UBND huyện Phú Thiện vừa tổ chức phục dựng Lễ cầu mưa của Yang Pơtao Apui (Vua Lửa) năm 2025 tại Khu di tích lịch sử - văn hóa Quốc gia Plei Ơi, xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện (Gia Lai).
Tại Hội thảo 'Vua Lửa - huyền thoại và hiện thực' được tổ chức tại huyện Phú Thiện (Gia Lai) các đại biểu thống nhất cao việc đề nghị nâng cấp Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia Plei Ơi thành di tích quốc gia đặc biệt.
Nằm trong khuôn khổ lễ hội cầu mưa, giải chạy Việt dã huyện Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) mở rộng năm 2025 là hoạt động được cộng đồng yêu chạy bộ mong chờ. Cung đường đẹp cùng bước chạy bền bỉ, những tiếng reo hò cổ vũ đã góp phần tạo nên một giải Marathon thành công trên Di tích Vua Lửa.
Ngày 28/3 tại huyện Phú Thiện, UBND tỉnh Gia Lai phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội tổ chức Hội thảo Khoa học về di tích lịch sử Quốc gia Plei Ơi với chủ đề 'Vua lửa Huyền thoại và hiện thực giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di tích Plei Ơi'
Lễ cúng cầu mưa được tổ chức trang nghiêm trên đỉnh núi thần Chư Tao Yang - nơi 14 vị Vua Lửa từng trị vì trên mảnh đất Tây Nguyên. Đây không chỉ là lễ nghi nông nghiệp đơn thuần mà đã trở thành một phong tục, một hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng độc đáo của đồng bào Jrai.
Sáng 28-3, tại huyện Phú Thiện, UBND tỉnh Gia Lai phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội (KHXH) Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học 'Vua Lửa-huyền thoại và hiện thực', giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di tích Plei Ơi.
Trên đời có thực sự tồn tại những con người có quyền năng hô mưa gọi gió? Chính hiện thực và truyền thuyết hư ảo đan cài vào nhau khiến lễ cầu mưa của Yang Pơtao Apui ở thung lũng Ayun Hạ trở thành một hiện tượng đặc biệt, hấp dẫn bởi sự linh thiêng, huyền bí.
Sáng 27-3, lễ cầu mưa của Yang Pơtao Apui và Hội thi văn hóa-thể thao các dân tộc thiểu số huyện Phú Thiện lần thứ XVI diễn tại Khu di tích lịch sử-văn hóa quốc gia Plei Ơi (xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai).
Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam sẽ tổ chức hội thảo khoa học về di tích lịch sử quốc gia Plei Ơi vào ngày 28-3 tại huyện Phú Thiện.
Ủy ban nhân dân huyện Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) vừa có văn bản số 377/UBND-VX về việc điều chỉnh nội dung Giải chạy việt dã tại kế hoạch số 48/KH-UBND ngày 7-3-2025 của UBND huyện.
Thông tin từ UBND huyện Phú Thiện (tỉnh Gia Lai), giải việt dã 'Marathon Yang Pơtao Apui-Theo bước chân Vua Lửa' năm 2025 sẽ được tổ chức vào ngày 29-3, sớm hơn mọi năm 1 tháng.
Trong bài viết này, chúng tôi xin giới thiệu những thông tin ban đầu về bộ chóp tháp-di vật được phát hiện ở vùng Ayun Pa, hiện lưu giữ tại Tòa Giám mục Kon Tum, như một minh chứng về sự tồn tại của văn hóa Champa trên vùng đất Vua Lửa.
Vua Gió là một trong ba vị vua tồn tại ở đất Tây Nguyên theo tục lệ của người Jrai. Vua Gió phải được chọn ra từ những người có uy tín, dân làng phong làm 'vua' và có nhiệm vụ cầu mưa cho dân làng mỗi lần xảy ra hạn hán.
Khu vực Đông Nam tỉnh Gia Lai có số lượng nhà nuôi yến lớn với chất lượng tổ yến rất tốt. Khai thác lợi thế này, cùng với quy hoạch vùng nuôi, nhiều cơ sở sản xuất yến sào đã chủ động đăng ký thương hiệu, đa dạng hóa sản phẩm nhằm khẳng định vị thế trên thị trường.
Gắn liền với truyền thuyết Hỏa Xá, Khu di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi (xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện) chứa đựng những giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa. Huyện Phú Thiện đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm xây dựng khu di tích thành sản phẩm du lịch đặc thù của địa phương.
Mỗi dòng sông trên trái đất đều góp phần làm nên nền văn hóa trên lưu vực của nó và sông Ayun cũng vậy.
Với các hoạt động phong phú, Ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc thiểu số và Phiên chợ nông sản huyện Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) năm 2024 đã tạo nên không gian đa sắc màu văn hóa ngay trên Di tích Vua Lửa.
Sáng 1-5, UBND huyện Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) tổ chức giải chạy huyện Phú Thiện lần thứ II năm 2024 với chủ đề 'Marathon Yang Pơtao Apui-Theo bước chân Vua Lửa' với cung đường mang đến nhiều điều mới lạ và hào hứng với các vận động viên.
Nghi lễ cúng cầu mưa Yang Pơtao Apui diễn ra trên đỉnh núi thần Chư Tao Yang, được phục dựng nguyên bản theo phong tục của người Jrai bản địa.
Sáng 30-4, tại Khu Di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi (xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai), UBND huyện Phú Thiện khai mạc lễ hội cầu mưa Yang Pơ tao Apui và Hội thi văn hóa thể thao các dân tộc thiểu số lần thứ XV năm 2024.
Do thời tiết nắng nóng, kỳ nghỉ lễ 30-4 và 1-5 năm nay, nhiều người dân ở khu vực Đông Nam tỉnh Gia Lai lựa chọn các điểm dã ngoại gần nhà để vui chơi, thư giãn. Bên cạnh đó, các địa phương tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao thu hút khách du lịch gần xa.
Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (năm 1975), Tây Nguyên là mảnh đất có sức hút lạ kỳ đối với các nhà khoa học nói chung, khoa học xã hội nói riêng.
Sách Phan Huy Lê di cảo: Nhận thức lịch sử Việt Nam (NXB Khoa học xã hội) vừa được ra mắt tại Hà Nội nhân kỷ niệm 90 năm ngày sinh GS-NGND Phan Huy Lê (23/2/1934 - 23/2/2024).
4 Nghệ nhân Ưu tú người Bahnar, Jrai của tỉnh Gia Lai vừa được hỗ trợ kinh phí để trao truyền văn hóa truyền thống và đào tạo, bồi dưỡng thế hệ kế cận. Đây là sự động viên, khuyến khích đối với những 'báu vật nhân văn' trong việc cống hiến cho sự nghiệp văn hóa dân tộc.
Yang Nước là một vị thần có vị trí đặc biệt trong tâm thức của người Jrai trên cao nguyên. Ở đó, Yang Nước là khởi nguồn của sự sống, của mọi điều gắn với buôn làng từ ngàn đời qua.
Pơtao Apui hay Vua Lửa là một hiện tượng tín ngưỡng độc đáo ở Tây Nguyên và Đông Nam Á. Năm 1993, làng Vua Lửa (Plei Ơi, xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện) được Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích cấp quốc gia. Tuy nhiên, đến nay, không nhiều người biết về di sản lịch sử-văn hóa này.
Trong Công văn của Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai trả lời các kiến nghị của cử tri có nội dung liên quan đến việc đầu tư xây dựng nhà điều trị và hội trường cho Trung tâm Y tế huyện Phú Thiện và điều chỉnh khoanh vùng Khu di tích Plei Ơi. Báo Gia Lai điện tử xin trích đăng nội dung trả lời về vấn đề nêu trên.
Nghệ nhân Ưu tú Rơ Ô Bhung (buôn Gum Gốp, xã Ia Rmok, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai) kể rằng: Xưa kia, cư dân Jrai vùng hạ lưu sông Ba thường mời các Vua Lửa (Pơtao Apui) ở thung lũng Ayun Hạ đến làm lễ cầu mưa. Hình ảnh các Vua Lửa cùng không khí hội hè trong nghi lễ nông nghiệp quan trọng bậc nhất của người Jrai vẫn còn in đậm trong trí nhớ của vị già làng đã đi qua 85 mùa rẫy này.
Mười mấy đời truyền lại, Vua Lửa là người kết nối của lũ làng và thần, người có sự tôn kính bậc nhất của cộng đồng. Trên vương quốc của Vua Lửa bây giờ, dù không còn nhiều huyễn hoặc, nhưng Vua Lửa vẫn như là niềm tin bất diệt của người Jrai.
Liên quan đến kiến nghị của cử tri huyện Phú Thiện về đầu tư cơ sở vật chất cho ngành Y tế huyện; điều chỉnh khoanh vùng Khu di tích văn hóa cấp quốc gia Plei Ơi (Vua Lửa), Báo Gia Lai điện tử xin trích đăng nội dung trả lời của UBND tỉnh về vấn đề trên.
Vua Gió-tiếng Jrai là Pơtao Angin. Bởi làm 'vua' của gió nên suốt đời 'ngài' phải đi bộ nếu không sẽ bị… gió gọi đi. Và có lẽ vì quan niệm nước, lửa và gió không thể dung hòa nên dù cùng sống gần nhau, cùng làm một việc là cầu trời cho mưa thuận gió hòa, Vua Gió phải kiêng không được giáp mặt Vua Nước (Pơtao Ia) và Vua Lửa (Pơtao Apui).
Có những con người, vùng đất tưởng chừng chỉ gặp gỡ ngắn ngủi nhưng lại trở thành cơ duyên. Điển hình là cuộc gặp giữa Tiến sĩ Sử học Nguyễn Thị Kim Vân với cao nguyên Pleiku năm bà 14 tuổi. Để rồi từ đây bà gắn bó, cống hiến gần như cả cuộc đời bằng cách kiếm tìm, khái quát, lưu lại những dấu chân lịch sử-văn hóa của vùng đất này bằng góc nhìn khoa học.
Dịp lễ 30/4 và 1/5, huyện Phú Thiện (Gia Lai) tổ chức Lễ cúng cầu mưa Yang Pơtao Apui cùng các hoạt động văn hóa để giới thiệu về hình ảnh con người, nét đẹp văn hóa, thiên nhiên vùng đất nơi đây.
Với niềm tin vào sức mạnh của Vua Lửa và thanh gươm thần, lễ cúng cầu mưa đã trở thành nét văn hóa tín ngưỡng kéo dài hàng thế kỉ của đồng bào Jrai huyện Phú Thiện (tỉnh Gia Lai). Việc kết hợp lễ hội với các hoạt động văn hóa, thể thao, kết nối với các điểm tham quan, du lịch đã tạo cơ hội quảng bá hình ảnh thiên nhiên, con người, nét đẹp văn hóa đồng bào dân tộc tại chỗ đến với du khách gần xa.
Tạm rời xa nhịp sống hối hả ở chốn thị thành để dạo bước tới vùng Tây Nguyên nắng gió, trên những cánh đồng hoa bát ngát, bạn sẽ có được cảm giác yên bình cũng như tìm lại sự lãng mạn mà bạn đã vô tình bỏ quên ở đâu đó. Hãy cùng chúng tôi tham quan cánh đồng hoa sen đẹp rực rỡ khoe sắc hồng thắm, dịu dàng tỏa hương đã thu hút nhiều khách du lịch đến tham quan nhất tại Xã Ia Yeng, Phú Thiện, Gia Lai.
Với vị trí thần quyền trong đời sống tâm linh của đồng bào dân tộc Jrai, ngay khi đặt chân lên Tây Nguyên, hiện tượng Vua Lửa (Pơ tao Puih) đã được người Pháp, mà trước hết là các nhà truyền giáo để tâm nghiên cứu.
Gần đây, một số tư liệu quý về các dân tộc Bắc Tây Nguyên được những người quan tâm, yêu mến vùng đất này chia sẻ trên mạng xã hội. Những hình ảnh, thông tin, tư liệu về dân tộc Jrai, Bahnar được các nhà nhiếp ảnh người Pháp chụp ở tỉnh Kon Tum, Gia Lai qua các thời kỳ dần dần được lộ diện. Trong số này có những bức ảnh khá ấn tượng về trang sức của các tộc người nơi đây.
Cách đây hơn 10 năm, tôi được GS. Nguyễn Tấn Đắc hướng dẫn thực hiện một bài tập lớn. Trước đó, khi đọc hồ sơ cá nhân của học trò xong, ông điện thoại cho tôi: 'Tôi già rồi, chuyên môn sâu về lĩnh vực này lại mỏng. Nhưng anh là người Gia Lai nên tôi đồng ý'.
Năm 2020, mặc dù còn nhiều khó khăn, thách thức đan xen, nhưng huyện Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) đã thực hiện hiệu quả kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, đảm bảo an ninh chính trị, an ninh nông thôn, trật tự an toàn xã hội.
Đây là sự kiện được coi là tiêu biểu cho tinh thần chống Pháp của đồng bào Jrai trước khi có Đảng nên hầu hết các tài liệu lịch sử viết về Tây Nguyên đều nhắc đến. Tuy nhiên, diễn tiến của cuộc nổi dậy thì các tài liệu đều không thấy ghi chi tiết. Henri Maitre có lẽ là người duy nhất cho thấy trong 'Les Jungles Moi' (Rừng người Thượng). Tuy chưa thật chi tiết nhưng qua sự ghi chép của ông, chúng ta cũng có thể hình dung được những nét cơ bản của cuộc nổi dậy và con đường dẫn tới cái chết của Odendhan.
Dù đã đôi lần đến Plei Ơi (xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai) nhưng tôi vẫn cứ thấy ngôi làng này hấp dẫn lạ. Plei Ơi theo tiếng Jrai có nghĩa là 'Làng Ông'. Đó là ngôi làng nhỏ bé thanh bình, vẫn mang đậm dáng dấp Tây Nguyên. Làng tọa lạc trên một thung lũng bằng phẳng, phía Bắc là đèo Chư Sê với rừng khộp cỗi cằn khoe thân già nua xen trong những dãy đá trọc đầu lô nhô trăm hình vạn trạng, phía Nam là cánh đồng Ayun Hạ ngút ngát hàng ngàn héc ta. Đó là vùng đất đắc địa, đẹp hiếm có. Đất ấy còn thêm sức hấp dẫn bởi núi Tao Yang, huyền tích Vua Lửa và kiếm thần.
Lửa có vai trò quan trọng trong đời sống con người. Ngọn lửa trước sân nhà rông quy tụ mọi người trong những đêm hội của cộng đồng với tiếng chiêng, nhịp trống, điệu múa xoang, ché rượu cần... Ngọn lửa chất chứa bao huyền thoại của vùng đất cao nguyên trong những đêm kể khan của già làng, là biểu tượng cho quyền năng thần bí của Vua Lửa (Pơtao Apuih) từng được lưu trong sử sách.
Mới đây, Bệnh viện Y dược cổ truyền và Phục hồi chức năng phối hợp với Ban Liên lạc những người tham gia hoạt động cách mạng trong các thời kỳ kháng chiến tỉnh Gia Lai tổ chức khám bệnh, cấp thuốc miễn phí và tặng quà cho các gia đình chính sách, hộ nghèo xã Ia Ake, huyện Phú Thiện. Đi cùng đoàn, tôi lại có dịp quay lại thăm vùng đất của Pơtao Apui (Vua Lửa) này.