Trong chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa (7/7/2025), chúng tôi đã chứng minh 'nuốt chửng' và 'nuốt trửng' là trường hợp lưỡng khả về chính tả. Trong bài viết này, chúng tôi xin 'cà kê' sang một chuyện thú vị khác, đó là từ 'trộng' đến 'lống'.
'Người xinh – cái ấy cũng xinhNgười giòn – cái tỉnh tình tinh cũng giòn'là một trường hợp tiêu biểu cho lối diễn đạt giàu tính ẩn dụ, nửa kín nửa hở – một đặc trưng nổi bật của mỹ học dân gian. Khi đặt trong mối liên hệ với bài thơ của Đặng Vương Hưng – một sáng tác mang tính hồi cố và liên văn bản – câu hỏi 'cái ấy là cái gì?' không chỉ dừng lại ở bình diện ngôn ngữ, mà còn gợi mở những vấn đề rộng hơn về cách hiểu và vận dụng di sản văn hóa trong bối cảnh đương đại.
Vua Tiếng Việt (7/11/2025) yêu cầu người chơi sắp xếp từ: 'ngây/ Vò/ thơ/ phận/ dày/ chút'. Đáp án của Vua Tiếng Việt là 'Dày vò chút phận ngây thơ'.
Một chương trình vui chơi tìm hiểu về tiếng Việt đưa ra câu hỏi: 'dè xẻn' hay 'dè sẻn'? Người trả lời 'Thứ nhất ạ', nhưng không được chấp nhận và đáp án chương trình đưa ra là 'dè sẻn'. Theo đây, 'dè xẻn' bị xem là sai chính tả.
Chương trình Vua Tiếng Việt đưa ra câu hỏi: 'Có bao nhiêu lỗi sai chính tả trong câu: 'Cái nút vừa sổ ra, thì loeng xoeng, cả món tiền rơi tiệt cả xuống ghạch'?
Trong một bài viết trên mạng xã hội, tác giả nọ viết 'Mưa sầm sầm. Lá bắt đầu giạt vào sân...'. Câu này mô tả cơn mưa lớn đổ xuống đường phố, nước nhanh chóng dềnh lên, khiến lá khô trôi giạt vào sân nhà.
Vua Tiếng Việt (25/4/2025) yêu cầu 'Hãy viết lại cho đúng từ sau: nuốt trửng'. Người chơi viết lại thành 'nuốt chửng', thì được người dẫn chương trình xác nhận là đúng, và đáp án hiện trên màn hình hai chữ 'nuốt chửng'.
Trong một chương trình trò chơi tìm hiểu về tiếng Việt trên truyền hình, ban giám khảo yêu cầu xác định trong hai từ 'han rỉ' và 'han gỉ' thì từ nào là đúng chính tả. Người chơi đưa ra câu trả lời là 'han rỉ', nhưng không được chương trình chấp nhận. Như vậy, theo ban giám khảo thì phải viết là 'han gỉ' mới đúng chính tả.
Một chương trình giải trí về tiếng Việt dẫn ngữ liệu 'đời hồi này như một ghánh phở bánh chương mỡ nguội đóng váng', và đưa ra câu hỏi 'có bao nhiêu lỗi sai chính tả'. Người chơi trả lời 'có hai lỗi chính tả'. Chương trình chấp nhận câu trả lời, và 'hai lỗi sai chính tả' được xác định đó là 'ghánh' và 'chương'.
Nhà nghiên cứu Đặng Trọng Hộ - cựu giảng viên Trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt, cho rằng danh/tên không chỉ là danh, danh còn là mệnh/vận mệnh, danh gắn chặt với mệnh, hoặc góp phần tạo nên mệnh. Do vậy, khi nói hoặc viết tên của một người hay tên của một sắc tộc, cần phải hết sức thận trọng, tránh thói tùy tiện, thích gì viết nấy, nghe gì nói đó.
Độc giả Phạm Thanh Ngân hỏi: 'Tôi hơi băn khoăn khi đọc bài 'Máu chảy đến đâu ruồi bâu đến đó' của PGS.TS Phạm Văn Tình đăng trên báo Thể thao Văn hóa (2020).
Độc giả Ngô Mai Hương (Thanh Hóa) hỏi: 'Trong một chương trình giải trí về tiếng Việt trên truyền hình, ban tổ chức yêu cầu lựa chọn giữa hai cách viết 'tròng trành' hay 'chòng chành', người chơi trả lời là 'chòng chành' nhưng không được chấp nhận và đáp án chương trình đưa ra là 'tròng trành'.
Độc giả: 'Trong một trò chơi tìm hiểu về tiếng Việt trên truyền hình, chương trình dẫn ngữ liệu: 'đời hồi này như một ghánh phở bánh chương mỡ nguội đóng váng', và đưa ra câu hỏi 'có bao nhiêu lỗi sai chính tả'. Người chơi trả lời 'có hai lỗi chính tả'. Chương trình chấp nhận câu trả lời và đưa ra đáp án 'hai lỗi sai chính tả' đó là 'GHÁNH' và 'CHƯƠNG', tuy nhiên không cho biết cụ thể 'hai lỗi sai chính tả' đó phải viết lại thế nào cho đúng.
Cuối tuần qua, 'Hội nghị Tổng kết Luật Quảng cáo và các văn bản quy định chi tiết' đã được tổ chức tại Hải Phòng. Luật Quảng cáo được Quốc hội thông qua năm 2012 đã từng bước đưa các hoạt động quảng cáo đi vào quy củ. Tuy nhiên, sau 10 năm thực hiện, Luật cũng bộc lộ nhiều vấn đề cần được xem xét điều chỉnh, trong đó có vấn đề ngôn ngữ quảng cáo.
Huyền sử của nhiều dân tộc trên thế giới đều cho rằng, thuở xa xưa, con người và muôn loài muông thú vốn sống chan hòa như anh em trong một mái nhà. Sự phát triển ngày càng đi lên của xã hội loài người dần dần mới tạo ra thế lưỡng khả sâu sắc giữa người và vật.
Hỏi nhà thơ Đặng Hấn nghĩ sao về những sai biệt giữa nguyên bản thơ ông in trong các tập thơ đã xuất bản với thơ ông được đưa vào các trang giáo khoa Tiếng Việt 2 đã được Bộ GD-ĐT phê duyệt và sẽ được dùng từ tháng 9/2021 khi năm học mới bắt đầu, nhà thơ trả lời rất tích cực, 'cứ tin vào các soạn giả'.
Máu là 'chất lỏng màu đỏ chảy trong các mạch của người và động vật, có vai trò quan trọng đối với sự sống của cơ thể' ('Từ điển tiếng Việt', Trung tâm Từ điển học, NXB Đà Nẵng, 2020). Khi xảy ra hiện tượng 'máu chảy' tức là lúc đó cơ thể (người và động vật) bị tổn thương và rõ ràng, đó là dấu hiệu đáng lo ngại. Bình thường cũng đã tổn hại tới sức khỏe, còn bị nặng thì có thể nguy hiểm đến tính mạng.
GS.TS Nguyễn Văn Hiệp: Nhiều cuốn từ điển chính tả sai rõ ràng, lập hội đồng cũng không thể nói khác
Trước sự việc độc giả 'nhặt sạn' hàng trăm lỗi của các cuốn từ điển chính tả, trong đó có cuốn của GS.TS Nguyễn Văn Khang, PGS.TS Hà Quang Năng…, cơ quan quản lý cho thu hồi; còn tác giả biện minh đó là cách sử dụng theo quan điểm cá nhân. Để rộng đường dư luận về việc đúng - sai trong cách biên soạn từ điển chính tả, phóng viên báo Kinh tế & Đô thị đã có cuộc trao đổi với Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam - GS.TS Nguyễn Văn Hiệp.
Ngay sau khi báo Kinh tế & Đô thị đăng ý kiến phản hồi của cơ quan quản lý, trong đó nhấn mạnh quyết định thu hồi cuốn 'Từ điển chính tả tiếng Việt' của GS.TS Nguyễn Văn Khang - nguyên Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ, nhiều độc giả đã phản hồi hoan nghênh cách xử lý sự việc của lãnh đạo Nhà xuất bản ĐH Quốc gia.
TS Phạm Thị Trâm – Giám đốc NXB Đại học Quốc gia cho biết, chủ biên cuốn sách 'Từ điển chính tả tiếng Việt' là GS.TS Nguyễn Văn Khang đã có giải thích với đơn vị rằng: Chính tả tiếng Việt còn đang bỏ ngỏ ở phần lưỡng khả hay là biến thể như: Chính – chánh: Chính phủ - chánh phủ, chính quyền – chánh quyền...