Vấn nạn 'đổi tình lấy cứu trợ'

Việc phụ nữ và trẻ em gái bị các nhân viên cứu trợ quốc tế lạm dụng tình dục là vấn nạn đã xảy ra trong nhiều năm qua, trong khi thủ phạm dễ dàng chuyển đi nơi khác mà không bị phát hiện.

Các nhân viên Oxfam bị cáo buộc lạm dụng tình dục các cô gái bán dâm địa phương. Ảnh: AFP

Báo cáo gây phẫn nộ của Ủy ban Phát triển Quốc tế của Hạ viện Anh (HCIDC) được công bố sau một loạt các cáo buộc về quấy rối tình dục của một số tổ chức phi chính phủ hàng đầu, trong đó có Oxfam và Save the Children, xuất hiện vào đầu năm nay. Những cáo buộc này đã thúc giục HCIDC khởi động một cuộc điều tra về tình trạng lạm dụng tình dục trong các tổ chức viện trợ hồi tháng 2.

Các nhà điều tra nghe những câu chuyện "khủng khiếp" về việc các nhân viên cứu trợ lạm dụng tình dục của chính những người mà họ muốn giúp đỡ. Chẳng hạn như một cô gái vô gia cư ở Haiti bị một nhân viên của một tổ chức phi chính phủ (NGO) đưa cho 1 USD và cưỡng hiếp Báo cáo công bố ngày 31-7 cho thấy, lạm dụng và bóc lột tình dục xảy ra "trên toàn bộ lĩnh vực cứu trợ quốc tế" và nhắm vào cả người dân địa phương lẫn nhân viên. Báo cáo cảnh báo, các trường hợp bị đưa ra ánh sáng chỉ là "phần nổi của tảng băng chìm". Nguyên nhân của "mối quan ngại sâu sắc và đáng báo động" là việc các cá nhân phạm tội khi thấy nguy hiểm đã có thể dễ dàng chuyển đi mà không bị tổ chức viện trợ phát hiện.

HCIDC cũng chỉ trích các tổ chức viện trợ vì không giải quyết được vấn đề dù nhận được các báo cáo lạm dụng trong nhiều năm qua. "Nhiều lần, các báo cáo về tình trạng bóc lột và lạm dụng tình dục đã nổi lên, đã có phản ứng, nhưng sau đó bị lờ đi", báo cáo viết. Chủ tịch HCIDC, nghị sĩ Stephen Twigg, cho rằng, báo cáo chỉ ra "sự thất bại tập thể trong khoảng thời gian ít nhất 16 năm của ngành viện trợ trong việc giải quyết vấn đề lạm dụng và bóc lột tình dục". Theo ông, các tổ chức đã đặt "danh tiếng của họ lên trên phụ nữ, trẻ em và các nạn nhân bị lạm dụng và bóc lột tình dục".

Một năm với đầy bê bối

Vấn nạn lạm dụng tình dục trong các tổ chức viện trợ nổi lên hồi tháng 2 khi các báo cáo của tờ Times (Anh) cáo buộc Oxfam vướng vào bê bối tình dục trong thời gian đến Haiti cứu trợ nhân đạo sau trận động đất kinh hoàng năm 2010.

Theo Times, năm 2011, các nhân viên Oxfam đưa các cô gái bán dâm địa phương vào căn nhà mà tổ chức này thuê để mở tiệc. Sau bài báo, Phó Giám đốc điều hành Oxfam tại Anh Penny Lawrence từ chức, đồng thời nhận hoàn toàn trách nhiệm về việc xử lý "không hợp lý" vụ việc. Chính phủ Anh cũng đã triệu các nhà lãnh đạo của Oxfam đến để yêu cầu giải thích về cách thức xử lý vụ bê bối trên giữa lúc xuất hiện những cáo buộc tổ chức này đã tìm cách bưng bít sự việc. Theo đó, tổ chức này được cho là đã không cảnh báo các cơ quan viện trợ khác về những nhân viên liên quan, do đó những nhân viên này vẫn tiếp tục làm việc tại những khu vực bị ảnh hưởng bởi thiên tai. Tổ chức từ thiện sau đó đã đưa ra lời xin lỗi chính thức chính phủ Haiti hồi tháng 2.

Vài ngày sau đó, Phó Giám đốc Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF) Justin Forsyth đã từ chức sau khi xuất hiện các cáo buộc ông có hành vi quấy rối các nữ nhân viên trong khoảng thời gian đảm nhiệm vị trí Giám đốc điều hành tại tổ chức phi lợi nhuận "Save the Children" giai đoạn 2011-2015. Trong một tuyên bố trên tài khoản Twitter, Forsyth có viết: "Tôi muốn làm rõ rằng tôi không từ chức ở UNICEF vì những lỗi lầm tôi gây ra hồi còn ở "Save the Children". Chúng đã được xử lý thông qua quá trình điều tra nhiều năm về trước. Lúc đó tôi đã xin lỗi trực tiếp. Tôi xin lỗi lần nữa". Bình luận trước thông tin trên, UNICEF cho rằng có biết những báo cáo "khiếu nại trong quá khứ" về Forsyth và tổ chức hoan nghênh quyết định của ông "đã nhận ra lỗi lầm của mình".

Cũng trong tháng 2, Hội Chữ thập đỏ thông báo rằng 21 nhân viên đã bị sa thải hoặc từ chức vì đã "trả tiền cho các dịch vụ tình dục" kể từ năm 2015.

Nạn nhân bị mang thai ngoài ý muốn, bệnh tật

Báo cáo hôm 31-7 lưu ý, hành vi tình dục sai trái của các nhân viên cứu trợ đã có một "lịch sử được ghi chép lại kéo dài gần 20 năm".

Báo cáo kể lại việc bóc lột và lạm dụng tình dục các bé gái trong độ tuổi từ 13-18 của nhân viên và các tổ chức cứu trợ trong các trại tị nạn ở Liberia, Guinea và Sierra Leone vào năm 2001. Một nạn nhân kể: "Một nhân viên làm tôi mang thai nhưng bây giờ anh ta đã bỏ tôi và yêu một cô gái trẻ khác". Nạn nhân cũng bị các vấn đề khác bao gồm phá thai và bị nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục bao gồm cả HIV/AIDS. Các tác động của việc bị lạm dụng bao gồm viêc phải nghỉ học, không được đào tạo kỹ năng, giảm cơ hội việc làm và bị xã hội loại trừ, báo cáo cho biết. Trong khi đó, với cuộc nội chiến Syria bước vào năm thứ 8, việc bóc lột và lạm dụng tình dục của các nhân viên cứu trợ là "một tính năng cố hữu" trong cuộc sống của phụ nữ và trẻ em gái ở đây, đặc biệt là tại các trung tâm phân phối viện trợ, báo cáo cho biết.

Báo cáo kêu gọi cải tiến các quy trình giải quyết các vụ lạm dụng tình dục, bảo vệ hệ thống pháp lý cũng như thay đổi văn hóa tại các tổ chức nhân đạo.