Sự hình thành trung tâm Phật giáo Phật Tích và vị trí, mối quan hệ của Phật Tích với trung tâm Phật giáo Luy Lâu.
Trong huyền tích Tứ Pháp, cây cổ thụ không chỉ là nơi cất giữ đứa trẻ bí ẩn, mà còn trở thành chiếc cầu nối giữa con người, thần linh và thiên nhiên.
Nằm sâu dưới các lớp địa tầng trong lòng đất Kinh Bắc là những bí mật ngàn năm về cội nguồn dân tộc. Mỗi cuộc khai quật khảo cổ lại hé mở một phần quá khứ qua hiện vật, di vật và dấu tích kiến trúc. Song những gì được tìm thấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng ta quan tâm bảo vệ, nghiên cứu, nếu không, hiện vật khảo cổ có thể vẫn sẽ bị lãng quên ngay cả khi đã được phát hiện.
Đất Kinh Bắc văn hiến lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử tiêu biểu của dân tộc. Cùng với hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú, các tòa thành cổ từng là trung tâm chính trị, quân sự qua nhiều thời kỳ, nay trở thành những chứng nhân lịch sử, lưu giữ ký ức đô thị và bồi đắp bản sắc văn hóa Kinh Bắc.
Phần còn lại của con tàu buôn thế kỷ 13/14 bị đắm mà chúng tôi khai quật ở ngư vịnh Châu Thuận Biển tháng 6/2013 còn khá nguyên vẹn, cho phép phục dựng những nét cơ bản của kỹ thuật đóng tàu đương thời. Trong lịch sử khảo cổ học dưới nước nói chung và khảo cổ học tàu thuyền nói riêng của Việt Nam thì đây là trường hợp gần như duy nhất xác tàu đắm được nghiên cứu tỉ mỉ như vậy.
Nếu quá khứ ngàn năm văn hiến là 'mã gen' định danh bản sắc Kinh Bắc, thì công nghiệp văn hóa chính là chìa khóa để Bắc Ninh chuyển hóa những giá trị ấy thành động lực phát triển trong kỷ nguyên mới. Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo ngày càng giữ vai trò quan trọng trong tăng trưởng thì văn hóa là nền tảng tinh thần, đồng thời là một nguồn lực đặc biệt, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế bền vững.
Sau bão số 13, sóng lớn và xói lở khiến phần thân tàu cổ ở biển Hội An lộ rõ khi thủy triều rút. Trước đó, người dân Bắc Ninh cũng phát hiện đôi thuyền cổ dưới đáy ao nhà.
Bắc Ninh đang đẩy mạnh đô thị hóa, công nghiệp hóa, nhiều di tích khảo cổ học có nguy cơ bị xâm hại, thậm chí biến mất vĩnh viễn. Trong bối cảnh đó, việc quy hoạch khảo cổ học càng phải được thực hiện từ sớm, đặt nền tảng cho phát triển bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Theo nhận định của các nhà nghiên cứu, 2 thuyền cổ nằm trên sông Dâu (Bắc Ninh) là hiện vật độc nhất vô nhị chưa từng được phát hiện tại Việt Nam và trên bình diện thế giới. Trước giá trị lịch sử và khảo cổ to lớn, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh và các nhà khoa học, chuyên gia đã kiến nghị phương án bảo tồn, phát huy giá trị của di tích này.
Hiếm thấy cuộc khai quật khảo cổ nào mà việc xác định niên đại lại kéo dài đến vậy như thuyền cổ ở Bắc Ninh. Tính đến nay đã gần bốn tháng trôi qua kể từ hội thảo 'đầu bờ', niên đại thuyền cổ này vẫn ở dạng 'bí ẩn' khó lường. Chẳng lẽ, với công nghệ tiên tiến như hiện nay, việc xác định niên đại thuyền cổ vẫn chứa đựng sự phức tạp và khó khăn thế sao, hay vì một nguyên nhân chủ quan nào khác?
Hai thuyền cổ được phát lộ và khai quật khảo cổ ở Bắc Ninh vừa được xác định có niên đại cách đây gần 2000 năm (?), khá trùng khớp với nhận định sớm của TS Nguyễn Việt. Nhưng khi giá trị được làm rõ, bài toán bảo tồn lại càng thêm gian nan.
Hai chiếc thuyền cổ được người dân phát hiện ở khu Công Hà, phường Song Liễu, tỉnh Bắc Ninh vào tháng 11/2024. Ngày 5/3/2025 các cơ quan chức năng bắt đầu tiến hành khai quật khẩn cấp. Tuy nhiên, sau khai quật hơn 3 tháng, đến nay các cơ quan chức năng địa phương vẫn chưa có động thái cụ thể nào trong việc bảo vệ khu vực khai quật. Sự chậm trễ ấy khiến nhiều người lo lắng cho sự an toàn của hai chiếc thuyền cổ…
Gần ba tháng kể từ khi phát hiện hai thuyền cổ trong quá trình cải tạo ao, ông Nguyễn Văn Chiến (50 tuổi, khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, Bắc Ninh) vẫn ngồi trông khu đất như một 'người canh giữ di tích bất đắc dĩ'.
Sau đợt khai quật khẩn cấp tại khu Công Hà (phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh), dấu tích di tích thuyền cổ đã dần được hé lộ. Theo nhận định của các nhà nghiên cứu, chiếc thuyền là hiện vật độc nhất vô nhị chưa từng được phát hiện tại Việt Nam và trên bình diện thế giới. Trước giá trị lịch sử và khảo cổ to lớn, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh đã kiến nghị phương án bảo tồn và phát huy giá trị của di tích này...
Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Bắc Ninh đã có báo cáo 'Kết quả bước đầu và giải pháp nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di tích thuyền cổ' gửi UBND tỉnh Bắc Ninh với 7 trang A4. Khi xem kỹ nội dung báo cáo, chúng tôi thấy nổi lên nhiều vấn đề rất đáng suy ngẫm và… khó tin.
Sau 8 lần khai quật, kiến trúc mặt bằng, rãnh thoát nước, lối đi và các loại vật liệu như tường gạch, ngói tại di tích Luy Lâu đang dần xuất lộ...
Thực hiện Quyết định số 566/QĐ-BVHTTDL ngày 6/3/2025 của Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh và Đại học Đông Á (Nhật Bản) tiến hành khai quật di tích thành cổ Luy Lâu, thu được nhiều kết quả quan trọng.
Di vật thu được tại thành cổ Luy Lâu rất phong phú, gồm nhiều loại gạch xây, gạch trang trí hoa văn tinh xảo, ngói ống, ngói máng và đồ gia dụng bằng đất nung, sành, gốm men như bát, đĩa, bình, vò.
Thuyền cổ ở Bắc Ninh rất độc đáo khi hoàn toàn không sử dụng kim loại trong các bộ phận kết cấu và liên kết.
Trao đổi với phóng viên, ông Nghiêm Văn Hách, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh cho biết, qua ghi chép của tài liệu lịch sử, có thể khẳng định sự có mặt của loại hình thuyền cổ này đã có trong lịch sử Việt Nam ở thời nhà Lý.
Thuyền cổ mới khai quật ở Bắc Ninh là di tích thuyền có quy mô, cấu trúc và kỹ thuật phức tạp nhất được phát hiện từ trước đến nay, lần đầu tiên thấy được trong kỹ thuật đóng tàu thuyền cổ ở Việt Nam và thế giới.
Qua khai quật hiện trạng thuyền cổ được phát hiện tại khu Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh vào tháng 1-2025, cho thấy, đây là chiếc thuyền độc nhất vô nhị tại Việt Nam, có niên đại từ thời Lý đến thời Trần. Sau khi tham khảo ý kiến các nhà khoa học, chuyên gia, ngành Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) tỉnh Bắc Ninh đề xuất bảo tồn tại chỗ thuyền cổ này.
Sau hơn nửa năm kể từ khi được một hộ dân phát hiện và hơn 1 tháng kể từ khi cơ quan chức năng tiến hành khảo cổ để làm rõ giá trị lịch sử, niên đại của 2 chiếc thuyền cổ ở Bắc Ninh đã dần được xác định.
Sau khi tham khảo ý kiến các nhà khoa học, chuyên gia, ngành văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh Bắc Ninh đã đề xuất bảo tồn tại chỗ hai chiếc thuyền cổ được tìm thấy tại phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Văn Đáp cho biết, qua khai quật hiện trạng thuyền cổ được phát hiện vào tháng 1/2025 được đánh giá là chiếc thuyền độc nhất vô nhị tại Việt Nam ở khu Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh cho thấy, đây là chiếc thuyền có niên đại từ thời Lý đến thời Trần.
Dẫu chưa có kết quả phân tích niên đại, nhưng có thể khẳng định sự có mặt của loại hình thuyền này trong lịch sử Việt Nam, cụ thể là thời Lý (qua ghi chép tài liệu sử), theo báo cáo bước đầu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh.
Thuyền cổ khổng lồ ở Bắc Ninh có quy mô cấu trúc và kỹ thuật phức tạp, là duy nhất phát hiện được cho đến nay không chỉ ở Việt Nam mà còn trên bình diện quốc tế. Phương án giữ nguyên trạng thuyền cổ tại chỗ được đánh giá là giải pháp tối ưu nhất.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh có báo cáo kết quả bước đầu và giải pháp nghiên cứu, bảo tồn, phát huy giá trị di tích thuyền cổ.
Thuyền cổ mới được phát hiện ở Bắc Ninh có quy mô cấu trúc và kỹ thuật phức tạp. Theo các nhà nghiên cứu, khả năng thuyền có từ thời Lý - Trần.
Báo cáo kết quả bước đầu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh cho thấy thuyền cổ có kết cấu phức tạp, kỹ thuật đóng thuyền tinh xảo, niên đại của thuyền có thể xuất hiện từ thời Lý, thời Trần.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh cho biết thuyền cổ khổng lồ phát hiện ở thị xã Thuận Thành có cấu trúc và kỹ thuật phức tạp, niên đại bước đầu xác định thế kỷ XI-XIV (thời Lý, thời Trần).
Lần đầu tiên, các chuyên gia, nhà khảo cổ phát hiện tại di tích thành cổ Luy Lâu, tường thành ngoại phía Tây khi khởi dựng được xây bằng gạch.
Dấu vết cháy bất ngờ trên thân thuyền cổ độc nhất vô nhị vừa phát hiện ở Bắc Ninh hé lộ những ẩn số về chiến tranh, nghi lễ, làm dấy lên hàng loạt giả thiết ly kỳ quanh di tích khảo cổ này.
Thuyền hai đáy ở Bắc Ninh bị cháy ở phần mạn bên trên còn phần chìm ở dưới nước không bị cháy. Tuy nhiên, phần tiếp xúc giữa nước và lửa thì bị om lửa nên khả năng toàn bộ kết cấu bên trên thuyền bị cháy.
Thông tin chúng tôi vừa nhận được, nhóm khai quật đã phát lộ dấu tích vết cháy ở mạn thuyền cổ, từ đó tiếp tục đặt ra những kiến giải mới theo hướng vì sao thuyền bị bỏ lại trước khi bị vùi lấp sâu trong lòng sông?
Việc hai chiếc thuyền cổ được khai quật tại Bắc Ninh thời gian qua, cùng những kết quả nghiên cứu chi tiết, sẽ góp phần làm sáng tỏ trang sử hàng hải và giao thương quốc tế của Việt Nam, khẳng định giá trị to lớn của di sản này đối với bản sắc lịch sử và văn hóa của dân tộc.
Trong bài kết thúc series viết nhân phát hiện và khai quật cặp thuyền trên lòng sông Dâu cổ ở Hà Mãn, Thuận Thành, Bắc Ninh tôi muốn gợi ý về cách bảo quản khoa học gỗ thuyền này, dựa trên kết quả nghiên cứu khảo sát các con thuyền Đông Sơn trong bảo tàng khảo cổ học tàu thuyền do tôi sáng lập và dựa trên quan sát trực tiếp hai thân thuyền Hà Mãn.
Nhiều người khá ngạc nhiên với tình trạng nhiều đồ vật hữu cơ, vốn để trong môi trường bình thường chỉ vài ba ngày đã hỏng hoặc biến mất, bỗng được phát hiện ở những hố băng hay đầm lầy nhiều ngàn năm tuổi vẫn còn như mới...
Trong lịch sử đã từng tồn tại thuyền ghép đôi do lòng thuyền hẹp dễ bị lật khi gặp sóng ngang. Thuyền hai lòng (lưỡng phúc) cũng được nhắc đến trong sử sách đời Lý nước ta. Thực trạng còn khá nguyên vẹn của cặp thuyền Hà Mãn (Thuận Thành, Bắc Ninh) cho phép nghiên cứu kỹ về hiện tượng độc đáo này, có thể liên hệ với kiểu thuyền hai thân hiện còn phổ biến ở một số vùng đảo Đông Nam Á và châu Đại Dương.
Dòng sông Dâu cổ xưa đoạn chảy qua tỉnh Bắc Ninh đã bị bồi lắng trở thành ruộng đồng từ hàng trăm năm qua. Cuối năm 2024, trong lúc nạo vét cải tạo một ao cá (thuộc khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành), người dân đã phát hiện hai chiếc thuyền cổ nằm song song với nhau, được đấu nối thành thuyền song thân.
'Việc tiếp tục nghiên cứu hai chiếc thuyền cổ chắc chắn sẽ phải áp dụng phương pháp làm việc liên ngành và có sự góp sức từ nhiều cơ quan chuyên môn chứ không chỉ là công việc đơn thuần của khảo cổ' - TS Phạm Văn Triệu, (Phó Trưởng phòng Khảo cổ học lịch sử, Viện Khảo cổ học Việt Nam) chia sẻ với người viết.
Sau hơn 20 ngày thực hiện khai quật, hình dáng 2 chiếc thuyền cổ gần thành Luy Lâu (thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh) đã xuất lộ. Các chuyên gia bắt đầu đi tìm lời giải về niên đại và những bí ẩn của 2 chiếc thuyền cổ này…
Sau gần một tháng khai quật hai con thuyền cổ tại khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, các chuyên gia nhận định, đây là phát hiện khảo cổ quan trọng, độc đáo, lần đầu tiên trong lịch sử khảo cổ học Việt Nam về thuyền cổ song thân.