Tìm hướng phát triển làng nghề truyền thống

Làng nghề dệt chiếu Thạch Tân (phường Bàn Thạch) hiện vẫn còn khoảng 20 hộ dân theo nghề. Ảnh: ĐÔNG YÊN

Theo Chi cục Phát triển nông thôn thành phố, trong 30 làng nghề và làng nghề truyền thống được công nhận, có 16 cơ sở duy trì sản xuất tương đối ổn định, tập trung vào các lĩnh vực điêu khắc đá, mộc mỹ nghệ, làm chổi đót, chế biến nước mắm và hải sản. Trong khi đó, 14 làng nghề còn lại chỉ hoạt động cầm chừng; một số nghề có nguy cơ mai một như mây tre đan, đan lát, dệt chiếu...

Ông Nguyễn Thế Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn thành phố, cho biết: “Nguyên nhân trước hết là quy mô sản xuất tại nhiều làng nghề còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết; thiết bị, công nghệ lạc hậu, chủ yếu dựa vào phương thức thủ công. Nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất ngày càng khan hiếm, thiếu ổn định với giá thành cao, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động và sức cạnh tranh của sản phẩm”.

Bên cạnh đó, mặt bằng sản xuất cũng là trở ngại lớn khi nhiều cơ sở phải hoạt động ngay trong khuôn viên gia đình, nằm xen kẽ giữa khu dân cư nên không thể mở rộng quy mô. Ông Nguyễn Thế Hùng cho biết thêm, nguồn vốn hạn chế càng khiến các cơ sở khó đầu tư đổi mới công nghệ cũng như mở rộng sản xuất. Ngoài ra, thu nhập thấp và thiếu ổn định khiến lao động trẻ không mặn mà với nghề truyền thống, làm gia tăng nguy cơ đứt gãy việc truyền nghề giữa các thế hệ.

Ông Hùng nhìn nhận: “Thị hiếu tiêu dùng thay đổi, trong khi mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm làng nghề còn đơn điệu, giá bán lại tương đối cao đã tác động trực tiếp đến đầu ra. Nhiều sản phẩm truyền thống dần bị thay thế bởi các mặt hàng tiện dụng hơn, như nệm thay chiếu, đồ nhựa thay sản phẩm mây tre đan... Việc sản phẩm tiêu thụ chậm khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh gặp nhiều khó khăn, làm gia tăng nguy cơ mai một ở một số làng nghề”.

Để phát huy các kết quả đạt được, công tác bảo tồn và phát triển làng nghề cần triển khai phù hợp với đặc điểm của từng nhóm nghề. Đối với các nghề và làng nghề có nguy cơ mai một, thành phố ưu tiên bảo tồn, sưu tầm, tư liệu hóa những bí quyết, công nghệ cổ truyền cùng lễ hội truyền thống.

Đồng thời, thành phố sẽ duy trì các hộ, nhóm hộ và nghệ nhân tham gia trình diễn nghề nhằm phục vụ nhu cầu văn hóa, du lịch và truyền dạy cho thế hệ sau. Đối với các làng nghề còn gặp khó khăn, thành phố sẽ áp dụng giải pháp hỗ trợ nghệ nhân, thợ giỏi và các cơ sở sản xuất nhằm duy trì những sản phẩm độc đáo phục vụ đời sống cùng lễ hội cộng đồng.

Một nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn tới là phát triển làng nghề gắn với du lịch và chương trình xây dựng nông thôn mới. Thực tế tại làng mộc Kim Bồng, làng gốm Thanh Hà, làng rau Trà Quế và nghề tre dừa Cẩm Thanh ở Hội An là minh chứng rõ nét cho hướng đi hiệu quả này. Các tour du lịch trải nghiệm đan lát, làm mộc, đúc đồng, dệt thổ cẩm, làm gốm và trồng rau đã tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nhờ cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho du khách.

“Một số sản phẩm làng nghề đã đạt chứng nhận OCOP từ 3-4 sao như nước mắm Cửa Khe, bánh tráng Đại Lộc, phở sắn Đông Phú và đèn lồng Hội An. Chương trình OCOP ưu tiên phát triển các sản phẩm làng nghề, ngành nghề nông thôn giàu giá trị truyền thống và văn hóa địa phương. Đây là giải pháp góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo động lực để các cơ sở tiếp tục giữ nghề”, ông Hùng nói.