Không biết tự bao giờ đã có tục tảo mộ ngày xuân, chỉ biết đây là phong tục được lưu truyền từ ông bà, tổ tiên để lại.
Những ngày cuối năm, núi rừng vùng cao Y Tý (Bát Xát) hửng nắng nhưng cái lạnh vẫn khiến chúng tôi rùng mình mỗi khi có đợt gió kèm theo sương mù kéo đến. Trên khoảng rừng cây thưa nhìn ra thung lũng Lao Chải, có rất đông thanh niên Hà Nhì đang tất bật chuẩn bị cho một nghi lễ quan trọng, đó là xây 'nhà' cho người đã mất.
Dù bận trăm công nghìn việc những ngày cuối năm, nhưng bất cứ gia đình nào cũng dành thời gian để tảo mộ, hướng về tổ tiên, cội nguồn...
Ở miền Trung quê tôi, vào tháng Chạp, mỗi từ đường đều quy định một ngày tảo mộ, còn gọi là dẫy mả. Đó có thể là ngày giỗ cụ tổ-người sáng lập ngôi từ đường hay ngày được các bậc tiền bối ấn định, các lớp con cháu cứ thế mà nhớ lấy, làm theo. Ngày tảo mộ rất quan trọng với họ tộc, nên con cháu dù xa dù gần cũng cố gắng thu xếp thời gian, công việc mà về.