Trong tác phẩm 'Pơtao, một lý thuyết về quyền lực ở người Jrai Đông Dương', Jacques Dournes-nhà nhân học người Pháp sống ở Tây Nguyên 25 năm (từ sau 1945) đã đề cập đến sự xung khắc, mâu thuẫn đối kháng giữa đám thực dân da trắng với cư dân bản địa vùng Tây Nguyên qua lời nhân vật bà Bơjau nói ra trong căm hờn: 'Các ngươi hãy nhớ lại cuộc nổi loạn ở Boloven… Hãy nhớ lại cái chết của Odendhal, kẻ đã muốn biết quá nhiều. Tất cả những cái đó đều do tay ta… Lấy quyền gì mà các ngươi được tự xưng là chủ? Đất đai này là của chúng ta… Ta căm ghét các ngươi vì nền đô hộ của các ngươi sẽ kéo theo sự sụp đổ tất cả những gì là sự nghiệp của chủng tộc chúng ta…'. Thực dân Pháp coi thời kỳ này là 'một biến cố đánh dấu sự mở đầu một kỷ nguyên rối loạn'.
Trong những đợt công tác, tôi đã có dịp đến thăm gia đình một số cán bộ lão thành cách mạng và tiền khởi nghĩa từng tham gia giành chính quyền và tổ chức chính quyền lâm thời ở Gia Lai tháng 8-1945 như: gia đình cụ Phan Bá, Phan Thêm, Trung tướng Nguyễn Đường, Phạm Thuần, Trương Trợ…. Tuy phần lớn trong số họ không còn, nhưng ít nhiều tôi cũng được tiếp cận với các hồi ký hay lời kể của người thân về họ. Cũng may, một trong số ít người mà chúng tôi đến thăm và chuyện trò trực tiếp vẫn còn minh mẫn là ông Đỗ Huyên (trú phường An Khê, quận Thanh Khê, TP. Đà Nẵng), nay đã trên 90 tuổi. Ông tham gia Đoàn Thanh niên Gia Lai ngay từ đầu ngày thành lập; tham gia giành chính quyền và tổ chức chính quyền cách mạng lâm thời ở Gia Lai và Kon Tum tháng 8-1945.