…Bất chấp cái giá buốt khắc nghiệt cuối đông, loài đào mốc ở Háng Pu Xi (xã Xa Dung, tỉnh Điện Biên) vẫn bung nở sắc hồng bên những ngôi nhà tái định cư mới đã nghe rộn ràng không khí Tết. Cả bản làng đã hồi sinh sau lũ dữ, từ mất mát đau thương người Mông rũ bùn đứng dậy.
Đã nhiều năm nay, từ khi bước qua tuổi sáu mươi, tôi thường về quê ăn Tết sớm. Năm nay cũng vậy, khi những cơn gió mùa Đông Bắc đầu tiên tràn đến, tôi đã thu xếp về quê ăn Tết. Tôi thèm cái không khí, cái hương vị, cái hồn cốt Tết quê.
Độ ấy, cứ vào đầu tháng Chạp, trời vẫn rét ngọt, cải ngồng nở vàng trên luống, sương giăng khắp chốn, cảm nhận thấy vị ngai ngái của đất trời sắp chuyển mùa... lũ trẻ con chúng tôi bắt đầu ngửi thấy mùi Tết!
Năm Ất Tỵ sắp qua, Tết Bính Ngọ (2026) đang chạm ngõ. Trong nhịp sống hối hả của thời hiện đại, giữa những siêu thị sáng đèn và những chuyến xe ngược xuôi cuối năm, ở nhiều làng quê Bắc Bộ vẫn còn giữ được một phong tục xưa: rủ nhau mổ lợn ăn Tết – hay còn gọi bằng cái tên mộc mạc mà thân thương: 'đụng lợn Tết'.
Tết Nguyên đán là khoảnh khắc đoàn viên thiêng liêng trong mỗi nếp nhà Việt. Thế nhưng, đi liền với đó là nỗi trăn trở thường trực của những 'tay hòm chìa khóa'. Khi kinh tế vẫn còn nhiều biến động, việc cân đối chi tiêu ngày Tết sao cho vừa vặn mà vẫn đủ đầy phong vị Tết không chỉ là câu chuyện riêng của mỗi gia đình, mà còn đặt ra yêu cầu trách nhiệm đối với các cấp, ngành để Tết thực sự trở về đúng nghĩa: Nhẹ nhàng về vật chất, sâu nặng tình thân và trọn vẹn trong từng phút giây sum vầy.
Tháng Chạp trong tôi là nỗi nhớ niềm thương, nhớ ánh nắng óng ả phơi mình trên mái ngói thâm nâu, bừng sáng cả hiên nhà đang rộn ràng tiếng cười. Nhớ ruộng ngô với những bắp ngô đang căng tròn, mẩy hạt vàng ươm. Luống rau cải mẹ trồng ở triền đê đã lên ngồng, chực chờ sắp trổ bông vàng bên sông. Bóng mẹ lưng còng đang thu hoạch những luống rau vụ đông, chất lên đôi quang gánh, bóng liêu xiêu vào buổi chiều gió bấc thổi hun hút.
Người phụ nữ khiến cộng đồng mạng sửng sốt khi giành chiến thắng trong 22/26 cuộc thi bắt lợn chỉ trong vòng một năm.
Khi sương sớm vẫn còn giăng mắc, người khắp chốn từ Bá Thước, Điền Lư, Cổ Lũng... đã í ới gọi nhau dậy đi chợ Phố Đoàn. Phiên chợ đặc biệt này chỉ họp hai buổi sáng thứ Năm và Chủ nhật, ai lỡ quên thì đành ngậm ngùi đợi tới phiên sau.
Dịch tả lợn châu Phi đang tái bùng phát ở Nghệ An, gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi và đe dọa lan rộng. Ngăn chặn dịch không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn phụ thuộc vào sự quyết liệt, trách nhiệm của chính quyền cơ sở.
Chợ núi cũng như bao khu chợ ở nhiều vùng miền khác, là nơi mua bán trao đổi, gặp gỡ chuyện trò. Song, chính sự chân chất, bình dị của những phiên chợ này lại khiến bao người nhớ nhung.
Người Pa Dí - một dân tộc thiểu số chỉ còn khoảng 2.000 người sinh sống chủ yếu ở huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai, có những phong tục, nét văn hóa đặc sắc trong việc đón Tết cổ truyền. Tết không chỉ là dịp sum vầy gia đình mà còn là thời điểm để cộng đồng Pa Dí thể hiện tình cảm, sự gắn bó và lưu giữ những giá trị truyền thống lâu đời.
Mới 5h sáng, trời vẫn còn tối đen nhưng hai vợ chồng ông bà Thanh - Chất ở khu 10, xã Phù Ninh, huyện Phù Ninh đã lục tục trở dậy đun nước để mổ lợn. Nhiều năm nay từ khi các con còn nhỏ, cho đến giờ con trai, con gái đều đã lập gia đình và ra ở riêng nhưng ông bà vẫn giữ nếp mổ lợn để các con 'ăn đụng' trong dịp Tết Nguyên đán. Cũng như gia đình ông bà Thanh-Chất, nhiều gia đình vẫn còn giữ tập tục 'đụng lợn' vào dịp cuối năm, phần gia đình con cháu, phần để mời anh chị em, hàng xóm láng giềng mỗi người một chút chia sẻ miếng thịt ngon trong những ngày cuối năm.
Mưa xối xả, nước dâng lên tràn bờ, lũ mỗi lúc một cao, xâm lấn từng lối đi, từng ngõ ngách của xóm nhỏ ven sông Cầu (T.P Thái Nguyên). Dòng sông hiền hòa ngày nào giờ đây cuộn mình, nuốt chửng những bụi cỏ, vạt tre, cuốn chúng trôi dạt trong dòng nước xiết.
Với những người sinh ra từ làng, gắn bó với làng, thì chợ quê là một mảng ký ức thân thương, bình dị mà lưu luyến mãi không quên.
Tôi lớn lên bên ông bà nội và mẹ. Ba đi công tác xa nhà, các anh chị đi làm, đi học xa. Mỗi tết đến, mọi người còn chưa về, tôi lại phụ giúp ông gói bánh. Bắt đầu từ năm bảy tuổi, ông giao cho tôi việc rửa lá dong. Lần đầu, giao việc gì cho tôi, ông cũng kiểm tra cẩn thận. Từng kẽ lá, cuống lá phải được kì sạch mà không được làm rách. Lá dong sau đó được để ráo nước trên một cái rổ tre.
Khi những tờ lịch trên tường đã gỡ mỏng dần, thời gian ngày càng tiến về những ngày cuối năm. Nắng cũng hanh hao hơn, gió cũng lao xao hơn và mọi người cũng tất bật hơn. Trong những câu chuyện hàng ngày, lúc nào cũng sẵn mấy câu: Ngày mấy về quê, tết nhất sắm sửa đến đâu rồi? Tết này được thưởng nhiều không? Năm nay ăn tết nhà nội hay nhà ngoại?
Dù vẫn duy trì và có thể nâng lên thành một lễ hội truyền thống đặc biệt nhưng Tết của những ngày xưa ở quê tôi đã khác so với ngày nay vì nhiều lẽ.
... đã sống gần hết cuộc đời, đôi chân đã đi khắp đất nước, mà cứ mỗi độ giữa đông trở đi, lòng lại náo nức, rưng rưng nhớ về những mùa tết đẫm đặc tuổi thơ tôi...
Năm Quý Mão sắp qua, Tết Giáp Thìn sắp đến. Không ít làng quê ở Bắc Bộ những ngày giáp Tết vẫn duy trì tục 'đụng lợn'. Đây là nét văn hóa truyền thống từ bao đời nay, dù kinh tế thị trường phát triển, thịt lợn được bày bán khá sẵn ở các chợ, khu dân cư, không còn khan hiếm như những năm thời bao cấp.
Cúng ông Công ông Táo xong, mẹ nhận được thư của bố báo năm nay không về ăn Tết, mấy anh em đã buồn so. Thế nhưng cứ nghĩ đến được về quê ăn Tết với bà là cả nhà lại náo nức, chờ đợi. Mẹ vừa kết thúc buổi làm, mấy anh chị em kết thúc buổi học cuối cùng là cả nhà chất đồ đạc lỉnh kỉnh lên xe về quê ăn Tết.
Tháng Chạp trong người con xa quê là nỗi nhớ niềm thương, nhớ vạt nắng nhạt trải trên mái ngói sẫm nâu điểm vệt rêu xanh. Nhớ ruộng ngô với những bắp non đang căng tròn, mẩy hạt. Luống rau cải mẹ trồng ở triền đê đã lên ngồng, chực chờ trổ bông vàng bãi sông. Bóng mẹ lưng còng bên những luống rau vụ đông, chất đầy đôi gánh, bóng mẹ xiêu xiêu buổi chiều gió bấc thổi hun hút.
Từ bao đời nay, tục mổ lợn ăn chung ngày tết đã gắn liền với ký ức tuổi thơ của biết bao người con sinh ra ở các miền quê. Đây là một phong tục thú vị, đến nay vẫn được duy trì, thể hiện nét sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc.
Cuộc sống ngày càng đủ đầy nhưng kí ức về ngày Tết trong tôi vẫn luôn là hoài niệm đầy háo hức. Nhớ lắm khoảnh khắc cả gia đình nhà ngoại quây quần làm thịt heo cho ngày Tất niên, thưởng thức chén cháo lòng và nhớ mãi giây phút vỡ òa sung sướng khi xin cái bong bóng heo ngày ấy...
Tết cổ truyền của dân tộc lại sắp về, mới hôm rồi đây mẹ gọi điện từ quê lên nhắn tôi gắng về sớm để phụ giúp mẹ sửa soạn chuẩn bị cho tết, bởi năm nay nhà sẽ nấu bánh chưng và 'ăn đụng' lợn (nhiều gia đình cùng chung nhau mổ một con lợn để ăn tết!)
Tất cả những mùi vị, thanh âm của mùi cháo gạo mới, mùi hương bài, tiếng người nói lao xao, tiếng giã giò, tiếng pháo... hòa quyện vào nhau, tạo nên một phong vị Tết quê đặc trưng của những người con được 'sinh ra từ làng'.
Mới xong trận lụt to, vào 'phây' của chú em đã thấy rộn ràng khi được biết chủ nhật đến quê tôi tổ chức đua ghe. Bao ký ức một thuở lại ùa về. Vậy là, dù bận rộn bao công việc phải lo và phải làm, cũng vội vàng sắp xếp để chủ nhật về làng coi… đua.
Những ngày giáp Tết Quý Sửu 1973 quê tôi thật nhộn nhịp bởi những năm trước đó 'Tết thời chiến tiết kiệm', Tết năm ấy, Hợp tác xã Nông nghiệp quan tâm phân phối cho mỗi nhân khẩu năm lạng thịt lợn hơi theo giá Nhà nước, tôi là bộ đội đang chiến đấu ở trong Nam ra công tác, tranh thủ ghé qua nhà đúng dịp Tết nên cũng được tính thêm nhân khẩu vào gia đình.
Chị không được sinh ra nơi thành phố, càng không phải là con một gia đình giàu có. Chị vốn sinh ra trong một nhà nghèo ở vùng nông thôn cũng nghèo. Nhà chỉ có ba mẹ con rau cháo nuôi nhau, cha mất sớm nên mẹ một mình gồng gánh nuôi hai chị em khôn lớn. Bà thương con nên hầu như chẳng bắt hai con phải động tay vào bất cứ việc gì, chỉ mong hai con học hành thật giỏi sau này không khổ như mình.
Những ngày giáp tết Quý Sửu 1973 quê tôi thật nhộn nhịp bởi những năm trước đó 'tết thời chiến tiết kiệm', Tết năm ấy Hợp tác xã Nông nghiệp quan tâm phân phối cho mỗi nhân khẩu năm lạng thịt lợn hơi theo giá Nhà nước, tôi là bộ đội đang chiến đấu ở trong Nam ra công tác, tranh thủ ghé qua nhà đúng dịp Tết nên cũng được tính thêm nhân khẩu vào gia đình.
Tết Mậu Thân 1968 là cái Tết đáng nhớ nhất trong cuộc đời binh nghiệp của Trung tướng, Anh hùng LLVTND Nguyễn Phúc Thanh.
Trong cuộc đời mình, tôi đã từng trải qua gần hai mươi cái Tết xa nhà. Mỗi năm một vẻ, song đó mãi là những thời khắc không bao giờ quên được.
Khi ánh nắng xuyên qua lớp sương mờ giăng giăng sau nhiều ngày trời u ám, những cơn gió Đông hây hẩy từng hồi như hơi thở mơn man của đất trời giao thoa. Mùa xuân đang đến rất gần. Xuân hân hoan trên mọi nẻo đường, len lỏi từng ngôi nhà, ngõ xóm. Xuân bồi hồi trong từng cảm xúc mênh mang. Khung trời xuân khéo chia đôi miền suy nghĩ: Mảnh lưu lạc nơi đất khách. Mảnh vương vấn lặng thầm phía trời quê...
Xuân đã đến thật gần! Xuân rộn ràng trên đường thôn ngõ xóm. Xuân nuột nà trên nhành cỏ ngọn cây. Xuân mơn man trên má người thiếu nữ ửng tươi nụ đào. Và Xuân mang Tết đến, náo nức trong từng 'tế bào' của trời đất, lâng lâng như men rượu ngô ủ kĩ phả ra cái thứ hương nồng nàn khắp chốn chợ quê.
Ngày đó quả là đáng nhớ với tuổi thơ của tôi. Cả đêm không ngủ chỉ chờ nghe tiếng mọi người gọi nhau dậy bắt lợn là tôi bật xuống khỏi giường, lăng xăng cầm đèn soi.
Tiếng lợn kêu eng éc xuyên qua màn đêm, xuyên qua bức vách, len lỏi vào những giấc mơ của hai chị em tôi. Cu Thạo choàng tỉnh, giật mình, xoay người từ cuối giường lộn lại ôm ghì lấy tôi. Một tay tôi luồn xuống dưới gáy Thạo cho nó gối đầu, tay kia tôi xoa lưng nó. Giấc ngủ trở lại nhưng không hiểu sao những giấc mơ bình yên biến mất, thay vào đó là những cơn ác mộng.
5 giờ ngày thứ Sáu. Mặt trời ló rạng phía chân trời xa xa, cả nghìn người từ khắp các nẻo đường nô nức kéo nhau về chợ phiên xã Lùng Phình (Bắc Hà). Người đem rau, người đem quả, người đem thực phẩm... góp vào phiên chợ tạo nên sắc màu rực rỡ đậm bản sắc văn hóa vùng cao. Trong phiên chợ ấy, nơi thu hút rất đông bà con là khu vực bán lợn giống, cũng vì lẽ đó mà nơi đây được mệnh danh là 'sàn giao dịch' lợn giống lớn nhất vùng cao, mỗi phiên chợ có hàng trăm con lợn giống địa phương được đem đến trao đổi, mua bán.