Đó là chủ đề chương trình nghệ thuật do UBND xã Lệ Thủy tổ chức vào tối 31/8. Chương trình thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách đến thưởng thức, cổ vũ.
Dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, nhiều điểm du lịch nổi tiếng trên cả nước trở nên sôi động khi lượng lớn người dân và du khách đổ về. Từ những cung đường vùng cao, điểm du lịch tâm linh đến các lễ hội truyền thống và chương trình nghệ thuật quy mô lớn, không khí Tết Độc lập hiện diện rõ nét.
Mỗi độ thu về, khi cả nước hướng đến ngày Quốc khánh 2/9, dòng Kiến Giang lại rộn ràng bởi lễ hội đua, bơi thuyền truyền thống. Với người Lệ Thủy, đây không chỉ là một cuộc tranh tài trên sông nước, mà còn là ngày hội của ký ức, tình quê và bản sắc văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Với nhiều người dân xã Lệ Thủy, nếu chưa được đứng bên dòng Kiến Giang, đắm mình trong không khí sôi nổi, rạo rực của lễ hội bơi, đua thuyền thì dường như Tết Độc lập vẫn chưa thật sự trọn vẹn.
Là một loại hình nghệ thuật dân gian và trò chơi đặc trưng của miền Trung Việt Nam, được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, bài chòi có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân vùng Trung bộ, trong đó có Quảng Trị. Trải qua chiều dài lịch sử nhiều thế kỷ hình thành và phát triển, sức sống bền bỉ của bài chòi không chỉ khẳng định giá trị nghệ thuật độc đáo mà còn lưu giữ những bài học nhân sinh sâu sắc cần được tiếp tục giữ gìn và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.
Sinh ra trong gia đình với nhiều thế hệ đều có duyên nợ, gắn bó với hò khoan Lệ Thủy, nghệ nhân ưu tú (NNƯT) Nguyễn Thị Lý (xã Lệ Thủy) thấu hiểu nỗi trăn trở để bảo tồn di sản của cha ông trong từng nếp nhà. Và đại gia đình của nghệ nhân chính là minh chứng rõ nét cho nỗ lực giữ 'ngọn lửa' đam mê trao truyền hò khoan qua các thế hệ. Gia đình bà đã xuất sắc đoạt giải nhất cuộc thi 'Tiếng hát gia đình tỉnh Quảng Trị' năm 2025. Phóng viên (P.V) Báo và Phát thanh, truyền hình Quảng Trị đã có cuộc trao đổi với NNƯT Nguyễn Thị Lý để thấu hiểu hơn cách 'giữ lửa' hò khoan trong thời đại công nghệ số.
Có những bài thơ chinh phục người đọc không phải bởi ngôn từ trau chuốt mà từ vẻ đẹp mộc mạc và cảm xúc chân thành. 'Đêm nghe giọng hò khoan Lệ Thủy' của tác giả Kim Cương là một thi phẩm như thế. Tựa như dòng sông Kiến Giang êm đềm, bài thơ chở nặng phù sa của văn hóa, lịch sử và trên hết là tình đất, tình người.
Kể từ khi được 'khoác áo di sản', nghệ thuật bài chòi Trung bộ đã tạo những dấu ấn mạnh mẽ, nhất là trong nỗ lực gìn giữ và phát huy giá trị. Là di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại, ngay sau sáp nhập, bài chòi có nhiều cơ hội để tiếp tục bảo tồn 'dòng chảy' văn hóa bền bỉ, xuyên suốt qua nhiều vùng đất, nhiều thế hệ với những tiếp biến sẽ trở thành thế mạnh sau này. Bởi vậy, mùa Tết Bính Ngọ 2026 sẽ mang những ý nghĩa thật sự đặc biệt, khi di sản nguồn cội về 'một nhà' và tiếng hô bài chòi vì thế dường như cũng 'vang hơn', 'xa hơn' và 'hào sảng hơn'...
Trong sự 'bủa vây' của bánh kẹo công nghiệp, nguyên liệu nhập khẩu, vẫn còn một hộ gia đình sản xuất bánh kẹo truyền thống bên dòng Kiến Giang lặng lẽ duy trì hương vị của quê hương. Là thế hệ thứ tư của gia đình theo nghề truyền thống hơn 150 năm tuổi, anh Trần Trung Kiên (SN 1979, ở xã Lệ Thủy), 'ông chủ' nhãn hiệu mè xửng Hiếu Kiên (mè xửng gia truyền ông Ký) 'gói gọn' bí quyết tồn tại trong sự cạnh tranh khốc liệt của thị trường khi 'giữ vị quê bằng tình yêu và cái tâm với nghề của cha ông'.
Hò khoan Lệ Thủy là loại hình nghệ thuật văn hóa dân gian, gắn bó bền chặt và trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong tâm khảm mỗi người dân Lệ Thủy, Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị).
Từ trên cao nhìn xuống, dòng Kiến Giang sau lũ như một nét cọ uốn lượn giữa 'xứ Lệ'. Những màn sương mây không che khuất được hình ảnh về một dòng sông vừa vượt qua thử thách của thiên tai. Sau mùa lũ, Kiến Giang như một bản tình ca không lời, lãng mạn và kiên trung. Sông cứ thong thả trôi, tựa như chưa hề trải qua mưa lũ, mở ra một chân trời mới ửng hồng sau màn sương.
Mỗi độ Quốc khánh 2/9, dòng sông Kiến Giang lại dậy sóng bởi những đội thuyền bơi, thuyền đua miệt mài luyện tập, Tiếng trống, tiếng mõ và tiếng hô nhịp vang vọng trên bến, dưới thuyền, báo hiệu một mùa lễ hội sôi động và đầy sắc màu. Lễ hội đua, bơi thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang không chỉ là cuộc tranh tài trên sóng nước mừng Tết Độc lập mà còn là dịp để người dân xứ Lệ giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và thắt chặt sự gắn kết cộng đồng dân cư.
Nổi bật trong các hoạt động mừng Tết Độc lập 2/9 ở quê hương Đại tướng Võ Nguyên Giáp là Lễ hội Đua, bơi thuyền trên sông Kiến Giang. Đây là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia được ấn định tổ chức vào dịp Quốc khánh nước CHXHCN Việt Nam để chào mừng sự kiện đặc biệt này.
Đến hẹn lại lên, mỗi độ Quốc khánh 2/9, dòng Kiến Giang lại dậy sóng bởi những đội thuyền bơi, thuyền đua miệt mài luyện tập. Lễ hội bơi, đua thuyền không chỉ là cuộc thi tranh tài trên sóng nước, mà còn là dịp để người dân xứ Lệ gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và thắt chặt sự gắn kết cộng đồng dân cư. Ngay từ những ngày đầu chuẩn bị trước thềm lễ hội, tiếng trống, tiếng mõ và tiếng hô nhịp đã vang vọng trên bến, dưới thuyền dọc đôi bờ Kiến Giang, báo hiệu một mùa lễ hội sôi động và đầy sắc màu đã về.
Mỗi lần lễ hội đua thuyền trên dòng Kiến Giang bắt đầu, chúng tôi lại nhớ đến lời Hò khoan Lệ Thủy: của cố nghệ nhân Hoàng Luyến: 'Mây ám trăng lờ gió đưa đèn tắt/ Thương mẹ già nước mắt rưng rưng/ Hỏi anh đá nặng mấy tầng/ Anh nói ra cho em rõ, kẻo em ngập ngừng khó toan'.
Những ngày mùa Thu tháng Tám, dòng Kiến Giang, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình luôn rộn rã tiếng hò reo của những chàng trai, cô gái đang say mê tập luyện chèo thuyền chuẩn bị Lễ hội đua thuyền mừng Tết Độc lập. Hòa vào các hoạt động và trong câu chuyện với người dân nơi đây, dường như những lời căn dặn và hình bóng của Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn còn hiện hữu đâu đây.
Dòng Kiến Giang đối với nhiều người Lệ Thủy, là cả một bầu trời kỷ niệm. Chỉ nhắc tên thôi cũng đã chạm vào cảm xúc.
Tết Độc lập nói chung và Lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Kiến Giang nói riêng là nét đẹp văn hóa độc đáo mà người dân huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình luôn tự hào mỗi khi nhắc đến.
Lớn lên ở một làng quê bên dòng sông Kiến Giang, tuổi thơ vị tướng lừng danh Võ Nguyên Giáp luôn gắn với hình bóng con sông xứ Lệ.
Nhân dịp kỷ niệm 133 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19.5.1890 – 19.5.2023), sáng 18.5, Bảo tàng Hồ Chí Minh đã tổ chức Lễ tiếp nhận hiện vật được trao tặng từ gia đình ông Nguyễn Đình Ngoắt (xóm Phù Thiết, xã Hưng Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình), cháu ruột của liệt sĩ Nguyễn Thị Triển (1940- 1967), nữ dân quân bắn rơi máy bay trinh sát chụp ảnh ban đêm đầu tiên của quân đội Mỹ vào đêm 27.7.1966.
Thời mới yêu nhau, chồng tôi hay kể về những cánh đồng thẳng cánh cò bay ở Lệ Thủy (Quảng Bình), kể về sự vất vả của người dân khi làm ruộng sâu. Cũng vì ruộng đồng nhiều mà người dân xứ Lệ quanh năm không thiếu cá tôm.
Không thể tìm thấy nơi nào có cách đón ngày Quốc khánh đặc biệt như ở Lệ Thủy (Quảng Bình). Với người dân ở nơi đây, ngày 2/9 không chỉ là ngày kỷ niệm thành lập nước đơn thuần, mà đó là một ngày quan trọng không kém gì tết Nguyên đán. Với người dân Lệ Thủy, đây cũng là ngày của sự đoàn tụ, sum vầy.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp sinh ra và lớn lên ở một làng quê bên dòng sông Kiến Giang, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Sách 'Ô châu cận lục' của TS. Dương Văn An viết về dải đất từ Quảng Bình đến Bắc Quảng Nam, hoàn tất năm 1555, khi nhắc đến dòng Kiến Giang đã ghi rằng: 'Nước trong xanh, vị ngọt, khuấy không vẩn đục, uống không biết chán. Đó là dòng sông đẹp nhất'.
Mảnh đất Lệ Thủy (Quảng Bình) quê hương Đại tướng Võ Nguyên Giáp những ngày cuối tháng 8 cảnh vật thay đổi rực rỡ cờ hoa, con người trở nên rạo rực và khẩn trương tất cả chuẩn tâm thế cho ngày Tết Độc Lập và lễ hội đua thuyền truyền thống 2/9.
Cách đây hơn một thế kỷ, những ngày tháng Tám mùa Thu lịch sử, làng An Xá (nay thuộc xã Lộc Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình) chào đón một người con chào đời mà nay tên tuổi ấy, cốt cách ấy 'lừng lẫy khắp năm Châu'. Đó chính là Đại tướng Võ Nguyên Giáp, người anh cả của Quân đội Nhân dân Việt Nam, một trong những vị tướng tài ba trên thế giới trong lịch sử đương đại của thế kỷ XX…