Đó là khi triều Trần đang ở thời kỳ cường thịnh sau những chiến công chống Nguyên Mông. Đó là thời đại mà hào khí Đông A vẫn còn cuộn chảy trong từng mái đình, bến nước. Người dân Đại Việt vừa đi qua binh lửa nên càng hiểu giá trị của hiền tài. Triều đình trọng người học, mở khoa thi, dựng Quốc tử giám, khuyến khích sĩ tử khắp nơi đèn sách. Nhưng vùng Nghệ Tĩnh khi ấy vẫn còn xa kinh thành, đất rộng mà người thưa, học hành chưa thật phát triển như miền Bắc.Chính trong hoàn cảnh ấy, Đặng Bá Tĩnh xuất hiện như một ngọn đèn đầu tiên thắp lên chí học cho cả vùng đất.
Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, triều Trần luôn hiện lên như một thời đại đặc biệt. Đó không chỉ là triều đại ba lần đánh tan vó ngựa Nguyên Mông, làm nên hào khí Đông A lẫy lừng, mà còn là thời kỳ Đại Việt sản sinh nhiều bậc hiền tài kiệt xuất. Ở thời đại ấy, đạo học được tôn vinh, hiền tài được trọng dụng, và những con người mang trong mình chí lớn cứu nước, giúp đời đã góp phần làm nên nền văn hiến rực rỡ cho non sông.
Ông không phải vị tướng oanh liệt nơi sa trường. Ông cũng không phải quyền thần khuynh đảo triều chính. Ông chỉ là một nho sĩ cầm bút.Nhưng chính những người cầm bút như ông đã góp phần dựng nên nền móng văn trị cho một triều đại huy hoàng nhất lịch sử Đại Việt.Tên tuổi 'Ngự tiền bút thư Đặng Diễn' vì thế vẫn còn được nhắc lại như biểu tượng của khí tiết nho gia: học rộng mà khiêm nhường, làm quan mà thanh liêm, gần quyền lực mà không để quyền lực làm đổi thay nhân cách.