với trại hè kỹ năng, lớp học năng khiếu, thì ở bản Dao Đồng Chụa thuộc tổ 9, phường Thống Nhất những đứa trẻ lại háo hức đến lớp để học chữ viết của cha ông truyền lại và học đạo lý làm người. Một lớp học không bảng đen, không phấn trắng, không bàn ghế chỉnh tề nhưng đầy ắp những triết lý về bài học đạo làm người...
Thời gian qua, xã Nguyệt Ấn luôn quan tâm đến công tác gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của Nhân dân, xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng.
Xã Lương Thịnh hôm nay đang khoác lên mình tấm áo mới của sự ấm no, trù phù, cùng với đó là nét đẹp truyền thống được đồng bào dân tộc Dao nơi đây giữ gìn như báu vật. Đặc biệt, ở thôn Vực Tròn và thôn Khe Lụa, chữ nôm Dao, những bài cúng, nghi lễ linh thiêng vẫn được truyền nối qua nhiều thế hệ.
Nằm trong Khu du lịch quốc gia Mộc Châu, huyện Vân Hồ là vùng đất sinh sống của nhiều dân tộc, với những nét văn hóa đặc sắc, trong đó có cộng đồng người Dao tiền. Những nét đẹp truyền thống của người Dao tiền ở đây luôn được gìn giữ và tiếp nối qua các thế hệ.
Giữa đại ngàn vùng cao Nậm Pồ, nơi núi rừng trùng điệp và những bản làng người Dao quần tụ giữa mây trời Tây Bắc, có một người đàn ông lặng lẽ gìn giữ một phần hồn cốt văn hóa dân tộc mình bằng cây bút và những dòng chữ Nôm cổ. Ông là Lý Lìn Siểu, nghệ nhân ưu tú của dân tộc Dao, bản Sín Chải, xã Nà Hỳ, người suốt gần 50 năm qua vẫn miệt mài giữ lửa cho chữ Nôm Dao và những nghi lễ cổ truyền, những di sản đang dần mai một.
Nhiều giá trị văn hóa của các DTTS huyện vùng cao Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh tưởng chừng bị mai một đã được 'sống lại' trong cộng đồng và truyền bá rộng rãi nhờ hành trình tìm kiếm, sưu tầm của những Nghệ nhân dân gian - những 'Báu vật sống' của bản làng. Ông Triệu Thanh Xuân là một trong những nghệ nhân như thế.
Đồng bào dân tộc Dao ở xã Phiêng Côn, huyện Bắc Yên, có hơn 300 hộ gia đình với trên 1.300 nhân khẩu. Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, đầu năm nay, UBND xã đã ra mắt Câu lạc bộ 'Văn hóa dân tộc Dao' với sự tham gia của hơn 80 thành viên. Câu lạc bộ tổ chức đội văn nghệ, lớp truyền dạy nghề truyền thống và lớp học chữ Nôm Dao.
Giữa mây mù và đá núi Sa Pa, Trường Tiểu học Tả Phìn hiện lên như một điểm sáng ấm áp, nơi mà mỗi đứa trẻ đến lớp không chỉ học con chữ mà còn được đắm mình trong những nét văn hóa truyền thống. Một ngôi trường bình dị nhưng đầy ắp niềm vui, tự hào - đúng nghĩa là mái nhà thứ hai của học trò vùng cao Sa Pa.
Hội Khuyến học tỉnh Yên Bái vừa tổ chức tổng kết lớp học chữ Nôm Dao tại xã Tân Phượng, huyện Lục Yên.
Làm giấy bản là nghề thủ công truyền thống lâu đời của đồng bào dân tộc Dao, sinh sống tại thôn Đề Tâu, xã Mường Đun (huyện Tủa Chùa). Nghề này được lưu truyền qua các thế hệ, gắn bó và trở thành công việc hàng ngày của phụ nữ Dao nơi đây.
Người Dao ở Cao Bằng gồm hai ngành là Dao Đỏ và Dao Tiền. Người Dao có tri thức dân gian rất phong phú và đặc sắc. Những tri thức dân gian của người Dao được ghi chép bằng chữ Nôm Dao và được lưu giữ trong các gia đình qua nhiều thế hệ. Với quan niệm vạn vật hữu linh, đời sống văn hóa tinh thần của người Dao luôn gắn với các nghi lễ được ghi chép cẩn thận trong sách cổ.
Nghệ nhân ưu tú Bàn Đức Báo (ở tổ dân phố Chiểm, thị trấn Quân Chu, Đại Từ) vẫn miệt mài gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa độc đáo của dân tộc Dao.
Đồng bào dân tộc Dao huyện Yên Lập chiếm hơn 5% dân số toàn huyện, trong đó chủ yếu là nhóm Dao Quần Chẹt sinh sống quần cư thành các thôn, bản ở các xã: Xuân Thủy, Nga Hoàng, Xuân An, Trung Sơn, Mỹ Lung, Mỹ Lương, Thượng Long... Đồng bào Dao nơi đây có kho tàng văn hóa rất đa dạng, phong phú, có tiếng nói, chữ viết riêng, có các nghi lễ độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, được các thế hệ gìn giữ, bảo tồn và lưu truyền từ đời này qua đời khác...
Thông qua các nghi lễ, trang phục truyền thống, tiếng nói và chữ viết… của mình, đồng bào Dao Tiền ở tỉnh Sơn La đã tạo dấu ấn với bản sắc văn hóa đặc sắc, lâu đời.
Thôn Pờ Hồ, xã Thanh Bình (Mường Khương) là nơi quần cư của dân tộc Dao tuyển. Cũng như những ngành Dao khác, người Dao tuyển cũng có chữ cổ là chữ Nôm Dao. Trong nhịp sống hiện đại, việc đọc thông, viết thạo chữ cổ của dân tộc không được mấy người trẻ biết đến. Trăn trở với giá trị văn hóa cổ truyền của cha ông, những người tâm huyết đã cùng tạo nên lớp học '0 đồng' để cùng lưu truyền vốn văn hóa cổ.
Ở vị trí cửa ngõ của tỉnh, với 94% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La còn lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống, phong tục tập quán độc đáo, có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, thu hút du khách trong và ngoài nước.
Ở vị trí cửa ngõ của tỉnh, với 94% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, huyện Vân Hồ còn lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống, phong tục tập quán độc đáo, có nhiều tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, thu hút du khách trong và ngoài nước.
Những cuốn sách cổ của dân tộc Thái, Dao ở Sơn La là kho tri thức chứa đựng văn hóa, lịch sử hình thành và phát triển của đồng bào, là di sản văn hóa cần được giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị.
Dù đang là thời điểm thu hút khách du lịch nhiều nhất trong năm, nhưng lượng khách đến Lào Cai vẫn chưa đạt kỳ vọng.
Trên địa bàn xã Vân Hồ, huyện Vân Hồ, có 5 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó, cộng đồng dân tộc Dao chiếm hơn 15% dân số, với khoảng 1.500 người, sinh sống chủ yếu tại các bản Suối Lìn, Chiềng Đi 1, Sao Đỏ 1 và Sao Đỏ 2. Cùng với sự quan tâm và hỗ trợ của Nhà nước, bà con luôn ý thức giữ gìn, bảo tồn nét văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc mình.
Từ vùng đất cách mạng Cao Bằng, một nhóm đồng bào Dao Đỏ vượt gần 2.000km về Tây Nguyên chọn vùng đất lành Đắk Wil, huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông lập nghiệp. Họ lấy tên quê cũ đặt tên cho nơi định cư mới là Thái Học với ý nghĩa: dù ở vùng đất mới vẫn luôn nhớ về gốc tích, quê hương bản quán. Trải qua nhiều thăng trầm, dù cuộc sống có lúc khó khăn, cực nhọc, nhưng bà con đều bảo nhau giữ gìn bản sắc của dân tộc mình để luôn rực rỡ giữa núi rừng Tây Nguyên.
Anh Lý Tài Hân, thôn Noong Cuồng, xã Phúc Sơn (Lâm Bình) năm nay 24 tuổi. Bố mất sớm, Hân lớn lên trong giai điệu Páo Dung của mẹ.
Ngày nay, việc bảo tồn gìn giữ văn hóa truyền thống nói chung, ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng, luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm chú trọng đầu tư. Nhờ đó, ở nhiều vùng dân tộc thiểu số, người dân đã quan tâm thực hiện việc bảo tồn và gắn với phát triển kinh tế, điển hình là ở xã Tả Phìn (thị xã Sa Pa, Lào Cai).
Ngày 2/4, Hội Khuyến học tỉnh Yên Bái tổ chức hội nghị giao ban công tác quý 1, triển khai nhiệm vụ quý 2 năm 2024. Trong đó, thời gian tới sẽ mở 2 lớp dạy chữ Nôm Dao; trao quà, trao học bổng 'Vạn dặm yêu thương' và tư vấn nghề nghiệp cho học sinh trung học phổ thông.
Mới đây, Phòng Văn hóa Thông tin thị xã Sa Pa và xã Tả Phìn đã triển khai dự án 'Cung đường di sản văn hóa Dao'. Theo đó, bước đầu đưa 16 hộ dân người Dao đỏ tham gia dự án. Hiện tại, dự án đã được khởi động và thí điểm thực hiện tại 5 hộ gia đình.
Mỗi người ở một địa phương, một công việc khác nhau nhưng điểm chung ở họ chính là sự nhiệt tình, trách nhiệm với thôn, bản; luôn đặt lợi ích của tập thể lên hàng đầu.