VHXQ - Sau hợp nhất, Đà Nẵng sở hữu không gian văn hóa rộng lớn cùng nguồn tư liệu Hán - Nôm phong phú, trải dài qua nhiều thế kỷ. Đây là nguồn sử liệu gốc quan trọng, góp phần nhận diện quá trình hình thành, phát triển vùng đất xứ Quảng. Tuy nhiên, việc thiếu đội ngũ nghiên cứu, đặc biệt là lực lượng kế cận, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản này.
VHXQ - Tại đình làng, chùa chiền, nhà thờ tộc, đền miếu và trong nhiều gia đình ở xứ quảng, một kho tàng Hán - Nôm vẫn được lưu giữ với sắc phong, văn bia, gia phả, địa bạ, hương ước, khế ước, văn tế, hoành phi, câu đối, thư tịch cổ…
VHXQ - Từ những tấm bia đá, chuông đồng, sắc phong, mộc bản trong đình, chùa đến các cuốn gia phả, địa bạ… được lưu giữ trong cộng đồng ở xứ Quảng, thế hệ hôm nay được biết thêm về người xưa, về làng xóm và những đổi thay của một vùng đất. Nếu những tư liệu ấy không được nghiên cứu và tìm hiểu, nhiều câu chuyện trong đó sẽ dần bị quên đi theo năm tháng.
VHXQ - Đối với nhiều gia đình, dòng họ ở xứ Quảng, đạo sắc phong, cuốn gia phả hay tờ khế ước không chỉ là những tư liệu Hán - Nôm quý giá, mà còn là vật gia bảo, gắn liền với tổ tiên, nguồn cội và ký ức của mỗi dòng tộc. Bằng sự trân trọng và ý thức gìn giữ, bao thế hệ đã bảo quản, trao truyền những di sản ấy, góp phần lưu giữ một phần ký ức lịch sử, văn hóa của quê hương.
VHXQ - Không riêng gì giỗ, Tết, rằm, mồng một, mà cả các ngày trong năm mẹ tôi đều chỉn chu với bàn thờ gia tiên. Nếu không đủ hoa đèn bánh trái, thì một nén nhang thơm với lòng thành kính cũng đủ khiến gian nhà ấm áp lạ thường.
VHXQ - Gia phả không chỉ ghi chép thứ thế, danh tính, quê quán, hôn nhân, tử táng, sinh hạ mà còn là nguồn tư liệu lịch sử, văn hóa, chính trị của dòng tộc và địa phương.
VHXQ - Những tấm bia đá ở xứ quảng không chỉ lưu dấu chuyện làng, chuyện họ, mà còn kể về hành trình mở đất, giao thương và giao thoa văn hóa. qua những dòng chữ hán - nôm, một phần ký ức của vùng đất được lưu giữ qua thời gian.
VHXQ - Mỗi đạo sắc không chỉ mang giá trị tín ngưỡng mà còn lưu dấu mối quan hệ giữa nhà nước, cộng đồng làng xã và những người được tôn vinh.
VHXQ - Trong kho tàng di sản văn hóa xứ Quảng, Hán Nôm là một lớp ký ức đặc biệt. Đó không chỉ là những văn bản cổ được viết bằng chữ Hán, chữ Nôm, mà còn là vật lưu giữ lịch sử vùng đất, dòng họ, làng xã, truyền thống khoa bảng, đạo lý gia phong và những dấu ấn văn hóa của nhiều thế hệ.
VHXQ - Rồi mây nước, gối đầu nhau Giấc mơ xanh lại, một màu cỏ hoa Trăng non giống hệt trăng già Nỗi riêng khuyết chút, cũng là niềm riêng
VHXQ - Sông Đầm ôm Bãi Sậy xanh, Mặt hồ lắng đọng long lanh mây trời. Bốn bề con nước đầy vơi, Chim đàn hội tụ bên đời sống quê.
VHXQ - Từ địa bạ, gia phả, bia ký đến sắc phong, hương ước. . . mỗi dòng chữ cổ đều mở ra một góc diện mạo xứ Quảng: địa danh, dân cư, sự kiện, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Tư liệu xưa kể lại hành trình mở cõi, dựng làng, giao thương và bảo lưu hồn cốt văn hóa qua nhiều thế kỷ.
VHXQ - Những tờ sắc phong, văn khế, hoành phi, liễn đối bằng chữ Nho (Hán - Nôm) nhuốm màu thời gian ở phố cổ, đình làng, hay cuốn gia phả nằm im lìm trong các nhà thờ tộc... đó là những mạch chữ âm thầm qua thăng trầm lịch sử đọng lại thành dòng đời sâu lắng của đất và người xứ Quảng.
VHXQ - Đi qua những di tích cổ kính ở xứ quảng, chúng ta dễ bắt gặp những đôi đối liễn trên cột, tường, dưới mái hiên. không chỉ làm đẹp kiến trúc, câu đối còn hàm chứa những quan niệm về đạo lý, tín ngưỡng, tình làng nghĩa xóm và quê hương. Qua những câu chữ hàm súc ấy, một nếp sống và thế giới tinh thần của người xưa được lưu giữ.
VHXQ - Trong không gian văn hóa xứ quảng, từ những ngôi đình làng, mái chùa đến các nhà thờ tộc, hoành phi luôn hiện diện trang trọng. Những tấm biển gỗ sơn son thếp vàng, những hàng chữ hán được chạm khắc công phu không chỉ để trang trí mà còn là nơi người xưa gửi gắm đạo lý, gia phong, tín ngưỡng và ước vọng cộng đồng.
VHXQ - Trong tiến trình lịch sử - văn hóa xứ Quảng, mộ cổ là loại hình di sản đặc biệt. Ngoài giá trị về kiến trúc với nhiều kiểu dáng độc đáo nhằm lưu giữ “thể phách” được trường tồn, mộ cổ còn là minh chứng sinh động cho quá trình mở đất lập làng, xây dựng quê hương của bao lớp cư dân, lưu dấu ký ức lịch sử, phản ánh phong tục, tín ngưỡng và nét đẹp văn hóa qua nhiều thời kỳ.
VHXQ - Trong không khí trang nghiêm của lễ hội đình, miếu, đến nhà thờ tộc họ… những bài văn tế góp phần lưu giữ, trao truyền ký ức về tiền nhân, đạo hiếu và khát vọng bình an của cộng đồng. Đằng sau những câu chữ Hán - Nôm trang trọng là một thế giới tâm linh dung hợp, nơi người Quảng gửi gắm lòng tri ân và ý thức sâu xa về nguồn cội.
VHXQ - Trên mảnh đất xứ Quảng, di sản Hán - Nôm còn hiện diện khá nhiều tại các cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng cũng như trong nhiều gia đình. Nhưng thời gian, khí hậu khắc nghiệt, đô thị hóa và nhất là thế hệ những người biết chữ đang ngày càng dần ít đi đã khiến nhiều tư liệu dần xuống cấp và mất mát.
VHXQ - Hương ước không chỉ là những quy ước điều chỉnh đời sống làng xã mà còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, đạo đức và kinh nghiệm tổ chức cộng đồng của cha ông. Với xứ quảng, nơi hình thành từ quá trình khai phá, định cư và giao lưu văn hóa lâu dài, hương ước càng cho thấy rõ tinh thần tự quản, trọng nghĩa tình và trách nhiệm cộng đồng của cư dân trên vùng đất mới.
VHXQ - Địa bạ xứ quảng không chỉ là những trang sổ cũ ghi chép ruộng đất, dân đinh mà còn lưu giữ diện mạo kinh tế, văn hóa và hệ thống địa danh của một vùng đất qua nhiều thế kỷ. Nhưng trước tốc độ đô thị hóa và sự xuống cấp của tư liệu, những di sản ấy đang đứng trước nguy cơ thất truyền.
VHXQ - Trong bối cảnh nguồn sử liệu thực địa ngày càng khan hiếm, bộ hồ sơ Quảng Nam Xã chí (1943 - 1944) của Viện Viễn Đông Bác Cổ - hiện lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm - trở thành một kho tàng vô giá: một “bản chụp cắt lớp” trung thực và chi tiết về thiết chế, tâm linh và tổ chức làng xã xứ Quảng trước ngưỡng cửa biến động lớn của thế kỷ 20.
VHXQ - Trong đời sống hôn nhân ở xứ Quảng, có những lễ nghi khác biệt do tập quán và môi trường sinh thái vẫn đang lưu giữ, cũng có một vài thói quen đã thay đổi theo thời gian để tiệm cận với nếp sống mới. Nhưng dù thế nào, đích đến vẫn là giá trị hạnh phúc của lứa đôi.
VHXQ - “Thời nào thì thuở nấy. Không thể bắt nay phải rập khuôn theo xưa. Nhưng phải giữ cho đúng lễ nghĩa trong cưới xin thì chuyện trăm năm mới thiêng liêng bền chặt!”.
VHXQ - Từ miếng trầu ngỏ lời đến lễ gia tiên ngày cưới, phong tục cưới hỏi của người dân xứ Quảng chứa đựng nhiều giá trị về tình yêu, nghĩa tình thông gia và đạo hiếu với tổ tiên. Dẫu cuộc sống đổi thay, những nét đẹp ấy vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
VHXQ - Trong dòng chảy văn hóa xứ Quảng, gia đình và tộc họ không chỉ là nơi gìn giữ huyết thống mà còn là nền tảng nuôi dưỡng đạo lý, nhân cách và bản sắc cộng đồng. Tinh thần nhớ nguồn và trách nhiệm với thế hệ mai sau đã được trao truyền bền bỉ qua nhiều thế hệ, góp phần tạo nên sức sống “thường tồn” của vùng đất.
VHXQ - Trong dòng chảy miên man của thời gian, từ tiếng khóc chào đời cất lên bên ánh lửa nhà sàn cho đến khi linh hồn trở về với tổ tiên nơi nhà mồ (ping), vòng đời của người Cơ Tu nói riêng và đồng bào các tộc người thiểu số miền núi xứ Quảng nói chung là một chuỗi dây tâm linh bền chặt, gắn chặt với núi rừng Trường Sơn hùng vĩ.
VHXQ - Đối với người dân xứ Quảng, từ đường tộc họ luôn giữ vai trò quan trọng. Vào mỗi dịp giỗ chạp, lễ Tết... con cháu dù làm ăn xa cũng cố gắng trở về thắp hương cho tổ tiên, gặp gỡ bà con thân tộc và cùng nhau ôn lại chuyện xưa. Qua đó, những giá trị của gia đình, dòng họ tiếp tục được gìn giữ và truyền lại cho các thế hệ sau.
VHXQ - Từ các giáo huấn kinh điển, lời vè răn dạy dân gian đến những giai thoại về các bậc tiền nhân, gia phong xứ Quảng hiện lên với những nét nổi bật như hiếu kính mẹ cha, coi trọng sự học và chu toàn gia đạo. Lần theo tư liệu cũ, có thể thấy nếp nhà ở đất Quảng không chỉ là khuôn phép trong mỗi gia đình, mà còn góp phần định hình phong hóa của cả một vùng đất.
VHXQ - Trong những ngày dằn dỗi má vì chia đôi nồi thịt kho, một nửa úp lồng bàn, một nửa dấm dúi mang xuống biển cho chị, tôi thấy mình thiệt đáng thương.
VHXQ - Về quê, xuống bếp nấu cơmvô tâm cứ nghĩ mẹ còn như xưatuổi già sáng nắng chiều mưachợt quên chợt nhớ chợt chưa chợt rồi
VHXQ - Từ những cuộc hôn nhân truyền thống cùng làng, cùng tỉnh đến hôn nhân liên tỉnh, liên vùng và xuyên quốc gia, gia đình xứ Quảng đang có những chuyển biến sâu sắc dưới tác động của di cư, đô thị hóa và hội nhập quốc tế. Những khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa, lối sống không còn là khoảng cách, mà trở thành câu chuyện được các gia đình học cách dung hòa cùng chung tay xây dựng mái ấm bền vững.
VHXQ - Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở xứ Quảng không chỉ được làm nên trong những ngày tổng khởi nghĩa, mà là kết quả của cả một quá trình đấu tranh lâu dài. Từ các phong trào yêu nước cuối thế kỷ 19 đến việc xây dựng tổ chức và lực lượng cách mạng, nhiều thế hệ người Quảng đã góp phần tạo nên nền tảng cho thắng lợi mùa thu năm 1945.
VHXQ - Tháng Tám năm 1945, nhân dân Quảng Nam - Đà Nẵng đã chớp đúng thời cơ lịch sử, nhất tề vùng dậy giành chính quyền, làm nên mùa Thu cách mạng hào hùng. Thắng lợi ấy để lại những bài học quý về bản lĩnh, sự chủ động và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân.
VHXQ - Từ bao đời nay, người Việt nói chung và người Quảng nói riêng, luôn dành một vị trí đặc biệt cho những người đã khuất trong đời sống gia đình. Những phần mộ được gìn giữ qua nhiều thế hệ, những bàn thờ tổ tiên đặt ở vị trí trang trọng nhất trong mỗi ngôi nhà đã phản ánh một quan niệm bền vững về cội nguồn, huyết thống và sự tiếp nối giữa các thế hệ.
VHXQ - Đạo hiếu của người Quảng không chỉ được trao gửi trong những năm tháng phụng dưỡng ông bà, cha mẹ lúc tuổi già, mà còn tiếp nối qua lễ tang, ngày giỗ, nén hương trên bàn thờ gia tiên. Từ những nghi lễ tiễn biệt người đã khuất đến những lần sum họp trước bàn thờ tổ tiên, tình thân và ký ức gia đình được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
VHXQ - Với người xứ Quảng, đặt tên cho con không đơn thuần là chọn một danh xưng để gọi, mà là một nghi lễ mở đầu hành trình làm người. Trong cái tên có huyết thống, có gia phong, có sự tiếp nối của tộc họ và những ước vọng mà ông bà, cha mẹ gửi gắm cho một đời con trẻ.
VHXQ - Ngày mới Buổi sáng đằng đông đám mây choàng khăn ấm Buổi chiều đằng tây cơn mưa hồn nhiên trên thân thể ngày
VHXQ - Mẹ gửi cho con gái một lá thư Gió mùa thu sắt se từng gốc rạ Những hàng chữ nối vào nhau bươn bả... Không thể ngọt ngào như tiếng mẹ ru
VHXQ - Cách mạng Tháng Tám ở xứ Quảng là bản hòa tấu của thời cơ, trí tuệ và sức dân: biết chớp thời điểm lịch sử, biết thương lượng để vô hiệu hóa đối phương và quyết đoán khi vận mệnh đã trao vào tay nhân dân.
VHXQ - Mỗi năm, bạn sẽ có đôi ba lần quày quả rời Sài Gòn, về xứ. “Cái chi bỏ được, giỗ chạp thì không!”. Bạn nói, âm sắc rộn lên những bồi hồi. Xứ Quảng xa xôi nhưng thật gần trong mắt bạn.
VHXQ - Chiều ở Điện Bàn Đông, tôi ngồi lại chỗ bờ đá nhỏ, nhìn nắng chiều hắt xuống mặt sông loang loáng. Không còn vết tích của con đò, chỉ có những con sóng tí tách vỗ vào bờ tre đã rất lâu không bóng người qua lại. Chúng rì rầm với nhau về một bến sông tấp nập hơi người. Từ đó nhìn ra, đâu cũng là ấu thơ, trong trẻo đến mức qua bao năm tháng người ta vẫn mong một lần đi ngược trở về. Tôi đã mua cho mình tấm vé khứ hồi, bằng những gì còn sót lại của thời gian cộng với những ký ức còn lưu giữ sâu thẳm trong lòng.
VHXQ - Trong đời sống văn hóa của người dân xứ Quảng, khát vọng có con nối dõi không chỉ là nhu cầu của mỗi gia đình mà còn là trách nhiệm đối với tổ tiên, dòng tộc. Dưới ảnh hưởng của Nho giáo, Phật giáo và tín ngưỡng dân gian, những quan niệm ấy đã tạo nên những sắc thái riêng trong đời sống tinh thần của người Quảng qua nhiều thế hệ.
VHXQ - Trong cuộc sống con người, lễ tục vòng đời có vai trò rất quan trọng nhằm giữ gìn, trao truyền các giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác và duy trì bản sắc văn hóa đặc trưng của một cộng đồng; góp phần bảo tồn di sản, xây dựng danh tính văn hóa và phát huy các đặc điểm nhân văn riêng biệt.
VHXQ - Lần giở câu chuyện về những bữa ăn đã nuôi lớn bao thế hệ người Quảng, để khám phá trong từng món ăn không chỉ là sản vật của núi rừng, đồng bằng và biển cả, mà còn chứa đựng biên niên sử của một vùng đất...
VHXQ - Trải qua hơn 555 năm kể từ khi mang danh xưng Quảng Nam, vùng đất xứ Quảng không chỉ nổi tiếng với những di sản văn hóa độc đáo mà còn được biết đến bởi hàng trăm làng nghề truyền thống bền bỉ tồn tại cùng thời gian. Ở đó, những đôi tay tài hoa vẫn hằng ngày lặng lẽ truyền nghề qua nhiều thế hệ.
VHXQ - Mẹ hạ sanh lão một chiều bên bến Cà Tang, rứa mà thoắt cái sáu mươi năm tròn lỏn. Cả tuổi thơ miệt mài vọc đất, nặn hình, lăn lóc rặng tre, bến nước.
VHXQ - Một ngày cuối hè 2022, tôi theo chân đoàn họa sĩ của trại sáng tác “Caravan - Hội họa xuyên Việt” về Hội An vẽ trực họa phố cổ. Tôi đã về Hội An nhiều lần nhưng phải đến chuyến đi ấy, khi tôi cho phép mình tạm quên đi khái niệm thời gian để tha thẩn loanh quanh với những di tích, con đường, ngõ ngách… tôi mới thấy mình chạm vào hồn phố. Bữa ấy, thứ tôi mang về không chỉ có tác phẩm mà còn có kỷ niệm và chút niềm lưu luyến về một ngày nắng thơm tho giữa lòng phố Hội.
VHXQ - Ngọn gió như lời ai hát Mênh mông rừng dương âm vang Chồi xanh lách lên trong cát Mưa xuống trên dòng Trường Giang
VHXQ - Nằm giữa miền trung du Tiên Phước, Lộc Yên nép mình dưới những khu vườn cây trái xanh mát và những ngọn đồi thoải xuống cánh đồng. Trải qua bao mùa đổi thay, ngôi làng vẫn giữ được vẻ bình yên của một làng quê xứ Quảng. Mỗi dịp giỗ Tết hay mùa thanh minh, con cháu lại trở về. Cánh cửa gỗ lại mở, bàn thờ lại ấm khói hương, khoảng sân lại vang tiếng người.
VHXQ - Chiều nay mưa buồn rơi trên mái phố Nơi đây xa xôi anh nhớ một phương trời Mùa lạnh buốt buổi chiều mây trắng xóa Anh nhớ quê mình, anh nhớ thương em
VHXQ - Trong ký ức của nhiều người dân xứ Quảng, đình làng không chỉ là một công trình kiến trúc cổ mà còn là nơi diễn ra những ngày hội của làng, nơi gìn giữ đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và lưu giữ không gian văn hóa của cộng đồng.
VHXQ - Nếu những dòng sông là mạch nguồn nuôi dưỡng mảnh đất và con người xứ Quảng thì ghe bầu chính là đôi cánh đưa vùng đất ấy vượt biển khơi. Theo cánh buồm ghe bầu, không chỉ sản vật mà cả nếp sống và cốt cách người Quảng đã âm thầm lan tỏa đến nhiều miền đất.
VHXQ - Năm 2026 đánh dấu hành trình 555 năm Danh xưng Quảng Nam, một dấu mốc không chỉ có ý nghĩa lịch sử mà còn gợi mở cách nhìn về tương lai của vùng đất từng giữ vai trò cửa ngõ phía Nam của Đại Việt.