Thông qua tuần lễ hoa dã quỳ - núi lửa Chư Đăng Ya năm 2023 nhiều chị em dân tộc Jrai cùng đón nhận cơ hội làm du lịch và linh hoạt làm quen với những cách làm dịch vụ tại chỗ nhằm tăng thu nhập.
Ở tuổi 75, ông vẫn nuôi 5 con bò, làm 4ha cà phê, 1ha ruộng lúa. 'Phải gương mẫu làm để cho lớp trẻ trong làng noi theo, nhiều hộ giảm bớt nghèo, ít đi uống rượu. Nếu ai khó khăn, tôi sẵn sàng giúp đỡ cải tạo vườn tạp, phát triển kinh tế hộ gia đình' - ông Ksor Hiếu bày tỏ.
Lâu nay, mọi người thường chỉ biết đến các 'ông bầu' trong bóng đá. Bởi vậy, chuyện 'bà bầu' Su Bi (SN 1993, làng Ia Nueng, xã Biển Hồ, TP. Pleiku, tỉnh Gia Lai) xây dựng đội bóng đá phong trào hay tài trợ cho các nữ cầu thủ khiến không ít người ngạc nhiên, khâm phục.
Tại mỗi thôn, làng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nói chung và ở Gia Lai nói riêng, đội ngũ người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số đang ngày một khẳng định rõ vai trò là cầu nối giữa chính quyền địa phương và người dân, tích cực tuyên truyền, vận động bà con sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật, vươn lên làm giàu chính đáng.
Đội ngũ người uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số ngày một khẳng định vai trò trong việc là cầu nối giữa chính quyền với việc vận động bà con sống và làm việc theo pháp luật, vươn lên làm giàu.
Với cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số Jrai ở Tây Nguyên, nước là mạch nguồn của sự sống, sinh trưởng và phát triển. Vì thế, hàng năm, người Jrai luôn tổ chức Lễ cúng giọt nước để cầu mong thần nước phù hộ cho dân làng luôn được khỏe mạnh, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, vạn vật trong làng đều tươi tốt, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Đây cũng là một biểu tượng văn hóa độc đáo, gắn liền với đời sống văn hóa tinh thần, tâm linh của cộng đồng đồng bào dân tộc Jrai.
Mỗi vùng đất đều có câu chuyện riêng. Vùng đất nào còn lưu giữ bản sắc thì càng có nhiều câu chuyện hấp dẫn. Nhiều năm qua, Nghệ sĩ Nhiếp ảnh (NSNA) Nguyễn Linh Vinh Quốc đã góp sức quảng bá cho du lịch Gia Lai khi kết nối nhiều đoàn du khách là các nhiếp ảnh gia trong nước đến các ngôi làng Jrai ở xã Ia Mơ Nông (huyện Chư Păh) để thực tế sáng tác. Trong cuộc trò chuyện với P.V Báo Gia Lai, anh chia sẻ góc nhìn thú vị để tăng sức hút cho du lịch cộng đồng từ những quan sát tinh tế trong quá trình thực tế sáng tác.
Những đêm lửa trại đã trở thành nét văn hóa bao đời của nhiều ngôi làng Jrai, Bahnar ở Tây Nguyên, đặc biệt là trong giao lưu văn hóa, văn nghệ, các hoạt động gắn kết cộng đồng. Tuy nhiên hiện nay, hoạt động này đang dần thưa vắng.
Trải qua gần 1 thế kỷ, từ chỗ chỉ có những ngôi làng Jrai, Pleiku đã trở thành đô thị loại I trực thuộc tỉnh đầy năng động và phát triển bậc nhất khu vực Bắc Tây Nguyên.
Tôi may mắn từng sống trong những ngôi làng Tây Nguyên. Thời ấy cũng chưa xa là bao, chỉ đầu những năm 80 của thế kỷ XX, mà bây giờ nhớ lại cứ ngỡ như cổ tích.
Chuyến 'xuất hành' đầu năm Nhâm Dần 2022 của tôi là về vùng ven đô thị Pleiku hít thở chút không khí trong lành đầu xuân sau những ngày tự giam hãm trong căn nhà chật chội để phòng-chống dịch Covid-19. Xã Gào-vùng căn cứ cách mạng Khu 9, là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, hiện lên thanh bình dưới nắng xuân.
Plei Rbai (xã Ia Piar, huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai) là một trong số ít ngôi làng Jrai nổi tiếng về truyền thống hiếu học. Người dân ở ngôi làng bên dòng Ayun chắt chiu từng hạt lúa, củ mì để nuôi con cái ăn học và trở thành người có ích cho xã hội. Nhẩm tính có đến vài chục người xuất thân từ Plei Rbai đạt trình độ cao đẳng, đại học trở lên đang cống hiến sức lực, trí tuệ xây dựng quê hương.
Là tôi đang nhắc đến 2 ông giáo sư nổi tiếng Từ Chi và Tô Ngọc Thanh. Sau Tết Nguyên đán 1981, lần đầu tiên ăn Tết xa nhà, tôi đang lơ vơ thì anh bạn cùng Phòng Văn nghệ rủ: 'Có đoàn của Viện Văn hóa xuống làng Tơ Tung (huyện Kbang) quay phim tư liệu lễ cơm mới. Cần người chạy máy nổ, tôi với ông thầu đi'. Anh này là họa sĩ, tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế, lên nhận công tác ở đây trước tôi vài năm. Tôi bật cười hỏi lại anh ấy: 'Hai thằng có bằng cấp cao nhất cơ quan lại đi chạy máy nổ, nhưng ông biết sử dụng không?'. 'Dễ ẹc, tôi làm được'-anh trả lời chắc nịch.
Với mong muốn tiếng cồng, tiếng chiêng mãi vang vọng trong các ngôi làng Jrai, huyện Chư Prông (tỉnh Gia Lai) đầu tư kinh phí và mở nhiều lớp truyền dạy cồng chiêng, múa xoang thu hút đông đảo người dân tham gia, nhất là thanh thiếu nhi.
Ia Lang bây giờ thuộc huyện Đức Cơ nhưng trước khi thành lập huyện mới năm 1991, xã thuộc huyện Chư Prông. Năm 1985, thực hiện chủ trương tăng cường cán bộ cho cơ sở, tôi và Nguyễn Tấn Đức, bấy giờ là cán bộ Liên đoàn Lao động tỉnh và Ninh Đức Cảnh-Phó Trưởng phòng Cảnh sát Giao thông Công an tỉnh được huyện phân công về xã này làm công tác tham mưu giúp cấp ủy, chính quyền địa phương.
Trước sức ép của quá trình đô thị hóa, nhiều làng Jrai ở Pleiku đã có những đổi thay cả về cấu trúc, sinh hoạt và văn hóa truyền thống. Đó là sự thật và cũng là quy luật khách quan. Nhưng để xây dựng một TP. Pleiku văn minh với đặc thù vùng Tây Nguyên có nhiều dân tộc bản địa, chúng ta không thể không chú trọng đến quy hoạch xây dựng các làng Jrai truyền thống và bảo tồn các giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc này.
Huyện Đức Cơ có một ngọn thác rất đẹp thuộc địa phận 2 xã Ia Nan và Ia Pnôn. Cả dân gian và trong văn bản chính thống, nó đều được gọi là thác Ông Đông (Đồng hoặc C10). Định danh như vậy có đúng không?
Nhắc đến làng phong Quy Hòa, không ít người liên tưởng ngay đến câu chuyện của cố thi sĩ Hàn Mặc Tử. Đây là nơi lưu dấu những tháng ngày đau đớn cả thể xác lẫn tinh thần của thi sĩ trước khi rời bỏ cuộc đời năm mới 28 tuổi.
Suối đá Ia Ruai nằm trên địa phận thị trấn Ia Ly và xã Ia Phí huyện Chư Păh được xác định đã có trên 100 triệu năm, hai bên dòng suối là các thanh đá hình lục lăng được sắp đặt sát nhau rất kỳ vĩ.
Chúng tôi tìm đến dòng suối có bãi đá đẹp và lạ ở làng Vân (thị trấn Ia Ly, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai). Băng qua những lối mòn, cả nhóm đã thực sự bất ngờ trước khung cảnh thiên nhiên kỳ thú nơi này. Dòng suối mang nhiều tên gọi, nằm giữa xã Ia Phí và thị trấn Ia Ly chảy qua nhiều làng Jrai trước khi đổ ra hồ chứa nước của Nhà máy Thủy điện Ia Ly, đoạn đến làng Vân bỗng trồi lên một bãi đá triệu năm dài hàng cây số.
Chiến công hiển hách của Puih San đã mang lại nguồn cảm hứng cho các văn nghệ sĩ - chiến sĩ. Nhà thơ Mai Trang sáng tác bài thơ:' Người lái đò trên sông Pô Kô' và Nhạc sĩ Cầm Phong phổ nhạc bài thơ này.
Đó là chú voi nhà cuối cùng của người quản tượng cuối cùng ở vùng đất Ayun - Chư Mố (Gia Lai) này. Bên bờ suối Ia Tul, chú voi Yẵ Tao mấy chục năm tuổi đã không còn thêm một lần vui với nắng gió đại ngàn nữa.
Với lối kiến trúc đặc biệt đã được hình thành và lưu truyền hàng ngàn năm qua, những ngôi nhà sàn không chỉ là nơi chở che cho con người, biểu tượng của tình yêu thương, đùm bọc lẫn nhau mà còn là đặc trưng văn hóa của vùng đất đỏ Tây Nguyên.
Nhằm ghi nhận và tôn vinh những đóng góp của các tập thể, cá nhân điển hình trong phong trào thi đua yêu nước, hàng năm, Hội đồng Thi đua-Khen thưởng tỉnh phối hợp với Hội Nhà báo tỉnh và Báo Gia Lai phát hành tập sách 'Giữa rừng hoa đẹp'. 16 tập sách được xuất bản trong thời gian qua đã tuyển chọn, giới thiệu gần 1.000 tập thể, cá nhân là những 'bông hoa' điển hình tiên tiến trên các lĩnh vực.
Khi còn công tác, tôi thường về vùng Krông Pa, nơi giáp với hạ nguồn con sông Ba thuộc tỉnh Phú Yên. Con đường 25 từ Gia Lai về Tuy Hòa (tỉnh Phú Yên) trước năm 2000 được mệnh danh là 'con đường khổ ải', nhất là đoạn từ Ayun Pa về thị trấn Phú Túc. Do vậy, nó đã trở thành lực cản của cán bộ ở tỉnh về công tác ở xứ sở của người Jrai Mthur này. Ngược lại, người dân Krông Pa cũng 'cực chẳng đã' có việc quan trọng mới về Pleiku, còn không thì họ xuôi về Tuy Hòa thuận lợi hơn.
Pleiku là thành phố của sự giao thoa văn hóa, hài hòa, ôn hòa và tích hợp. Trên địa bàn thành phố có tới 40 ngôi làng của đồng bào Jrai. Trong đó có những ngôi làng ven đô, thậm chí ở ngay trong phố như: Pleiku Roh, Plei Ốp, Plei Kép, làng Nhao...
Tôi ở Tây Nguyên đủ lâu để hiểu được phần nào vai trò, vị trí và giá trị của cồng chiêng trong đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tôi đã hàng trăm lần tận tay cầm nắm và thưởng thức âm thanh của các loại chiêng đồng, chiêng tre. Nhưng đây là lần đầu tiên tôi biết đến một loại chiêng đặc biệt: Chiêng làm bằng vỏ… thùng phuy!
Đắk Bla là dòng sông mang nhiều câu chuyện huyền thoại ở đôi bờ. Nhưng tiếc thay, những năm gần đây, dòng sông đang 'lịm dần' giữa mùa nước cạn.
Dòng sông Đăk Bla mang biết bao huyền thoại và cả những câu chuyện tình đẫm nước mắt. Nhưng tiếc thay, mấy năm gần đây, dòng sông đang lịm dần giữa mùa nước cạn.
Hiện nay, với sự phát triển của nhiều thiết bị truyền thông, tiếng kẻng tưởng chừng đã bị lãng quên. Thế nhưng, các cấp Hội Cựu chiến binh (CCB) huyện Chư Prông vẫn áp dụng hiệu quả hiệu lệnh này trong mô hình 'Tiếng kẻng an ninh'.
Về xã Ia Mlah (huyện Krông Pa, Gia Lai) hỏi thăm anh Phạm Hồng Nghiêm-cán bộ văn phòng UBND xã thì người dân nơi đây đều biết và dành những lời khen ngợi. Là đảng viên trẻ nên anh Nghiêm luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến phong trào Đoàn-Hội của địa phương, đặc biệt nhu cầu việc làm của đoàn viên, thanh niên.
Cách đây đã lâu, Quỹ Thụy Điển - Việt Nam phát triển văn hóa chúng tôi có dịp đi điền dã vùng Tây Nguyên để đóng góp ít nhiều cho việc bảo tồn và phát triển văn hóa của đồng bào Thượng.
Cao nguyên Pleiku có hơn 30 miệng núi lửa đã được biết đến. Và thật thú vị khi chúng ta biết rằng tất cả những miệng núi lửa này đều có các làng Jrai ở cận kề và khai thác từ lâu.
Biết bao người con ưu tú của các buôn làng Jrai vẫn ngày đêm miệt mài với khát vọng gìn giữ, thắp sáng ngọn lửa văn hóa dân tộc mình. Tuy còn trẻ nhưng họ luôn mang trong mình khát khao cháy bỏng về việc quảng bá những khúc dân ca, điệu xoang, tiếng cồng chiêng… đến với hàng vạn trái tim của du khách trong và ngoài nước.
Chuyến phà chầm chậm đưa chúng tôi lướt trên mặt nước đỏ nặng phù sa của dòng Pô Cô. Trôi trên dòng Pô Cô lịch sử, vang lên trong tâm trí chúng tôi là những giai điệu trầm hùng, tha thiết: 'Hỡi Pô Cô ơi!/Dòng sông mênh mông/đôi bờ cây xanh biếc/nước chảy xiết sâu thẳm/qua tháng ngày hỏi sông ơi có biết?/Anh lái đò tên gọi A Sanh'.
Di dân xây dựng kinh tế mới theo chủ trương của Đảng, Nhà nước, người dân xã Hòa Phú (huyện Chư Pah, Gia Lai) đã khoác lên vùng đất này chiếc áo mới. Dấu tích của một thời bom cày đạn xới đã vùi trong lòng đất để ngàn cây lên xanh, mang lại cuộc sống sung túc.
Du lịch được tỉnh ta xác định là ngành kinh tế mũi nhọn và là hướng đi bền vững. Trong đó, loại hình mà người dân đóng vai trò chủ thể là du lịch cộng đồng đang được đẩy mạnh. Tuy nhiên, làm thế nào để du lịch cộng đồng cất cánh là bài toán đòi hỏi cần có những định hướng, giải pháp cụ thể cũng như sự chung tay của các ngành, địa phương và người dân.
Mỗi lần nhìn thấy ngọn cỏ đuôi chồn phất phơ theo ngọn gió từ hướng Tây thổi ngược về, trong tôi lại rưng rưng xúc cảm khi nhớ về quá khứ nghèo đói lẫn niềm tự hào của cuộc sống đủ đầy nơi vùng biên viễn huyện Ia Grai hôm nay. Di dân xây dựng kinh tế mới và người dân sở tại đã cùng đánh thức vùng đất khô cằn thành những rẫy nương tốt tươi.
Tối 3-12, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP. Pleiku tưng bừng tổ chức lễ kỷ niệm 90 năm thành lập đô thị Pleiku và công bố quyết định công nhận thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.