Có thể nói cây khèn là một trong những vật dụng song hành trong suốt cuộc đời của người Mông. Cây khèn Mông là linh hồn của văn hóa dân tộc Mông. Tiếng khèn ngân vang khắp núi rừng trùng điệp, theo người Mông lên nương, xuống chợ, thay lời tự sự buồn vui.
Sáng sớm mùa thu, bản Pú Súa (xã Ẳng Cang, huyện Mường Ảng) vẫn còn lẩn khuất sau màn sương mờ ảo. Song bất chợt vang lên âm thanh lúc trầm, lúc bổng. Ðó là tiếng khèn của người Mông trên đỉnh Pú Súa - thứ âm nhạc đã ngân vang khắp núi rừng, 'thấm' vào đất, vào mây và cả tâm hồn người Mông nơi đây từ thế hệ này qua thế hệ khác. Theo tiếng khèn tôi tìm đến nhà nghệ nhân Hậu Phái Sếnh, người đang mở lớp truyền dạy chế tác khèn Mông cho những người yêu khèn, có đam mê với nhạc cụ dân tộc của người Mông.
Đến xã Tả Ngài Chồ (huyện Mường Khương), hỏi người múa khèn giỏi nhất vùng này, bà con đều giới thiệu ông Thào Chính Phà, thôn Bản Phố, năm nay gần 60 tuổi. Ngoài công việc đồng áng, tranh thủ thời gian rảnh rỗi, ông lại dạy bà con và học sinh trong xã những điệu múa khèn truyền thống của người Mông.
Tiếng khèn Mông réo rắt gọi bạn, kết nối những tâm hồn con người xích lại gần nhau hơn, tiếng khèn Mông xóa mờ đỉnh núi mờ sương, làm thức dậy cả một miền văn hóa dân tộc tưởng đã bị khuất lấp theo thời gian... Ấy là tiếng khèn Mông diệu kỳ được cất lên bởi một lão nghệ nhân có tài thổi khèn hay, múa khèn giỏi, cũng là một người thợ chế tác khèn Mông tài hoa ở bản Sáng Nhù, xã Mồ Dề, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái - ông Thào Cáng Súa. Cây khèn Mông đã cùng ông lớn lên theo năm tháng, bồi đắp trong ông niềm đam mê, tâm huyết cả một đời gìn giữ giá trị văn hóa đặc sắc của người Mông.