Thỏa thuận dầu diesel Nga - Mỹ khó kéo giảm giá nhiên liệu

Một tài xế đổ dầu diesel cho xe đầu kéo tại một trạm dừng chân dành cho xe tải ở Dunnigan, bang California, Mỹ, ngày 28-9/2026. Ảnh: Reuters

Giá nhiên liệu tại Mỹ tiếp tục chịu sức ép khi những bất ổn địa chính trị làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu. Trong bối cảnh đó, Tổng thống Donald Trump thông báo đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc bổ sung hàng triệu tấn diesel cho thị trường quốc tế, kỳ vọng động thái này sẽ nhanh chóng giảm chi phí năng lượng.

Theo kế hoạch được ông Trump công bố, Nga sẽ cung cấp ngay 300.000 tấn diesel, tiếp đến là 500.000 tấn trong tháng 11 và thêm 1 triệu tấn trong tháng 12. Moscow sau đó thông báo dỡ bỏ một phần lệnh cấm xuất khẩu diesel áp dụng từ tháng 7, nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước sau khi các cuộc tấn công của Ukraine ảnh hưởng đến hoạt động của các nhà máy lọc dầu Nga. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định thỏa thuận khó tạo ra thay đổi đáng kể đối với giá nhiên liệu tại Mỹ trong ngắn hạn. Theo các chuyên gia của ClearView Energy Partners, ngay cả khi vượt qua những trở ngại pháp lý, lượng diesel bổ sung vẫn quá nhỏ để tác động đáng kể đến thị trường. Các ước tính cho thấy nguồn cung bổ sung tương đương hơn 100.000 thùng/ngày trong tháng 10 và khoảng 125.000 thùng/ngày trong tháng 11, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 800.000 thùng/ngày mà Nga xuất khẩu trong năm trước. Tổng lượng diesel bổ sung theo các con số ban đầu cũng chỉ tương đương khoảng 12 giờ tiêu thụ toàn cầu.

Ngày 12-10, giá diesel kỳ hạn tại New York gần như không thay đổi so với cuối tuần trước. Trong khi đó, giá bán lẻ diesel bình quân tại Mỹ ở mức khoảng 6,27 USD/gallon, thấp hơn mức kỷ lục 6,53 USD/gallon ghi nhận trong tháng trước nhưng vẫn cao hơn 71% so với cùng kỳ năm ngoái. Ông Aubrey Hilliard, Chủ tịch bộ phận khu vực Carolinas của công ty kinh doanh nhiên liệu Texican Natural Gas, cho rằng nguồn cung bổ sung khó giúp giảm đáng kể chi phí nhiên liệu. Vấn đề không chỉ nằm ở lượng dầu được đưa ra thị trường mà còn ở năng lực sản xuất, vận chuyển và phân phối.

Nguồn cung toàn cầu tiếp tục bất ổn

Giá diesel tăng mạnh trong năm nay khi xung đột với Iran làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu nhiên liệu từ Trung Đông. Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng tại Saudi Arabia cùng nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz tiếp tục làm gia tăng lo ngại về nguồn cung.

Trong phiên giao dịch ngày 12-10, giá dầu Brent tăng 1,93 USD, tương đương 1,8%, lên 106,65 USD/thùng. Giá dầu WTI của Mỹ cũng tăng 1,89 USD, tương đương 2%, lên 93,74 USD/thùng. Những lo ngại về an ninh năng lượng đã lấn át tác động từ thông báo Nga tăng xuất khẩu diesel và tuyên bố về thỏa thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng giữa Nga và Ukraine.

Tại Nga, sản xuất và xuất khẩu nhiên liệu gặp khó khăn do các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu Mỹ đã tăng xuất khẩu diesel nhưng đang hoạt động hết công suất, hạn chế khả năng bổ sung nguồn cung quốc tế.

Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol kêu gọi các nước thành viên đẩy nhanh thực hiện cam kết cung ứng nhiên liệu, đồng thời cân nhắc tăng lượng xuất khẩu và đánh giá nhu cầu giải phóng thêm dự trữ. Theo giới chuyên gia, khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng có thể mang lại tác động lớn hơn. Tuy nhiên, việc sửa chữa các nhà máy lọc dầu bị hư hại vẫn có thể kéo dài nhiều tháng.

Sức ép chính trị và tranh cãi pháp lý

Nỗ lực hạ giá nhiên liệu của ông Trump diễn ra khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 đang đến gần. Chi phí sinh hoạt cao tiếp tục là mối quan tâm lớn của cử tri Mỹ, trong khi giá nhiên liệu tác động trực tiếp đến chi phí vận tải, nông nghiệp và giá nhiều mặt hàng thiết yếu.

Ngoài thỏa thuận với Nga, chính quyền ông Trump đã tạm đình chỉ áp dụng Đạo luật Jones, tạo điều kiện cho tàu nước ngoài vận chuyển nhiên liệu giữa các cảng Mỹ. Tổng thống cũng ký sắc lệnh cho phép mở rộng việc sử dụng dầu diesel nhuộm màu được miễn thuế liên bang trong thời hạn nhất định, giúp người sử dụng trì hoãn khoản thuế 24,4 cent/gallon đến cuối năm.

Dù vậy, thỏa thuận với Moscow vấp phải phản đối ngay trong đảng Cộng hòa, bên cạnh những chỉ trích từ các nghị sĩ Dân chủ. Một nhóm thượng nghị sĩ thuộc cả hai đảng cho rằng việc nhập khẩu năng lượng Nga có thể đi ngược các biện pháp trừng phạt được Mỹ áp dụng sau khi xung đột Ukraine bùng phát, đồng thời tạo thêm nguồn thu cho Moscow. Cựu Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence chỉ trích thỏa thuận vì cho rằng động thái này tiếp sức cho bộ máy chiến tranh của Tổng thống Putin. Cựu Đại sứ Mỹ tại Ukraine William Taylor cũng nhận định quyết định trên làm suy yếu nỗ lực gây sức ép kinh tế đối với Nga. Các nghị sĩ phản đối yêu cầu chính quyền xem xét lại và đảo ngược quyết định.

Trong khi đó, ông Trump vừa muốn chấm dứt xung đột Nga - Ukraine, vừa tìm cách giảm chi phí năng lượng cho người dân Mỹ. Hai mục tiêu này tạo ra những lựa chọn khó khăn khi hợp tác với Moscow để tăng nguồn cung có thể mâu thuẫn với chính sách trừng phạt Nga.

Với quy mô cung ứng hạn chế, năng lực lọc dầu chịu sức ép và rủi ro địa chính trị chưa được giải quyết, thỏa thuận diesel khó nhanh chóng kéo giảm đáng kể giá nhiên liệu tại Mỹ. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào lượng hàng được giao, khả năng khôi phục nguồn cung toàn cầu và diễn biến tại các điểm nóng năng lượng. Trong ngắn hạn, ông Trump có thể sử dụng thỏa thuận để chứng minh chính quyền đang hành động, nhưng thuyết phục cử tri bằng kết quả giảm giá cụ thể vẫn là thách thức lớn.